Oznaczenia oceniające 
gospodarkę 
węglowodanową:

glukoza, HbA1c, albumina 
w moczu, ciała ketonowe.

 

Agnieszka Stopkiewicz,

gr B III OAM 

Cukrzyca – choroba 
społeczna

Cukrzyca to zespół zaburzeń metabolicznych 
dotyczących metabolizmu węglowodanów, w 
których glukoza jest słabo zużywana i 
produkowana w zwiększonych ilościach, co 
prowadzi do hiperglikemii.

Hiperglikemia może wynikać też z upośledzenia 
wydzielania insuliny lub z upośledzenia jej 
działania albo też wynikać z obu tych zmian.

Rodzaje cukrzycy

Typ I

Typ II



Uszkodzenie komórek β 
wysp trzustkowych przez 
autoprzeciwciała, co 
powoduje znaczne 
obniżenie, a potem niedobór 
insuliny



Spadek poziomu insuliny 
powoduje aktywację 
procesów ketogenezy, stąd 
oprócz podwyższonego 
poziomu G, we krwi znajdują 
się także ciała ketonowe



Przyczyną jest insulinooporność 
spowodowana, np. mutacją rec. 
dla insuliny, zmiana jej 
aktywności, zaburzeniami 
konwersji proinsuliny do insuliny



Wydzielana jest insulina, jednak 
nie powoduje ona wnikania G do 
tkanek, wobec tego zwiększa się 
jej wydzielanie  
hiperinsulinemię, następnie 
komórki β się wyczerpują, spada 
stężenie insuliny  hiperglikemia



Nieadekwatny poziom insuliny do 
stężenia G

Kryteria rozpoznania 
cukrzycy

1. Objawy: 

poliuria

polidypsja
polifagia, utrata masy ciała

2. Glikemia przygodna oznaczona  w osoczu
> 11,0 mmol/l (200mg/dl)

3. Glikemia na czczo (osocze krwi żylnej)
> 7,0 mmol/l (126 mg/dl)

4. OGTT po 2h
> 11,0 mmol/l



Prawidłowy poziom G w surowicy wynosi

3,6 – 5,4 mmol/l



W cukrzycy glikemia na czczo:

> 7,0 mmol/l (osocze krwi żylnej i kapilarnej)
> 6,0 mmol/l (krew pełna żylna i kapilarna)



Przygodne stężenie G:

u osób zdrowych 2 godz. po posiłku d0 11,0 
mmol/l
> 11,0 mmol/l  świadczy o cukrzycy



Hiperglikemia, gdy st G > 6,0 mmol/l (110 

mg/dl)

Przyczyny hiperglikemii:



Cukrzyca i nietolerancja G – niedobór insuliny, 

insulinooporność,



Zespół, choroba Cushinga – nadmiar ACTH



Akromegalia – nadmiar GH



Udar mózgu, urazy, wstrząs, wzrost amin 

katecholowych  (A, NA)

Powikłania cukrzycy

ostre

przewlekłe



Kwasica ketonowa:
ciała ketonowe we krwi, 
moczu, hiperglikemia,



Kwasica mleczanowa:
obniżone pH krwi, wzrost 
luki anionowej, kwas 
mlekowy w surowicy



Hipoglikemia – przy 
przedawkowaniu leków 
hipoglikemizujących



Mikro- i makroangiopatie 
naczyń



Retinopatia



Nefropatia



Neuropatia

Badania laboratoryjne w cukrzycy



Badania przesiewowe (dzieci, przyszli rodzice)



Diagnostyka w kierunku potwierdzenia 

cukrzycy



Diagnostyka w kierunku ustalenia typu 

cukrzycy



Badania w fazie ostrej cukrzycy



Monitorowanie leczenia osób z cukrzycą



Badania przesiewowe w kierunku powikłań 

cukrzycy



Diagnostyka w powikłaniach

Rola 
laboratorium w 
cukrzycy

1. Faza przedkliniczna

(badania genetyczne , 
serologiczne, ocena glikemii)



Markery genetyczne HLA



Markery immunologiczne 

Ab przeciwko GAD, IAA, 
fosfatazie tyrozyny



Stężenie G (metoda 

zautomatyzowana)



Stężenie insuliny (na 

czczo, OGTT)

Rola 
laboratorium w 
cukrzycy

2. Faza kliniczna

3. Leczenie – faza ostra



Stężenie G



OGTT



Ciała ketonowe (krew, 

mocz)



Insulina, peptyd C, testy 

stymulacyjne



Stężenie G (krew, mocz)



Ciała ketonowe (krew, 

mocz)

Rola 
laboratorium w 
cukrzycy

4. Leczenia – faza przewlekła



Stężenie G (krew, mocz)



Białka glikowane – HbA1c



Białka w moczu – 

wydalanie albumin  
mikroalbuminuria, 
proteinuria



Lipidy, kreatynina

Stężenie G – podstawowa analiza w 
diagnostyce cukrzycy



Wykonywane przez certyfikowane laboratoria



Minimum 8 h głodzenia pacjenta do momentu 

pobrania krwi



Oddzielenie krwi od osocza w czasie < 1 h



Materiał biologiczny: krew pełna, osocze, surowica 

(ważne! Wyniki w zależności od materiału nieco się 
różnią!!!) o 11% więcej w surowicy i osoczu niż we 
krwi pełnej krwinki zużywają G



Pobranie na NaF inhibitor glikolizy



Stężenie G rano wyższe niż po południu



Kilkukrotny pomiar

Dobowy profil glikemii



Celem jest stwierdzenie skuteczności leczenia



Wykonywane u pacjentów z cukrzycą typu I



Krew pobrana przed i 2 godz. po każdym 

posiłku, przed snem, w nocy co 3 godz.

Doustny test obciążenia glukozą 
(OGTT)



Badanie stosowane w diagnostyce cukrzycy, polega na 
podaniu pacjentowi G i obserwacji reakcji organizmu: 
wydzielanie insuliny, szybkość regulacji poziomu cukru we 
krwi,  szybkość wchłaniania G do tkanek



Wykonywany na czczo, rano, po przynajmniej 8 godz. od 
ostatniego posiłku, po przespanej nocy



Wskazania: glikemia na czczo 5,6 – 7,0 mmol/l

glikozuria



Wadą jest słaba powtarzalność testu, brak standaryzacji G, 
przygotowanie pacjenta, czasochłonność



Jest lepszym badaniem niż G na czczo, ponieważ 
nieprawidłowe uwalnianie insuliny w odpowiedzi na G pojawia 
się wcześniej w typie I niż podwyższone st G na czczo

Doustny test obciążenia glukozą 
(OGTT)



Etapy testu:

1. Pobranie próbki krwi – oznaczenie poziomu G 
w osoczu krwi
2. Obciążenie G: dorośli 75g, dzieci 1,75g/1kg 
m.c. rozpuszczona w szklance wody – wypić 
przeciągu 5 min
3. W trakcie (2 godz.) badania pacjent pozostaje 
w spoczynku, w pozycji siedzącej
4. Pobranie drugiej próbki krwi (po 2 godz.) w 
celu ponownego oznaczenia poziomu G w 
osoczu

Glukoza w moczu



Prawidłowo brak, lub w ilościach śladowych



Oznaczenie glikozurii ma wartość 

skrinningową



Najprostszy i najszybszy sposób oznaczenia to 

test paskowy



Istnieją testy chemiczne, które często dają 

wyniki FD ( Fehlinga, Benedicta)



Oznaczenie za pomocą paska jest 

oznaczeniem półilościowym

Test paskowy



Przy niskich st G niska precyzja (wpływają na to 
rozcieńczenie moczu oraz obecność inhibitorów 
enzymów w moczu)



Brak czułości i swoistości



Wynik ujemny nie rozróżnia normoglikemii od 
hipokligemii



Wynik FD przy obecności innych związków 
redukujących (wit. C, salicylany)



Stosowany wyłącznie do monitorowania, jeżeli wynik 
będzie dodatni należy go potwierdzić badaniami w 
laboratorium,



Test szybki, wygodny  użyciu

Ciała ketonowe



aceton 



kwas acetylooctowy



kwas β-hydroksymasłowy (stanowi najwyższą 
frakcję)



Są produktami utleniania WKT w wątrobie,



Stężenie ciał ketonowych w surowicy nie 

przekracza 0,2 mmol/l,



Przyczyny ketonemii i ketonurii:

alkaloza, głodzenie, częste wymioty, cukrzyca

Oznaczenie ciał 
ketonowych



ACETEST:
odczynniki: Gly, nitroprusydek sodu, fosforan sodu, 
laktoza.
acetooctan i aceton  niebieskofioletowy kompleks z 
nitroprusydkiem sodu



Oznaczenie β-hydroksymaślanu:
przekształcenie go do acetooctanu w obecności NAD i 
dehydrogenazy β-hydroksymaślanu, pomiar powstałego 
NADH



Test paskowy: oznaczenie półilościowe, nie wykrywa
β-hydroksymaślanu

wyniki FD: leki z grupami –SH
wyniki FU: wit. C, pozostawienie na powietrzu pasków, 

ulatnianie acetonu z moczu

HbA1c – hemoglobina glikowana



Powstaje  w procesie przyłączenia cząsteczki 

glukozy do wolnych grup aminowych N-
końcowej waliny łańcucha beta globiny, jest to 
proces nieenzymatyczny (glikacja),



Występuje kilka frakcji hemoglobiny 

glikowanej, które różnią się miedzy sobą 
rodzajem przyłączonego monosacharydu oraz 
lokalizacją glikowanej grupy aminowej,



Prawidłowa wartość hemoglobiny glikowanej 

nie powinna przekraczać 6%,

HbA1c – hemoglobina glikowana



Błona erytrocytu jest przepuszczalna dla G, 

stąd ilość zawartej w nim Hb glikowanej 
odzwierciedla średnie st. G we krwi w ciągu 
poprzednich 3 miesięcy  najlepszy parametr 
do monitorowania glikemii



Jej poziom nie zależy od wysiłku fizycznego, 

wahań st. G czy posiłku



Ocena jej poziomu powinna być wykonywana 

co 3 miesiące

Oznaczanie HbA1c



Materiał: krew pełna żylna pobrana na EDTA lub 
heparynę lub włośniczkowa pobrana do 
zheparynizowanych kapilar i probówek zawierających 
odczynnik hemolizujący



Oznaczenie metodą referencyjną (HPLC), elektroforeza, 
SM, spektrofotometria, metody immunochemiczne,



Interferencje:

próbki lipemiczne niedokrwistość
przewlekłe spożywanie  hemolit.

alkoholu

hemoglobinopatie

leki

Oznaczenie HbA1c - HPLC



Krew na EDTA lub heparynę, może być przechowywana 
do tygodnia w temp +4 C



Czynniki zakłócające: pre-HbA1c, skrócenie życia 
RBCs, hipertriglicerydemia, hiperbilirubinemia, 
hemoglobinopatie, Hb powstała pod wpływem leków, 
alkoholu, mocznicy



Wykonanie: 
1. rozpuszczoną próbkę w rozpuszczalniku nakłada się  
kolumnę wypełnioną żelem krzemionkowym
2. zachodzą oddziaływania pomiędzy próbką a 
wypełnieniem kolumny i następuje rozdział,



Wynik to stosunek Hb glikowanej do całkowitej ilości 
Hb w próbce

Albumina w moczu



Pojawia się, gdy u osób chorujących na 

cukrzycę dochodzi do uszkodzenia nerek



Test paskowy nie wykrywa mikroalbuminurii,



Prawidłowo brak, fizjologicznie pojawia się 

jednak do ok. 15 mg albuminy,



Albuminę w moczu można zmierzyć metodą 

RIA albo

HPLC.

Dziękuję za uwagę