Pedagogika 

radykalnego 

humanizmu

Erich Fromm

Orientacja 

nekrofilna

:

• Charakteryzuje się specyficzną zdolnością 

człowieka do stosowania wobec innych 

przemocy, do traktowania życia w sposób 

mechaniczny, przedmiotowy.

• Reprezentuje sobą całościowy sposób 

życia, wyrażając się w procesach 

cielesnych danej osoby, w jej sferze 

emocjonalno – wolicjonalnej, myślach, 

gestach i zachowaniach.

Nekrofil

 jest osobą kochającą destrukcję, 

wierzącą w słuszność przemocy; bardziej 

kieruje się przeszłością, niż przyszłością, 

która jest dla niego nieznana, niepewna.

Orientacja 

biofilna

:

• Biofilia

 jest dążeniem osoby do 

ochrony życia, do twórczości, 

przedkładaniem radości, otwartości, 

prospołeczności nad pesymizm, 

niepewność czy egoizm.

• Biofilna

 świadomość motywowania 

jest dążeniem do życia i radości.

Biofil

 jest osobą promieniującą na otoczenie ciepłem, serdecznością, 

empatią, poczuciem wolności i świadomością silnych stron własnej 

osobowości.

Fromm

 rozróżnia dwa rodzaje 

wrogości

:

• Wrogość

 reakcyjna – to reakcja jednostki na 

zagrożenie życia, godności, własności itp.

• Wrogość

 rekompensacyjna – stanowi dla ludzi 

słabych, zniewolonych, bezsilnych – swoistego 

rodzaju uniwersalny środek do odzyskania 

poczucia własnej mocy, dzięki stosowaniu 

wobec innych przemocy, dominacji czy siły. 

Zdaniem Fromma ta wrogość jest pochodną 

dominującej w nim orientacji nekrofilnej (ku 

śmierci, ku destrukcji, ku złu) oraz 

postępującej biurokratyzacji współczesnych 

społeczeństw przemysłowych

W instytucjach edukacyjnych mamy do czynienia 

z jedną z dwóch form 

bliskości

 między 

podmiotami procesu kształcenia (nauczycielami, 

nauczycielami – uczniami, nauczycielami – 

rodzicami, między samymi uczniami):

• Bliskość 

submisyjna – to podporządkowanie się 

komuś, od kogo się zależy. Prowadzi do braku 

niezależności czy skłonności buntowniczych, 

hamuje pełny rozwój jednostki.

• Bliskość

 całkowitej i najgłębszej zażyłości – 

między dwiema osobami, polegająca na 

dojrzałej miłości przy zachowaniu niezależności 

i odrębności podmiotów. Nie hamuje rozwoju, 

nie powoduje konfliktów wewnętrznych ani 

utraty energii.

Szkoła humanistyczna:

• Powinna promować postawę typu 

„być” zamiast „mieć”, praktykującą 

miłość, a więc orientację biofilną.

• Najważniejszym czynnikiem rozwoju 

miłości życia u dziecka jest bowiem 

współżycie z ludźmi, którzy to życie 

kochają. Miłość jest bowiem 

najwznioślejszym i najtrudniejszym 

do osiągnięcia stanem rodzaju 

ludzkiego.

Zadaniem wychowawcy:

• Jest poszerzanie marginesu wolności oraz wspieranie 

warunków sprzyjających biofilii.

• Nie może wywierać na wychowanków wpływu, dokonywać 

za nich wyboru.

•

Powinien ukazać im możliwości wyboru w sposób 

prawdziwy z miłością, rozbudzając w nich energię ku 

życiu.

•

Rewolucyjny optymizm:

•

Pedagog humanistyczny nie czeka na czyjeś (władzy, 

prawa, ideologii) „przyzwolenie”, „nakazy”, ale kierując 

się głosem serca, realizmu, wierzy w moc przemian w 

sobie i innych; jest odważny, nieustraszony.

 

Demokracja uczestnicząca 

– potrzeby wspólnoty są dla jednostki tak samo 

ważne, jak jej własne sprawy lub w której dobro wspólne jest uznawane 

przez każdego obywatela za jego własne.

Sądzę, że edukacja oznacza zapoznanie 

młodzieży z tym wszystkim, co jej 

najlepszego pozostawiła po sobie 

ludzkość. Przekazanie jej tego 

dziedzictwa w dużej mierze za pośred 

nictwem stów może być tylko wówczas 

skuteczne, jeśli zosta nie ucieleśnione w 

osobach wychowawców oraz w praktyce i 

strukturach rzeczywistości społecznej. 

Tylko tak personalnie zakorzenione idee 

mogą mieć znaczący wpływ na ludzi; idee 

pozostające bowiem tylko słowami mogą 

zmieniać jedynie swoje treści.