Gotowość do

czytania i 

pisania

Czytanie to proces myślowy
obejmujący spostrzegania symboli
graficznych, odtwarzanie formy
dźwiękowej, rozumienie znaczenia
treści, włączanie odczytanych treści
do doświadczeń.

Pisanie wykonywanie określonych 
ruchów, dzięki którym kreśli się 
litery połączone w wyrazy; 
zapamiętane kształty liter są ściśle 
powiązane z wyobrażeniami 
słuchowo – wzrokowymi, głoska, 
litera, wyraz.

Pisanie to czynność polegająca na 
kojarzeniu wyobrażeń znaków pisma 
(liter) z ruchami ręki

"Gotowość do czytania i pisania to 
taki stan w rozwoju dziecka, który jest 
rezultatem dojrzewania oraz 
dotychczasowego treningu 
wychowawczego przede wszystkim 
na terenie rodziny, który czyni go 
wrażliwym na znaki, ich istotę i 
znaczenie w procesie komunikowania 
się ludzi, a jednocześnie gotowym do 
odnoszenia korzyści ze wskazówek 
otoczenia dotyczących opanowania 
umiejętności czytania i pisania.”

A. Brzezińska,

 Czytanie i pisanie - nowy język 

dziecka

Według A. Brzezińskiej stan gotowości 
można ująć w trzech aspektach:

1. Gotowości psychomotorycznej, 
której istnienie jest warunkiem 
opanowania techniki czytania i pisania.
2. Gotowości słownikowo- pojęciowej, 
która wiąże się z zasobem 
doświadczenia psychologicznego i 
językowego.
3. Gotowości emocjonalno- 
motywacyjnej, której istotą jest 
odkrywanie istnienia mowy pisanej, 
zasad nią rządzących i rozumienia jej 
znaczenia w procesie porozumiewania 
się ludzi oraz przekazu doświadczenia 
kulturowego.

Wymienione aspekty są wzajemnie 
uzależnione i razem warunkują 
opanowanie umiejętności czytania i 
pisania. Jednakże zdaniem autorki 
aspekt emocjonalno- motywacyjny 
decyduje o nastawieniu dziecka 
wobec konieczności pokonywania 
trudności. Tak więc nauczanie i 
doskonalenie umiejętności czytania i 
pisania będzie obejmowało procesy 
psychomotoryczne (sprawność 
analizatorów), aparatu 
artykulacyjnego, manualnego), 
procesy poznawcze, oraz procesy 
emocjonalno- motywacyjne, 
warunkujące chęć nauczenia się 
czytania i pisania.

W ocenie psychomotorycznej 
gotowości do czytania i pisania 
należy uwzględnić te umiejętności 
dziecka, które będą warunkować 
jego postępy w opanowaniu 
techniki czytania i pisania oraz 
współdecydować o poziomie 
motywacji w trakcie nauki.

Ukształtowanie się u dziecka wszystkich 
umiejętności, świadczących o wysokim 
poziomie jego gotowości do rozpoczęcia 
nauki czytania i pisania, będzie 
zachodziło dopiero wtedy, gdy zostaną 
spełnione pewne warunki do których 
zalicza się:
- prawidłową wymowę,
- określoną lateralizację, wysoką 
sprawność ręki dominującej zarówno w 
zakresie szybkości, jak i precyzji ruchów,
- prawidłowy poziom percepcji wzrokowej 
oraz słuchowej,
- właściwą koordynację wzrokowo - 
słuchowo - ruchową,
- zdolność koncentracji uwagi na dłuższy 
czas,
- odpowiednią pojemność tzw. pamięci 
świeżej.

Ćwiczenia doskonalące 

u dziecka sprawność 

motoryki

małej i dużej

Ćwiczenia ogólnej sprawności ruchowej i 
rozwijające zręczność:
 
- ćwiczenia równoważne (gra w klasy, stanie 
na jednej nodze, skoki
na trampolinie, jazda na rowerze, hulajnodze);
- podskoki;
- gimnastyka;
- pływanie;
- zabawy dużą piłką, balonikami, kulkami 
gniecionymi z gazet;
- budowanie konstrukcji z klocków;
- rzucanie do celu;

- rzucanie piłki w parach;
- zabawy stolikowe, np. pchełki, bierki, 
bilard stołowy;
- zabawy manipulacyjne klockami, 
koralikami itp.;
- włączanie dziecka w wykonywanie 
zadań domowych typu: ugniatanie 
ciasta, odrywanie szypułek owoców, 
wykrawanie ciastek i inne;
- wdrażanie do samodzielności 
podczas samoobsługi ( mycia, 
ubierania, zapinania guzików, zamków 
błyskawicznych);

Ćwiczenia usprawniające staw 
nadgarstkowy 
i palce rąk:
 
- rysowanie na tablicy jedną ręką lub oburącz; 
- zamalowywanie dużych płaszczyzn farbą lub 
oklejanie 
kartki plasteliną;
- lepienie w glinie, plastelinie lub masie solnej;
- marsz palców po stole w określonym kierunku, 
bębnienie palcami, stukanie palcami po stole;
- przewlekanie nitek przez dziurki w tekturze;
- nawlekanie korali lub makaronu na sznurek;
- ugniatanie jedną ręką kul z gazet, bibuły;

- naśladowanie ruchów gry na pianinie, 
flecie, skrzypcach;
- kalkowanie różnej wielkości wzorów o 
kształcie geometrycznym i literopodobnym;
- pisanie na klawiaturze komputera;
- wycinanie, wydzieranie z papieru;
- malowanie szlaczków grubym pędzlem na 
dużej powierzchni;
- stemplowanie pieczątkami gumowymi, 
drewnianymi lub wykonanymi z ziemniaka;
- malowanie palcami, pędzlem, watą, 
gąbką: linii pionowych, poziomych, 
falujących, łamanych, spiralnych, form 
kolistych, kwadratowych, trójkątnych;
- obrysowywanie kształtów i pisanie 
wyrazów bez odrywania ręki od papieru.

Ćwiczenia płynnych ruchów pisarskich:
 
- łączenie kropek na papierze gładkim oraz w 
liniach i kratkach;
- pogrubianie słabo zaznaczonego konturu;
- uzupełnianie elementów obrazka według 
wzoru;
- obrysowywanie szablonów;

-obrysowywanie przez kalkę lub folię 
rysunków 
 i liter;
- kreślenie szlaczków.

 
Ćwiczenia i zabawy zwalniające 
napięcie stawowo - mięśniowe:
 
- poruszanie rękami uniesionymi nad 
głową;
- zabawa w pranie i prasowanie;
- zabawa w rąbanie i piłowanie 
drzewa;
- zabawa w „kosiarzy”;
- naśladowanie lotu ptaka, 
dyrygenta, pływania, drzew na 
wietrze.

Ćwiczenia usprawniające ruchy rąk i 
koordynację wzrokowo-ruchową 
( współpracę ręka-oko):
 
- rysowanie linii poprzez łączenie punktów;
- dorysowywanie brakujących elementów;
- rysowanie pod dyktando;
- rysowanie linii wewnątrz labiryntów;
- zamalowywanie małych przestrzeni, np. 
figur na obrazku;
- rysowanie linii pionowych, poziomych, 
ukośnych, falistych, pętelkowych, 
półkolistych, kolistych;
- kreślenie w powietrzu, na tackach z 
piaskiem i rysowanie różnymi technikami 
graficznymi linii pionowych, poziomych, 
ukośnych, łamanych, krzywych i figur 
geometrycznych.
 

Ćwiczenia słuchu

fonematycznego

Umiejętność rozróżniania dźwięków 
mowy ludzkiej (fonemów występujących 
w danym języku) określa się mianem 
słuchu fonematycznego (fonemowego).
Z potoku mowy dziecko musi 
wyodrębnić słowa, w słowie, sylaby, w 
sylabie głoski, a także uchwycić 
kolejność głosek w wyrazie.
Tę zdolność należy kształcić poprzez 
bodźce słuchowe już w dzieciństwie. 
Słuch fonematyczny to złożony proces 
analizy i syntezy dźwięków mowy. 
Zaburzenia tego rodzaju słuchu są 
przyczyną wadliwej realizacji fonemów, 
utrudniają rozumienie mowy, powodują 
trudności w pisaniu i czytaniu.

Ćwiczenia słuchowe stanowią pierwszy 
etap prowadzący do słuchu mownego. 
Podczas ich wykonywania dziecko uczy 
się różnicować bodźce z otoczenia oraz 
identyfikować je w wypowiadanych 
słowach.
Opierają się na bodźcach 
niewerbalnych.

Przykładowe ćwiczenia słuchowe:

 szukanie ukrytego źródła dźwięku, np. 
budzika,

 rozróżnianie i naśladowanie odgłosów 
zwierząt (psa, kota, krowy, owcy, kaczki, 
gęsi itp.),

 rozpoznawanie po dźwięku różnych 
urządzeń domowych (suszarka, 
odkurzacz, pralka itp.),

 rozpoznawanie po dźwięku różnych 
odgłosów przyrody (burza, deszcz, wiatr, 
szemrzący strumyk, szeleszczące liście, 
szum morza itp.),

 zabawa „Zgadnij, co wydaje ten 
dźwięk” – rozrywanie kartki papieru, 
przelewanie wody, stukanie o blat biurka, 
potrząsanie kluczami itp.,

 zabawa „Grzechotki” – do takich 
samych pojemniczków (np. po jajku 
niespodziance) wsypujemy/wkładamy 
różne rzeczy, np.: ryż,
cukier, koraliki; zadaniem dziecka jest 
wskazanie par tak samo brzmiących 
pojemniczków lub wskazanie, który 
pojemnik wydaje najcichszy lub 
najgłośniejszy dźwięk,

 wsłuchiwanie się w ciszę i nazywanie 
dźwięków otoczenia, np.: posłuchaj i 
powiedz, co słychać za drzwiami/oknem,

 wyklaskiwanie, wytupywanie, 
wystukiwanie rytmów (rozpoczynając od 
prostego rytmu), np.: prezentujemy 3 
klaśnięcia – dziecko po nas powtarza; 1 
klaśnięcie, przerwa, 2 klaśnięcia, 
przerwa,

zabawy polegające na tym, że 
dziecko na określony sygnał 
dźwiękowy musi odpowiednio 
zareagować, np.: wstań – klaśnij, 
siadaj
– stuknij,

 różne zabawy 
dźwiękonaśladowcze – 
naśladowanie odgłosów zwierząt, 
sprzętów, pojazdów,

 zabawy paluszkowe (Idzie rak 
nieborak…),

 zabawa „Zakupy” – mama idzie 
dzisiaj na zakupy i chce kupić tylko te 
produkty, których nazwy zaczynają się 
od głoski s; dzieci mogą łączyć z 
obrazkiem kosza na zakupy te rzeczy, 
w których
nazwach słyszą na początku głoskę s 
(sałata, sok, sól, seler, szynka, sardynki 
itp.); dorosły powinien sprawdzić i 
omówić wykonanie ćwiczenia; na 
koniec warto wskazać, jakimi głoskami 
zaczynają
się pozostałe produkty,

 zabawa „Drzewo czy wąż” – 
opowiadamy dzieciom wymyśloną 
historię, taką by w treści opowiadania 
wystąpiły słowa do identyfikacji,
np.: Wąż wpełzał na drzewo. Zwisał z 
gałęzi i przyglądał się, co też dzieje 
się w dole. Nagle zerwał się wiatr; 
mocno targał konarami. Wąż spadł i 
skrył się do swojej kryjówki. Dzieci 
mogą
swobodnie spacerować po sali; na 
hasło wąż naśladują pełzającego węża 
i syczą; na hasło drzewo kucają pod 
tablicą, na której narysowane
jest drzewo, i szumią.

Przykłady ćwiczeń słuchu 
fonematycznego:

wyróżnianie wyrazów w zdaniu, np.: ile 
wyrazów w zdaniu, tyle ułożonych 
patyczków,

 wydzielanie sylab w wyrazach, np.: 
wystukiwanie sylab, wyklaskiwanie,
wskazywanie poprzez uderzanie w 
bębenek,

 wyróżnianie głosek w wyrazach – 
zaczynamy od samogłosek – na 
początku (w nagłosie, np. w wyrazie 
Ola), na końcu (w wygłosie)
i w środku wyrazu (np. w wyrazie kot), 
potem to samo ćwiczymy ze 
spółgłoskami,

 wydzielanie spółgłoski nagłosowej 
przez przedłużanie nagłosu, np.: ssstół, 
sssanki,

 wydzielanie samogłoski wygłosowej, 
np.: mama, woda, tata,

 wydzielanie głosek w wyrazach 
najpierw łatwych, potem coraz 
trudniejszych, np.: t – o – r – b – a,

 wyszukiwanie słów rozpoczynających 
się od danej głoski,

 rozpoznawanie określonych głosek w 
słowach, np.: dziecko tupie, kiedy usłyszy 
daną głoskę w wyrazie,

 ćwiczenia syntezy i analizy sylabowej – 
podział wyrazów na sylaby i składanie 
wyrazów z sylab,

 liczenie sylab w wyrazach,

wyszukiwanie wyrazów/obrazków 
przedmiotów o nazwach 
rozpoczynających się tą samą sylabą,

 ćwiczenie w rozróżnianiu wyrazów 
blisko brzmiących, różniących się tylko 
jedną głoską, np.: domek – Tomek; 
nauczyciel/rodzic wymawia
daną nazwę, a dziecko pokazuje 
właściwy obrazek spośród dwu lub 
czterech prezentowanych,

 odróżnianie przez dziecko mowy 
prawidłowej od nieprawidłowej, np.: 
Powiedz, kiedy wymawiam dobrze, a 
kiedy źle: (np.) stół –
sztół, coło – czoło,

kończenie wyrazów – 
nauczyciel/rodzic wymawia pierwszą 
sylabę wyrazu, a dziecko dopowiada 
resztę,

 wyróżnianie wyrazów w zdaniu – 
pytamy, jaki wyraz jest w zdaniu 
pierwszy, a jaki ostatni,

 domino sylabowe/głoskowe – 
nauczyciel/rodzic rozpoczyna zabawę,
wypowiadając dowolny wyraz; 
zadaniem dziecka jest podanie wyrazu 
rozpoczynającego się tak samo jak 
ostatnia sylaba/głoska w słowie 
podanym przez osobę dorosłą, i tak na 
zmianę, np.: koszula – lama – mapa – 
para – rama – mata – tata,

 ćwiczenia syntezy i analizy głosek – 
wymawiamy wolno głoski, a dziecko 
składa z nich wyraz i odwrotnie – 
mówimy wyraz,
a dziecko rozkłada go na głoski,

 szukanie wyrazu w wyrazie, np.: 
STOlik, KOTwica,

 demonstracja właściwego dźwięku i 
jego deformacji, np.: w przypadku r – 
języczkową, gardłową i boczną; dziecko 
w umówiony
sposób sygnalizuje, że usłyszało 
poprawny dźwięk, 

 układanie rozrzuconych obrazków 
przedmiotów, których nazwy zaczynają 
się taką samą głoską, jak nazwa 
wskazanego przedmiotu.

Dziękujemy  !