Wpływ czynników 

psychicznych

na zdrowie somatyczne

Modele wyjaśniające 

zależność zdrowie

choroba:

• model biomedyczny

•     model biopsychospołeczny 
(holistyczny)

Na wyodrębnnienie się 

modelu biomedycznego 

miały wpływ:

• Filozofia Kartezjusza – 
dualizm
   duszy i ciała;
• Redukcjonizm (zjawiska 
chorobowe
    można sprowadzić do pojęć z 
zakresu
    nauk ścisłych);
• Odkrycia naukowe  (wirusy, 
bakterie,
    witaminy).

• 

Choroba ma swe źródło w 

nieprawidłowościach w 
    obrębie struktur ciała (zmiany 
biochemiczne);

• Zdrowie definiowane jest jako 
nieobecność choroby; 

• Zjawiska psychologiczne, stany 
psychiczne nie są 
   związane z funkcjami ciała;

• Pacjent jest „ofiarą ” „nieszczęśliwego 
trafu” i nie 
   ponosi odpowiedzialności za pojawienie 
się choroby 
   i jej przebieg;

• Pacjent jest przedmiotem oddziaływań 
specjalistów
   i wymagana jest od niego pełna gotowość 
do  
   wypełniania ich zaleceń.

Model biomedyczny 

– 

założenia

• Patologia „proces chorobowy” wymaga 
diagnozy 
   biomedycznej i dotyczy narządu, układu. 
Natomiast  
   choroba dotyka całego człowieka, jego 
najbliższe 
   otoczenie, grupę społeczną;

• Klinicysta zajmuje się leczeniem chorób, 
więc w jego 
   spektrum zainteresowania zawiera się 
również 
   człowiek i jego otoczenie;

• Ważnym elementem pracy klinicysty jest 
   poszanowanie zdania pacjenta, uznanie 
jego 
   spojrzenia na zdrowie i chorobę i 
umożliwienie mu 
   wyrażenia swoich trosk, niepokojów i 
oczekiwań.

Model biopsychospołeczny – 

założenia:

Przykład: ujęcie sytuacji ciąży i 

porodu  

MODEL BIOMEDYCZNY

MODEL HOLISTYCZNY

Poród jest sytuacją kryzysową i 

wymaga zarządzania dla 

bezpieczeństwa

Poród jest naturalnym i 

normalnym procesem

Leki i aparatura są niezbędne 

dla prawidłowego porodu

Leki i aparatura wykorzystywane 

są jedynie gdy zachodzi taka 

potrzeba

Poród jest procesem fizycznym, 

który można kontrolować za 

pomocą leków i interwencji

Instynkt i emocje są składowymi 

procesu narodzin

Duchowość nie jest 

uwzględniana

Poród zawiera komponenty 

duchowe

Ciąża i poród są okresem 

podwyższonego ryzyka i 

wymagają nadzoru medycznego

Ciąża i urodzenie dziecka są 

wyrazem zdrowia

Personel medyczny jest 

niezbędny dla wyniku ciąży. 

Personel ma kontrolę

Ciało kobiety wie jak rodzić. 

Kobieta ma kontrolę

Poród naturalny jest 

barbarzyństwem. Znieczulenie 

jest konieczne

Świadoma kobieta, mająca 

wsparcie emocjonalne i fizyczne 

jest w stanie rodzić komfortowo 

z niewielką pomocą 

farmakologiczną

 Koncentracja na patologii

Koncentracja na pięknie aktu 

narodzin

Czynniki warunkujące 

powstanie choroby 

somatycznej

1. Ukształtowana w dzieciństwie
    specyficzna konstelacja cech 

osobowości;

2. Sytuacja, która wystąpiła tuż 

przed 

     zachorowaniem, a która 

reaktywuje 

     stary konflikt;

3. Konstytucjonalna (najczęściej 

wrodzona) słabość danego 
narządu.

Kierunki badań nad 

udziałem czynników 

psychicznych w etiologii 

chorób somatycznych:

1. Predyspozycje 

osobowościowe

 do

    zachorowania; 

2. Związek czynników 

sytuacyjnych

 z

    zachorowaniem;

3. Związek 

zachowania

 z 

zachorowaniem.

Osobowość - 

choroba

• pewne cechy osobowości (np. 
tłumienie
   uczuć) zwiększają 
prawdopodobieństwo
   wystąpienia choroby przy  
   współwystępowaniu innych 
czynników
   ryzyka; 

• jest to zależność probalistyczna;

Zależność 

probabilistyczna:

oznacza, że występowanie 
określonych właściwości 
osobowości nie przesądza o 
zachorowaniu, ale może przy 
współwystępowaniu innych 
czynników ryzyka zachorowania 
doprowadzić do choroby.   

Czynniki sytuacyjne a 

wystąpienie choroby

Osoby, które zapadają na 
choroby psychosomatyczne 
przechodzą w okresie 
poprzedzającym zachorowanie 
wiele sytuacji stresowych.

Skala stresu wg Holmesa i Rahe

Social Readjustment Rating Scale (SRSS)

• Śmierć bliskiej osoby (100)
• Rozwód (75)
• Zawarcie małżeństwa (50)
• Zwolnienie z pracy (47)
• Ciąża (40)
• Nowy członek rodziny (39)
• Zmiana stanowiska pracy (36)
• Duża pożyczka na dom (31)
• Kłopoty z szefem (23

Niektóre stresory, ocenione w 
punktach:

Zależność pomiędzy natężeniem 

stresu a możliwością zchorowania 

(wg Holmesa i Rahe)

 150 - 199 jednostek 
stresu 

=

  37% szansa choroby 
w
  ciągu kolejnych 2 lat 

 200 - 299 jednostek 
stresu 

=  51% szansa choroby 

 ponad 300 jednostek 
stresu 

=  79% szansa choroby 

Zachowanie a 

wystąpienie choroby 

somatycznej

Typy zachowania  

/osobowości/radzenia sobie ze 

stresem      a zdrowie i choroba

TYP A

Wysoki poziom energii, 
tendencja do rywalizacji, 
wrogość

TYP B

Przeciwieństwo A; spokojny, 
nie rywalizuje, zadawala się 
tym co ma

TYP C

Wypiera emocje, unika 
konfliktów, stara się być miły

TYP D

Negatywne emocje, 
pesymizm, ukrywanie emocji

Jest to zespół jawnego 
zachowania się, lub 
styl życia, dla którego typowe 
są: 

• Skrajna rywalizacja i walka o 
osiągnięcia,

• Agresywność (czasami silnie 
tłumiona),

• Pośpiech, niecierpliwość, 
pobudliwość,

• Nadmierna czujność,

• Wybuchowy sposób mówienia,

• Napięcie mięśni twarzy,

• Poczucie presji czasu,

• Nadmierna odpowiedzialność.

Wzór 
Zachowania A:

Przekonania osób o Wzorze 
Zachowania A:

1.Stale trzeba się sprawdzać. 

Samoocena i poczucie wartości 
uzależnione jest od oceny otoczenia.

2.Nie ma uniwersalnej zasady 

moralnej, a wartości mają charakter 
materialny

3.Nie dysponuje się środkami, 

które pozwoliłyby na wykazanie 
się. Jest to źródłem niepokoju, 
napięcia, podejrzliwości i wrogości.

• Negatyw  WZA

• Cechy:

- Łagodność, 

- Brak pośpiechu, 

- Tendencja do 
poddawania się
   prądowi życia, 

- Umiejętność odprężania 
się,

- Łatwiejsza satysfakcja.

Wzór 

Zachowania B

Ogniwa między WZA i 

chorobą:

• ogniwo psychofizjologiczne;

• niezdrowy styl życia;

• uruchomienie ewolucyjnie 
   zaprogramowanego mechanizmu 
śmierci.

Programy modyfikacji 

Zachowań Typu A dla dzieci 

1. Pomyśl o własnym zdrowiu.
2. Bądź bardziej cierpliwy.
3. Współdziałaj a nie rywalizuj.
4. Dlaczego zachowujemy się 

agresywnie?

5. Jak redukować zachowania 

agresywne?

6. Jak opanować gniew?
7. Nie daj się stresowi.
8. Uwierz w siebie.

Emocje prowadzą do 
choroby gdy: 

- mają przewlekły charakter;

- są przeciwstawne co do 

znaku;

- są prawdzie krótkotrwałe, 

ale 

  zbyt silne. 

Drogi wpływu czynników 

psychicznych na rozwój 

choroby somatycznej:

• 

poprzez procesy fizjologiczne;

• poprzez strategie radzenia sobie 
ze stresem,
   które prowadzą do 
bezpośredniego 
   uszkodzenia tkanek;

• poprzez strategie radzenia sobie 
ze stresem 
   sprzeczne z zachowaniami 
adaptacyjnymi 
   mającymi na celu zachowanie 
życia.

Dziękuję za 

uwagę.