Typy organizacji
produkcji
1
Typy organizacji
produkcji
1
Typ organizacji produkcji
Typ organizacji produkcji – lub krótko typ
produkcji – to stopień specjalizacji stanowiska
roboczego i związany z nim poziom stabilności
wykonywanej na tym stanowisku produkcji.
Typ produkcji wynika więc z częstotliwości
przezbrajania stanowiska roboczego i odnosi się
do konkretnego stanowiska roboczego, które
stanowi decydujące ogniwo produkcyjne w
strukturze procesu wytwórczego.
2
Typy organizacji produkcji
W klasycznym ujęciu wyróżnia się następujące typy
produkcji:
• jednostkową
• seryjną (wraz z odmianami: mało-, średnio- i
wielkoseryjną)
• masową
3
Typy organizacji produkcji
• Produkcja jednostkowa – (indywidualna), jest
produkcją pojedynczych wyrobów, względnie
bardzo niedużej ich ilości.
• Produkcja seryjna charakteryzuje się tym, że
liczba wytwarzanych jednorazowo wyrobów jest
duża i tworzy tzw. serię.
• Produkcja masowa – polega z kolei na stałej
produkcji jednakowych wyrobów na stanowiskach
roboczych.
4
• Seria – jest to łączna ilość wyrobów
wykonywanych według jednego, niezmienionego
wzoru, przy czym nie ma tutaj znaczenia długość
okresu czasu, w jakim ta seria powstaje, nie jest
też istotne czy wyrób ten jest wytwarzany bez
przerwy czy z przerwami.
• Partia produkcyjna – jest to łączna ilość
wyrobów tego samego rodzaju wytworzonych w
określonym ciągu technologicznym, bez przerw, w
których ten zespół stanowisk zajmowałby się
wytwarzaniem innych wyrobów (czyli jest to część
serii).
5
Charakterystyka typu organizacji
produkcji:
1. Przykład procesu produkcyjnego
2. Różnorodność asortymentu produkcji na danym
stanowisku, częstość zmian produktu
3. Charakter i cechy produktu, cena
4. Zakres i szczegółowość przygotowania produkcji
5. Park maszynowy i wyposażenie (w tym: poziom
mechanizacji i automatyzacji)
6. Różnorodność czynności pracy na stanowisku
roboczym, kwalifikacje pracowników
7. Koszty całkowite jednostkowe, zaangażowanie
kapitału
6
Cechy
procesu
produkcyjne
go
Typ produkcji
jednostkowa
małoseryjna
średnioseryjna
wielkoseryjna
masowa
Przykład
procesu
produkcyjne
go
– meble na
zamówienie,
– biżuteria ręcznie
robiona,
– garnitur na miarę,
– luksusowe
samochody,
– budowa domu
według
indywidualnego
projektu,
– budowa statku
– produkcja
specjalistycznych
pojazdów,
– restauracja
– wytwarzanie konfekcji odzieżowej, –
produkcja obuwia,
– montaż komputerów
– produkcja
samochodów,
urządzeń AGD i
RTV,
– zapałki,
– gwoździe,
– mleko,
– makaron,
– prąd
Różnorodnoś
ć
asortymentu
produkcji,
częstość
zmian
produktu
– asortyment
różnorodny,
– ciągłe zmiany
produktu
(brak stabilności
produkcji)
– różnorodne
typy wyrobów w
różnych
wariantach (np.
wielkości),
– częste zmiany
produktu
(niski stopień
stabilizacji
produkcji),
– powtarzalność
serii w
nierównomiernyc
h odstępach
czasu lub brak
powtarzalności
– różne typy
wyrobów, w
większej części w
jednym wariancie
(np. wielkości),
– względnie
ustabilizowany
przebieg produkcji,
– powtarzalność
serii w określonych
odstępach czasu,
– częstość zmian
produktu
sporadyczna
– wyroby jednego
typu w
zróżnicowanych
wariantach (np.
wielkości),
– całkowita
stabilność
produkcji,
– powtarzalność
serii w rytmicznych
odstępach czasu,
– częstość zmian
produktu
sporadyczna
– jeden produkt
produkowany w
dłuższym okresie
czasu
7
Cechy
procesu
produkcyjneg
o
Typ produkcji
jednostkowa
małoseryjna
średnioseryjna
wielkoseryjna
masowa
Charakter i
cechy
produktu,
cena
– wyroby
produkowane
jednorazowo lub z
trudną do przewidzenia
powtarzalnością,
– na zamówienie
indywidualnego
odbiorcy,
– unikatowe,
– dostosowane do
jednostkowych
potrzeb,
– niepowtarzalne,
– niestandardowe,
– stosunkowo drogie
– produkcja na
zamówienie
odbiorcy,
– im mniejsza
seria tym
charakterystyka
produktu bardziej
zbliżona do
produkcji
jednostkowej
– im większa seria tym bardziej
zbliżony do produkcji masowej,
– produkcja na zapas – według planu
– produkty
zestandaryzowane,
– niedostosowane
do indywidualnych
potrzeb,
– stosunkowo tanie,
– produkcja na
zapas, według planu
8
Cechy
procesu
produkcyjneg
o
Typ produkcji
jednostkowa
małoseryjna
średnioseryjna
wielkoseryjna
masowa
Zakres i
szczegółowoś
ć
przygotowani
a produkcji
– duży stopień
ogólności
dokumentacji
dotyczącej organizacji
procesu produkcji
– projekt wyrobu jest
dokładny, ale ramy
produkcji są jedynie
ogólnie określone
– W miarę wzrastania wielkości serii wzrasta
kompleksowość
i szczegółowość czynności objętych przygotowaniem
produkcji
– proces
produkcyjny
przygotowany aż do
najmniejszego
detalu,
– każda operacja
jest ściśle określona
w czasie i
przestrzeni
9
10
Cechy
procesu
produkcyjneg
o
Typ produkcji
jednostkowa
małoseryjna średnioseryjna
wielkoseryjna
masowa
park
maszynowy,
oprzyrządowa
– nie
– uniwersalne,
– przystosowane do
wykonywania
różnorodnych operacji,
– dużo operacji
wykonywanych
ręcznie,
– specjalistyczne
maszyny i urządzenia
są pożyczane lub
roboty zlecane
– mała możliwość
mechanizacji i
automatyzacji
– uniwersalne,
– sporadycznie
wykorzystuje
się specjalne
oprzyrządowani
e
– średnio specjalizowane
– wysoka specjalizacja
środków pracy,
– wysoki poziom
mechanizacji i automatyzacji
10
11
Cechy
procesu
produkcyjneg
o
Typ produkcji
jednostkowa
małoseryjna średnioseryjna
wielkoseryjna
masowa
Różnorodność
czynności
pracy,
kwalifikacje
pracowników
– niepogłębiony
techniczny podział
pracy,
–wysokie kwalifikacje
pracowników,
– specjaliści,
mistrzowie posiadający
wiedzę, jak dany
produkt stworzyć,
– wielozawodowość
wykonawców
– Wysoka
różnorodność
czynności
pracy,
– wraz ze
wzrostem
wielkości serii
rośnie
specjalizacja
pracowników
– niska
różnorodność
czynności pracy,
– wraz ze
wzrostem
wielkości serii
rośnie
specjalizacja
pracowników
– pełna
powtarzalnoś
ć operacji na
stanowisku
robo
– wraz ze
wzrostem
wielkości serii
rośnie
specjalizacja
pracowników
– Pełna powtarzalność
operacji na stanowiskach
roboczych,
– wysoka specjalizacja,
– duży podział pracy,
– w przypadku robotyzacji
(pełnej automatyzacji)
możliwość eliminacji czynnika
ludzkiego,
– wysokie kwalifikacje
(organizacja pracy i nadzór
nad przebiegiem procesu
technologicznego)/ niskie
kwalifikacje – pozostali
pracownicy
– rozmieszczenie stanowisk
zgodnie z przebiegiem
procesu technologicznego,
12
Cechy
procesu
produkcyjneg
o
Typ produkcji
jednostkowa
małoseryjna średnioseryjna
wielkoseryjna
masowa
Koszt
całkowity
jednostkowy,
zaangażowan
ie kapitałowe
Koszt jednostkowy
wysoki,
zaangażowanie
kapitałowe stosunkowo
niewielkie
Koszt jednostkowy maleje wraz ze
zwiększaniem skali produkcji;
Zaangażowanie kapitałowe rośnie wraz ze
zwiększaniem skali produkcji;
Koszt jednostkowy niski
zaangażowanie kapitałowe
bardzo duże
13
Typ produkcji
a koszt całkowity
jednostkowy
K
o
sz
t
ca
łk
o
w
it
y
je
d
n
o
st
ko
w
y
Wielkość produkcji
A
B
C
Odcinek A – produkcja jednostkowa
Odcinek B – produkcja seryjna
Odcinek C – produkcja masowa
13
Miernik określający typ produkcji –
liczba detalooperacji przypadających na
stanowisko robocze
Typ produkcji
Liczba
detalooperacji na
stanowisku
roboczym
Stanowisko robocze
Uniwersaln
e
Specjalizowan
e
Specjalne
Jednostkowy
>30
x
Małoseryjny
20 – 30
x
Średnioseryjn
y
10 – 20
x
x
wielkoseryjny
2 – 10
x
masowy
1
x
x
14
I. Durlik, Inżynieria zarządzania cz. I, Strategie i projektowanie systemów produkcyjnych, Agencja Wydawnicza Placet, Warszawa 2007,
M. Brzeziński, Organizacja produkcji w przedsiębiorstwie, Difin, Warszawa 2013
Zalety produkcji masowej i wielkoseryjnej
w stosunku do jednostkowej
15
Większa efektywność wykorzystania możliwości
produkcyjnych,
Większa wydajność pracy,
Lepsze wykorzystanie maszyn i urządzeń,
Lepsze wykorzystanie materiałów i zmniejszenie
zapasów produkcji w toku,
Krótsze cykle produkcyjne,
Możliwość zastosowania większego podziału pracy, co
pociąga za sobą większą specjalizację stanowisk
roboczych,
Sprzyjają mechanizacji i automatyzacji, co prowadzi do
obniżenia nakładów pracy,
Niższe koszty produkcji,
Korzystniejsze wartości wskaźników techniczno –
ekonomicznych.
Wybór wariantu
technologicznego
produkcji
Projektowanie nowych wyrobów lub racjonalizacja
procesów wytwórczych produktów już
wytwarzanych powinny opierać się na rachunku
ekonomicznym.
Jedną z decyzji podejmowanych w procesie
produkcyjnym jest wybór technologii, która
zostanie zastosowana w produkcji danego
wyrobu. Problem decyzyjny polega w tym
przypadku na określeniu zakresu wielkości
produkcji, dla której koszt zastosowania danej
technologii będzie minimalny.
17
Koszt wariantu
technologicznego
Suma kosztów dla każdego z rozpatrywanych
wariantów technologicznych przy danej wielkości
produkcji wyraża się wzorem:
gdzie:
• K – suma kosztów danego wariantu
• KS – koszty stałe
• – koszt zmienny jednostkowy
• P – wielkość produkcji
18
KS
k
P
K
zj
zj
k
Wybór wariantu
technologicznego produkcji
1. Określenie kosztów stałych i kosztów zmiennych
jednostkowych związanych z danym wariantem
2. Sprawdzenie czy któryś z wariantów nie jest
absolutnie droższy lub absolutnie tańszy od
innych
19
• Wariant absolutnie droższy – zarówno Ks jak i kzj
są wyższe niż dla innych wariantów – ten wariant
od razu eliminujemy z analizy
• Wariant absolutnie tańszy – zarówno Ks jak i kzj
są niższe niż dla innych wariantów – jest to
wariant, który jest najbardziej ekonomiczny w
każdych warunkach (czyli dla każdej wielkości
produkcji).
20
21
K
o
s
z
ty
c
a
łk
o
w
it
e
Produkcja
C
(Wariant absolutnie droższy)
A
B
21
22
K
o
s
z
ty
c
a
łk
o
w
it
e
Produkcja
A
B
C
(Wariant absolutnie
tańszy)
22
Wybór wariantu
technologicznego produkcji
23
Ustalona wielkość produkcji
Nieznana wielkość produkcji
3. Wybór optymalnego wariantu
wymaga oszacowania kosztów
zastosowania każdego wariantu
technologii dla ustalonej
wielkości produkcji i dokonywany
jest w oparciu o jedno kryterium
minimalizacji kosztów
całkowitych (przy założeniu
równej ceny wyrobów dla
wszystkich wariantów)
3. Obliczenie produkcji
granicznej,
tj. takiej przy której koszty dwóch
wariantów zrównują się.
Produkcję graniczną obliczamy
dla wszystkich kombinacji
analizowanych wariantów
4. Graficzne przedstawienie
sytuacji dla wskazania
przedziałów wielkości produkcji,
w których dana technologia jest
najbardziej ekonomiczna.
Produkcja graniczna
• Produkcja graniczna dla dwu wariantów
technologicznych to punkt przecięcia prostych
kosztów technologicznych porównywanych
wariantów
• Dla tej wielkości produkcji koszty przy obu
wariantach technologii są sobie równe.
24
Produkcja graniczna
-
produkcja graniczna
- koszty stałe wariantu A i B
- koszty zmienne jednostkowe wariantu A i
B
25
zjA
zjB
B
A
gr
k
k
KS
KS
P
gr
P
B
A
KS
KS ,
zjB
zjA
k
k ,
26
K
o
s
z
ty
Produkcja
C
A
B
26
Pgr
A-B
Pgr
A-C
Pgr
B-C
A
B
C