Rozwój noworodka i 

niemowlaka

noworodek:1 m.ż
niemowlak: 1m.ż-1 
r.ż 

 

 

Kategorie analizy



Centralne zjawisko rozwojowe: karmienie



Działalność: manipulacja



Kontekst ekologiczny: środowisko domu 
rodzinnego



Efekty rozwojowe:
- na poziomie zachowań: społeczne przywiązanie
- na poziomie funkcji: spostrzeganie przedmiotu
- na poziomie osobowości: poczucie ufności do 
świata i siebie

 

 

KARMIENIE



Karmienie jako zaspokojenie potrzeby 
pokarmowej niezbędnej do przeżycia 



Karmienie wszystkich zmysłów 



Karmienie jako zaspokojenie  potrzeby 
kontaktu  emocjonalnego z drugim 
człowiekiem 

 

 

Czy noworodek jest białą kartą?

Możliwości percepcyjne

wzrok: noworodek jest zdolny do odbioru bodźców 

wzrokowych: szczególnie interesująca jest dla niego 

ludzka twarz (spośród wielu  obiektów dzieci 

wybierają twarz człowieka i śledzą za nią wzrokiem)
słuch: dziecko jest zdolne do wyszukiwania i 

wychwytywania różnych dźwięków i ze szczególną 

uwagą reaguje na głos ludzki (preferencja głosów 

dorosłych  kobiet, szczególnie matki)
dotyk, smak i węch: w chwili narodzin są 

rozwinięte na tyle aby możliwe było różnicowanie  

napływających bodźców

 

 

Czy noworodek jest biała kartą?

Wyposażenie społeczne

odruch ssania i połykania: (pozwalające na 
zaspokojenie  potrzeby pokarmowej i nawiązanie 
kontaktu emocjonalnego z matką)
odruch moro: dziecko w chwili narodzin   potrafi  
chwytać opiekuna i przywierać do niego, z siłą 
umożliwiającą utrzymanie ciężaru własnego ciała
reakcja krzyku: ułatwia uzyskiwanie opieki i 
bliskości opiekuna oraz zaspokajanie własnych 
potrzeb ( 3 wzory krzyku:  „głód”, „złość”, 
„reakcja na ból”)

 

 

Czy noworodek jest biała kartą?

Wyposażenie społeczne c.d. 



reakcja uśmiechu: jest bardzo 
istotna dla tworzenia więzi z matką, 
bowiem uśmiech dziecka wpływa 
motywująco i nagradzająco na matkę

 

 

Najważniejsze „czynności” 

umożliwiające rozwój dziecka 

przyjmowanie pokarmu

kontakt emocjonalny z drugim 

człowiekiem/ społeczne 

przywiązanie/ rozwój ego

poznawanie otoczenia

 

 

SPOŁECZNE PRZYWIĄZANIE

Jakość opieki macierzyńskiej ma podstawowe 

znaczenie dla rozwoju wszystkich naczelnych

Skłonność do tworzenia intymnych więzi z 

wybranymi osobami jest podstawowym 

komponentem natury ludzkiej, występuje ona już 

u noworodka i obecna jest przez całe życie, od 

kołyski aż po grób  (the cradel to the grave) 

(Bowlby, 1969). Przywiązanie jest pierwotną 

potrzebą człowieka - wrodzonym, instynktownie 

kierowanym systemem motywacyjno-

behawioralnym mającym na celu zapewnienie 

przetrwania dziecka.

 

 

SPOŁECZNE PRZYWIĄZANIE

Cel i funkcje systemu przywiązania

podstawowym    celem  behawioralnego  systemu 
przywiązania 

jest 

zapewnienie 

dziecku 

przetrwania  oraz    poczucia  bezpieczeństwa, 
poprzez  utrzymywanie  bliskości  z  „silniejszym  i 
mądrzejszym” opiekunem - figurą przywiązania
  system  przywiązania  i  relacja  przywiązaniowa   
zapewniają 

dziecku 

ochronę 

zarówno 

w 

kontekście 

zagrażających 

czynników 

środowiskowych jak i czynników wewnętrznych.

       

 

 

SPOŁECZNE PRZYWIĄZANIE

systemu przywiązania i inne systemy 

behawioralne

system  przywiązania  pozostaje  w  ścisłym 
związku z systemami eksploracji i strachu (oraz 
innymi  systemami  behawioralnymi),  których 
aktywacja 

uzależniona 

jest 

od 

stopnia 

pobudzenia tegoż. 
biologiczna  funkcją  systemu  przywiązania    i   
systemu  eksploracji  jest  zapewnienie  dziecku 
poczucia  bezpieczeństwa  przy  jednoczesnej 
możliwości poznawania otoczenia. 

 
 
 
 
  

 

 

SPOŁECZNE PRZYWIĄZANIE

system przywiązania i inne systemy 

behawioralne

-

NIE

Aktywacja 

sytemu 

strachu

Zachowania 

przywiązaniowe

Poczucie bezpieczeństwa

Aktywacja 

systemu 

eksploracji

TA

K

 

 

SPOŁECZNE PRZYWIĄZANIE

figura przywiązania

to osoba, do której dziecko kieruje swoje 
zachowania przywiązaniowe, 
jej wybór determinowany jest 
responsywnością  opiekuna i gotowością 
do podejmowania społecznych interakcji 
z dzieckiem 
tendencja do silnej preferencji jednego 
opiekuna (monotropizm) 

 

 

SPOŁECZNE PRZYWIĄZANIE

Funkcje figury 

przywiązania

 

Bezpieczna baza (secure base),figura 

przywiązania spełnia funkcję bezpiecznej bazy, z 
której dziecko wyrusza poznawać świat i do 
której może wrócić w momencie zagrożenia
Dążenie do bliskości z opiekunem (proximity 
seeking), poszukiwanie bliskości opiekuna, 
szczególnie w momentach stresu i dyskomfortu, 
w celu uzyskania wsparcia i poczucia 
bezpieczeństwa

 

 

SPOŁECZNE PRZYWIĄZANIE

Funkcje figury 

przywiązania

 protest separacyjny (separation 
protest, pojawienie się reakcji protestu w 
odpowiedzi na separację lub 
niedostępność opiekuna
 bezpieczne schronienie (safe 
haven), odczuwanie przyjemności i 
poczucia bezpieczeństwa podczas 
przebywania z figurą przywiązania.

 

 

Rozwój ego wg. E.H. Eriksona

Czym jest ego?

EGO, nieświadoma instancja psychiczna, która 

-

kieruje m.o.

-

utrzymuje związki z rzeczywistością

-

dysponuje własną energią i posiada własne 

popędy

-

to GŁÓWNY OŚRODEK ORGANIZUJĄCY I 

INTEGRUJĄCY LUDZKIE DOŚWIADCZCENIE, 

posiada znaczną autonomię 

 

 

Rozwój ego wg. E.H. Eriksona

Czym jest ego?

-

filtruje doświadczenia jednostki i 
syntetyzuje je, działając na 
granicy świata zewnętrznego i 
zewnętrznego, dzięki czemu 
człowiek może kontrolować 
swoje doświadcznie

 

 

Rozwój ego wg. E.H. Eriksona

Rozwój 

ego

8 etapów rozwoju ego
W każdym etapie jednostka doświadcza określonego 

problemu życiowego, dokonuje reintegracji potrzeb oraz 

posiadanych kompetencji, które warunkowane są naciskami 

społecznymi
rozwój ego polega na przechodzeniu od etapu do etapu w 

wyniku poradzenia sobie z kolejnym problemem, kryzys ego 

jest wynikiem  ścierania się dwóch przeciwstawnych tendecji
plan epigenetyczny: wszystkie „części” istnieją od początku 

życia człowieka, ale każda z nich ma czas swojego ujawnienia 

i szczególnej dominacji
Zmiany zachodzące w każdym z wyróżnionych stadiów, mają 

znacznie dla wszystkich następnych etapów

 

 

podstawowa ufność vs. 

nieufność

cnota:nadzieja

Ufność w stosunku do siebie

-

jestem osobą godną zainteresowania i doznawania 

opieki („dostawcy” pokarmu  nie  muszą być stale w 

pogotowiu)

-

mogę doświadczać różnych emocji zarówno 

pozytywnych i negatywnych

-

mogę realizować własne pragnienia nie raniąc przy 

tym innych

-

potrafię aktywnie regulować relację z opiekunem

-

Ufam samemu sobie i zdolności moich narządów do 

radzenia sobie z popędami

 

 

podstawowa ufność vs. 

nieufność

cnota:nadzieja

Ufność w stosunku do opiekuna

-

opiekun adekwatnie reaguje na moje 
potrzeby

-

opiekun obdarza mnie miłością, pomaga 
mi regulować stany emocjonalne 

-

nie musi być stale przy mnie, gdy go 
zawołam, przyjedzie 

 

 

ZDOBYCIE PRAKTYCZNEGO 

ŚWIATA PRZEZ RUCHY I 

SPOSTRZEŻENIA

świat jest rzeczywistością  

do patrzenia, dotykania, 
gryzienia, lizania

 

 

W jaki sposób tworzy się spostrzeżenie 

przedmiotu u dzieci? 

Spostrzeżenie przedmiotu wytwarza się 

w psychice jako polisensoryczne 

nastawienie na źródło podniety: 

stosunek telereceptorów do 

receptorów przez kontakt oraz reakcji 

finalizującej do reakcji  zapowiadającej 

odgrywa decydującą rolę. 

 

 

W jaki sposób tworzy się spostrzeżenie 

przedmiotu u dzieci?

Niepokój ruchowy wywołany pobudzeniem 

narządu zmysłowego, wywołuje nastawienie 2 

lub 3 organu zmysłowego na ten sam przedmiot

-

telereceptory: działają przeważnie pobudzająco 

i wywołują niepokój ruchowy  (reakcje wstępne)

-

ujęcie tego samego przedmiotu innymi 

zmysłami: efekt finalizujący i uspokajający
Przeżycia uczuciowe towarzyszą reakcjom 

wstępnym i finalizującym (z nimi bardziej 

związane jest zabarwienie uczuciowe)

 

 

W jaki sposób tworzy się spostrzeżenie 

przedmiotu u dzieci?



PODNIETA ZMYSŁOWA

Aktywność 

ruchowa, 

niepokój, 

nastawienie 

polisensoryczne

Uspokojenie 

ruchowe

 

 

W jaki sposób tworzy się spostrzeżenie 

przedmiotu manipulacyjnego u dzieci?

Spostrzeżenie przedmiotu powstaje na 

podstawie:
powiązania wrażeń towarzyszących 
inicjacji i  finalizacji danego procesu, 
polegającego na stosunku naprężenia i 
odprężenia, zapowiedzi i realizacji, 
szukania  i znalezienia, potrzeby i jej 
zaspokojenia (związek dynamiczny!)

 

 

Czym jest przedmiot 

manipulacyjny?

1.

Zjawisko objęte kilkoma zmysłami równocześnie

2.

Zjawisko podlegające identyfikacji polisensorycznej 

(zauważenie przedmiotu jednym zmysłem zostaje 

skontrolowane innymi zmysłami) głównym 

zmysłem identyfikującym jest dotyk

3.

Zjawisko podlegające identyfikacji 

eksperymentalnej (można na nie ruchowo 

oddziaływać, zmieniać je, odbierać nowe wrażenia 

ze strony tego zjawiska), przedmioty manipulacyjne 

są ośrodkami skojarzeń: każdy z nich jest podłożem 

dla zespołów wrażeń i aktów manipulayjnych

 

 

Polisensoryczne 

spostrzeganie przedmiotów

nastawienie jednozmysłowe, np., siatkówki oka 
pozwala na uporządkowanie chaotycznego 
przepływu zjawisk
aktywność dziecka pozwala na polisensoryczne 
ujęcie przedmiotu (dziecko słyszy dźwięk 
zabawki, odwraca głowę w jej stronę, następuje 
skojarzenie odgłosu zabawki z jej ruchem)
przedmiot- wszystko to, na co umysł z uwagą 
może być kierowany

 

 

Identyfikacja polisensoryczna



Przemiana zjawiska na przedmiot 
następuje w momencie polisensorycznej 
identyfikacji (następuje to szczególnie w 
skojarzeniu nastawieniowym wzrok-
dotyk, czyli w chwycie)



 poprzez dotyk dziecko może stwierdzić 
namacalnie, że coś istnieje (6-7 m.ż.)

 

 

Identyfikacja 

eksperymentalna

Możliwość oddziaływania na przedmioty

-

zmiana  położenia przedmiotu, doświadczenie ciężaru, 

etc. 

-

możliwość wydobycia nowych właściwości, 

wydobywanie nowych podniet

-

tworzy się wiedza, która zostaje utrwalana

-

Dziecko uczy się wiązać różne wrażanie z jednym 

przedmiotem
W pierwszej fazie manipulacja jest nierzeczowa, 

subiektywna, później przedmioty używane są zgodnie 

z ich funkcja

 

 

Skojarzenia między sferami 

zmysłowymi mają charakter 

dynamiczny

1.

Poprzez aktywność dziecko kojarzy i wiąże 

różne wrażenia

2. Pobudzenie i uspokojenie
3. Namacalność, sprowadzenie różnych 

wrażeń do namacalności przedmiotu

PRZEDMIOT MANIPULACYJNY:

jest przedmiotem pierwotnym i pierwowzorem 

przedmiotów abstrakcyjnych i idealnych

 

 

Dysocjacja przedmiotu

1.

Po utworzeniu kompleksów wrażeniowych może 

nastąpić ich rozluźnienie

2.

Dysocjacja: podnieta wrażeniowa powoduje 

wtórnie wewnętrzne skojarzenia: skojarzenia 

wewnętrzne zastępują skojarzenia/ działania 

zewnętrzne 

3.

Telereceptory stają się samowystarczalne, 

wywołują wewnętrzne asocjacje, aktywność 

mózgu, a nie mięśni

4.

Jednozmysłowe spostrzeżenie przedmiotu 

zamienia się na jego znak, na symbol 

 

 

Znacznie manipulacji dla 

rozwoju



Uczy dzieci rozkładać zjawiska na części 
lub oddzielne przedmioty



Znacznie dla rozwoju myślenia 
abstrakcyjnego i pojęciowego (odrębne 
rozpatrywanie właściwości, oddzielanie 
ich od przedmiotu)

 

 

PODSUMOWANIE

Aby poznać świat rzeczywisty, dziecko 

musi zacząć w nim działać, a poznanie 

świat przez oddziaływanie nań 

rozpoczyna się u dziecka na dobre 

tylko wtedy, gdy zaczyna ono chwytać 

rękoma różne przedmioty, nimi 

manipulować i nimi się posługiwać.