Postępowanie ratownicze podczas awarii chemicznej

Katastrofa / wypadek / awaria chemiczna jest to niekontrolowane
wydostanie się substancji chemicznej powodujące zagrożenie toksyczne,
wybuchowe

lub

pożarowe.

Katastrofa /wypadek, awaria / chemiczna powstaje nieoczekiwanie, jej
przebieg jest gwałtowny, żywiołowy, o bardzo dużej intensywności przemian
jednostkowych, wywołujących różnego rodzaju reakcje fizyko - chemiczne.

Czym jest katastrofa,

wypadek, awaria???

Miejsce i czas powstawania awarii lub katastrofy o charakterze chemicznym
jest trudno ustalić z góry, szczególnie w przypadku:

•

transportu, katastrof cystern, autocystern, cystern kolejowych,

• pęknięcia rurociągów transportowych

Czas i miejsce

katastrof chemicznych

•

błędów technologicznych i niewłaściwego magazynowania związków i

substancji chemicznych, w wyniku, których do otoczenia przedostaje się duża
ilość substancji chemicznej, stwarzająca poważne zagrożenie zdrowia i życia
ludzkiego, świata zwierzęcego i roślinnego, oraz innych elementów
środowiska, a także powodując poważne straty materialne.

Zagrożenia

powodowane

awariami chemicznymi

Awarie lub katastrofy chemiczne są głównie kojarzone z pożarami,
eksplozjami lub rozprzestrzenianiem się substancji toksycznej.

Najczęściej powstają one w wyniku:

przecieku materiału palnego. W przypadku uwolnienia się

materiałów  palnych,  największe  niebezpieczeństwo  powstaje  w
wyniku  nagłej,  masowej  ucieczki  lotnych  cieczy  lub  gazów,  które
formują się w chmury palnych lub wybuchowych oparów. Gdy chmura
ulega  zapaleniu,  efekt  spalania  jest  zależny  od  wielu  czynników,
między  innymi  od  prędkości  wiatru  i  stopnia  wymieszania  chmury  z
powietrzem.  Takie  zagrożenie  prowadzi  do  wielu  szkód,  masowych
zniszczeń,  tak  w  miejscu  jak  i  poza  miejscem  zdarzenia.  Zasięg
oddziaływania zdarzenia sięga nieraz kilku kilometrów.

przecieku substancji toksycznej. Nagłe uwolnienie znacznych

ilości substancji toksycznych jest potencjalna przyczyną śmierci i
groźnych obrażeń na znacznie większym obszarze. Teoretycznie takie
uwolnienie

może,

przy

pewnych

warunkach

pogodowych,

utrzymywać się w śmiertelnym stężeniu w odległości kilku kilometrów
od punktu uwolnienia, choć prawdziwa liczba i wysokość strat zależy
w takich sytuacjach od gęstości zaludnienia na drodze chmury i
sprawności działań podejmowanych w nagłych wypadkach, nie
wyłączając

ewakuacji.

Niektóre  obiekty  lub  instalacje  powodują  obydwa  typy  zagrożeń.  Co
więcej,  podmuch  i  wyrzut  towarzyszące  eksplozji,  mogą  wpłynąć
pobudzająco  na  zespół  innych  obiektów  lub  instalacji  zawierających
materiały  palne  lub  toksyczne,  tworząc  tzw.  efekt  domina,
powodujący  zwiększenie  występującego  zagrożenia  wybuchowego
lub toksycznego.

Wybuchy charakteryzują się falą uderzeniową, która może być słyszana jako
huk i która może powodować niszczenie budynków, pękanie szyb okiennych
jak również miotać różnymi przedmiotami na odległości dochodzące od kilku
metrów

kilku

kilometrów.

Obrażenia i zniszczenia powoduje przede wszystkim fala uderzeniowa. Ludzie
są  zmiatani  i  grzebani  żywcem  pod  walącymi  się  budynkami  lub  okaleczani
miotanymi  przedmiotami  lub  kawałkami  szkła.  Chociaż  skutki  nadciśnienia
mogą  być  przyczyną  śmierci,  to  jednak  najbardziej  prawdopodobne  okazuje
się  to  jedynie  w  przypadku  osób  pracujących  w  bezpośrednim  sąsiedztwie
wybuchu.
Historia  wybuchów  przemysłowych  wskazuje,  że  skutki  pośrednie  w  postaci
zawaleń  budynków,  pękającego  szkła  i  gruzu  są  przyczyną  dużo  większej
liczby

poważnych

obrażeń

ciała

utraty

życia.

Skutki fali uderzeniowej różnią się w zależności od charakterystyki materiału,
jego  ilości  i  stopnia  ograniczenia  (zamknięcia)  chmury  oparów.  Szczytowe
ciśnienie podczas eksplozji może więc wahać się od lekkiego nadciśnienia do
kilkuset  kilopaskali  (kPa).  Bezpośrednie  obrażenia  u  ludzi  występują  przy
nadciśnieniu  5  -  10  kPa,  (z  utratą  życia  generalnie  przy  wyższym
nadciśnieniu), podczas gdy domy mieszkalne są demolowane, a okna i drzwi
wyłamywane  przy  nadciśnieniach  tak  niskich  jak  3  -  10  kPa.  Ciśnienie  fali
uderzeniowej  spada  gwałtownie  wraz  ze  wzrostem  odległości  od  źródła
wybuchu.  Na  przykład  wybuch  zbiornika  zawierającego  50  ton  propanu
powoduje  powstanie  ciśnienia  14  kPa  w  odległości  250  m,  zaś  w  odległości
500m - 5 kPa.

Zagrożenia

wybuchowe

Wybuchy  występują  w  formie  deflagracji  lub  detonacji,  w
zależności  od  szybkości  spalania  podczas  wybuchu.  W
czasie  deflagracji  szybkość  spalania  lub  prędkość
płomienia jest  stosunkowo niska,  rzędu 1 m/sek.  Podczas
detonacji

prędkość

płomienia

jest

ekstremalnie

wysoka. Front  płomienia  przemieszcza  się  jako  fala
uderzeniowa  z  typową  prędkością   2000  -  3000  m/sek.
Detonacja  generuje  wyższe  ciśnienia  i  jest  dużo  bardziej
niszcząca  w  działaniu  niż  deflagracja.  Wartość  szczytowa
ciśnienia  wywołanego  deflagracją   w  zamkniętym
atmosferycznym naczyniu osiąga wartość ok. 70 - 80 kPa,
podczas  gdy  detonacja  z  łatwością  osiąga  ciśnienie 200
kPa. To, który z procesów deflagracja czy detonacja będzie
miał  miejsce  zależy  od  materiału,  jak  również  od
warunków,  w  których  zachodzi  wybuch.  Generalnie
przyjmuje się, że wybuch fazy gazowej wymaga pewnego
stopnia  ograniczenia  (zamknięcia),  by  mogło  dojść  do
detonacji.

Deflagracja i

detonacja

Rozróżnienie  pomiędzy  wybuchem  gazu  lub  pyłu  odbywa  się  na  podstawie
fizycznego  określenia  eksplodującego  materiału.  Katastroficzne  wybuchy
gazu  na  ogół  zdarzają  się,  gdy  znaczne  ilości  materiału  palnego  zostają
uwolnione  i  rozproszone  w  powietrzu,  formując  wybuchowe  chmury  oparów,
zanim  nastąpi  ich  zapalenie  się.  Wybuchy  pyłu  mają  miejsce  wtedy,  gdy
palne  materiały  są  intensywnie  mieszane  z  powietrzem.  Rozproszony
materiał  stały  występuje  w  postaci  proszku  o  bardzo  małej  wielkości
cząsteczek.
Wybuch następuje po wydarzeniach inicjujących, jak np. pożar lub niewielka
eksplozja,  które  powodują,  że  proszek  osiadły  na  powierzchni  zostaje
rozproszony  w  powietrzu.  W  wyniku  mieszaniny  z  powietrzem  zachodzi
wtórna  eksplozja,  która  w  rezultacie  powodować  może  kolejne  eksplozje,
jedna po drugiej. Te następujące po sobie wybuchy prowadziły do niszczenia
całych  fabryk.  Historia  wybuchów  pyłów,  szczególnie  w  ostatnich  latach,
wskazuje,  że  skutki  zniszczeń  są  na  ogół  ograniczone,  co  do  miejsca  i  nie
wykraczają poza obszar zakładu.

Wybuch gazów i pyłów

Wybuchy  ograniczone  to  te,  które  mają  miejsce  w  przestrzeniach
zamkniętych,
jak np. zbiorniki czy układy rurociągów. Wybuchy wewnątrz budynków także
należą  do  tej  kategorii.  Wybuchy  zachodzące  na  otwartym  powietrzu
nazywane są nieograniczonymi, ze szczytowym ciśnieniem jedynie kilka kPa.
Ciśnienia  szczytowe  wybuchów  ograniczonych  są  generalnie  dużo  wyższe  i
mogą osiągać setki kPa.

Ograniczone i

nieograniczone

eksplozje chmur

oparów.

Pożary

Skutki pożaru w stosunku do człowieka występują w formie oparzeń skóry,
urazów

układu

oddechowego

powodowanych

oddziaływaniem

promieniowania cieplnego. Stopień poparzeń zależy od intensywności ciepła i
czasu ekspozycji. Promieniowanie cieplne jest odwrotnie proporcjonalne do
kwadratu odległości od źródła promieniowania. Ogólnie przyjmuje się, że
skóra ludzka jest wytrzymała na energię cieplna rzędu 10 kW/m

przez ok. 5

sekund, zaś na energię 30 kW/m

tylko przez 0,4 sekundy, zanim pojawi się

uczucie

bólu.

Pożary  w  przemyśle  mają  miejsce  częściej  niż  wybuchy  i  emisje  substancji
toksycznych,  choć  konsekwencje,  w  sensie  utraty  życia  ludzkiego,  są
generalnie mniejsze. Dlatego też pożar może być rozpatrywany, jako niosący
potencjalnie  mniejsze  zagrożenie,  niż  wybuch  czy  emisja  substancji
toksycznej.  Jednakże,  jeśli  zapalenie  się  uwolnionego  materiału  palnego  jest
opóźnione,  może  dojść  do  utworzenia  nieograniczonej  chmury  oparów  tego
właśnie

materiału

palnego.

Pożary mogą przyjmować różne formy, w tym:
- strumieniowe,
- rozlewiskowe,
- zapłony palnych par,
- wybuchy rozprężających się par wrzących cieczy

RODZAJE POŻARÓW

Pożar strumieniowy jawi się jako długi i wąski płomień powstały np. z
zapalonego

rurociągu.

Pożar rozlewiskowy powstaje np. gdy ulega zapaleniu ropa naftowa, która
wycieka

zbiornika

jego

obwałowania.

Zapłon palnych par może mieć miejsce, gdy np. uwalniający się gaz sięgnął
źródła  zapłonu  i  gwałtownie  spalił  się,  aż  do  miejsca,  z  którego  został
uwolniony.  Eksplozje  rozprężających  się  wrzących  par  cieczy  są  generalnie
poważniejsze  od  pozostałych  i  zostaną  szczegółowo  omówione  w  dalszej
części  opracowania.  Innym  bardzo  poważnym  zagrożeniem,  które  musi  być
wzięte  pod  uwagę  w  przypadku  pożaru,  jest  wyczerpywanie  się  tlenu
atmosferycznego  z  powodu  jego  zużycia  w  procesie  palenia.  Generalnie
zjawisko  to  ograniczone  jest  do  najbliższego  sąsiedztwa  pożaru.  Należy
zwrócić  również  uwagę  na  negatywne  skutki  dla  zdrowia  ludzkiego
wynikające  z  narażenia  na  opary  powstające  w  wyniku  pożaru.  Opary  te
mogą zawierać gazy toksyczne, mające ujemny wpływ na stan zdrowia i życia
ludzkiego.

Postępowanie ratownicze podczas

wystąpienia awarii

A. W przypadku wystąpienia awarii chemicznej w postaci emisji do atmosfery
toksycznych
gazów i par należy:
1. Przebywając w terenie otwartym – opuścić jak najszybciej zagrożony teren
prostopadle do
kierunku wiatru.
2. Przebywając w pomieszczeniach:
− pozamykać i uszczelnić drzwi, okna i otwory wentylacyjne (używaj taśmy
klejącej, mokrych
ręczników lub prześcieradeł),
− wyłączyć urządzenia wentylacyjne,
− oddychać przez maseczkę wykonaną ze zwilżonej gazy, waty, ręcznika itp.,
− włączyć radio lub telewizor na pasmo stacji lokalnej i stosować się ściśle do
przekazywanych
poleceń i instrukcji,
− słuchać ogłoszeń przekazywanych przez głośniki samochodowe służb
ratowniczych,
− nie palić papierosów, wygasić wszystkie źródła ognia,
− nie jeść żywności i nie pić płynów, które mogły ulec skażeniu,
− czekać na odwołanie alarmu o zagrożeniu.
3. Stosować się do poleceń wydawanych przez podmioty prowadzące
działania ratownicze.

B. W przypadku wystąpienia pożaru palnych cieczy lub gazów należy:
1. Opuścić strefę znajdującą się na kierunku rozprzestrzeniania się chmury
produktów spalania.
2. Ze względu na promieniowanie cieplne i możliwość wybuchu palnych
gazów lub par cieczy,
zachować od miejsca pożaru bezpieczną odległość.
3. Stosować się do wskazówek dotyczących emisji toksycznych par i gazów.
C. W przypadku wystąpienia wybuchu par cieczy lub gazów należy:
1. Po usłyszeniu wybuchu schronić się przed spadającymi odłamkami lub
częściami urządzeń
i instalacji.
2. Zachować środki bezpieczeństwa dotyczące emisji lub pożaru gazów i
cieczy palnych.

A TERAZ NA KONIEC KRÓTKI

FILMIK……….

Document Outline