MIKROEKONOMIA
dr Elżbieta Lorek
MIKROEKONOMIA
dr Elżbieta Lorek
dr Elżbieta Lorek
Mikroekonomia
2/30
TEORIA ZACHOWANIA
KONSUMENTA
dr Elżbieta Lorek
Mikroekonomia
3/30
Model zachowania konsumenta
W celu określenia prawidłowości kierujących
zachowaniem się konsumentów i czynników
wpływających na te zachowania buduje się
model zachowania konsumenta
TEORIA ZACHOWANIA KONSUMENTA
dr Elżbieta Lorek
Mikroekonomia
4/30
Użyteczność
• miara zadowolenia z konsumpcji,
• subiektywny charakter,
• kategoria porządkowa, abstrakcyjna,
• odzwierciedla uporządkowany system
preferencji
.
Konsument dąży do maksymalizacji użyteczności,
wybierając taką
kombinację dóbr, która daje mu największe
zadowolenie
TEORIA ZACHOWANIA KONSUMENTA
dr Elżbieta Lorek
Mikroekonomia
5/30
Użyteczność całkowita
[UC]
•
całkowity (ogólny) poziom zadowolenia
wynikający
z konsumpcji danej ilości dóbr/usług,
•
rośnie wraz ze wzrostem konsumpcji aż do
pełnego
zaspokojenia potrzeby,
UC = Σ Qi
(i=0,...,n)
TEORIA ZACHOWANIA KONSUMENTA
dr Elżbieta Lorek
Mikroekonomia
6/30
Użyteczność marginalna/krańcowa
[UM]
•
zmiana użyteczności całkowitej spowodowana
wzrostem/spadkiem
konsumpcji dobra/usługi o jednostkę,
•
przyrost/spadek zadowolenia (użyteczności), w
wyniku
zwiększenia/zmniejszenia konsumpcji dobra o
jednostkę.
UM =ΔU
C
ΔQ
i
TEORIA ZACHOWANIA KONSUMENTA
dr Elżbieta Lorek
Mikroekonomia
7/30
UC
U
M
Zależność między użytecznością całkowitą a
marginalną
Q
Q
1
2
3
4
0
0
1
2
3
4
5
5
dr Elżbieta Lorek
Mikroekonomia
8/30
TEORIA ZACHOWANIA KONSUMENTA
Wraz ze wzrostem konsumpcji
dobra
o kolejna jednostkę:
- rośnie użyteczność całkowita
[UC], jednak
jej przyrosty są coraz mniejsze,
- maleje użyteczność
marginalna [UM].
Zależność między użytecznością całkowitą a
marginalną
Q
UC
UM
0
0
-
1
6
6
2
10
4
3
12
2
4
13
1
5
13
0
dr Elżbieta Lorek
Mikroekonomia
9/30
TEORIA ZACHOWANIA KONSUMENTA
Użyteczność marginalna/krańcowa
[UM]
Prawo malejącej użyteczności krańcowej – I
Prawo Gossena
W miarę wzrostu konsumpcji danego dobra
użyteczność
całkowita rośnie, jednak przyrost ten jest
coraz wolniejszy,
ponieważ użyteczność marginalna kolejnych
konsumowanych jednostek dobra zmniejsza
się.
dr Elżbieta Lorek
Mikroekonomia
10/30
TEORIA ZACHOWANIA KONSUMENTA
Użyteczność marginalna/krańcowa
[UM]
Przyrosty zadowolenia z konsumpcji (mierzone
jaki użyteczność
marginalna) zmniejszają się wraz ze wzrostem
ilości
konsumowanego dobra,
Konsument maksymalizując zadowolenie
będzie zwiększał
konsumpcję aż do momentu gdy UM = 0
dr Elżbieta Lorek
Mikroekonomia
11/30
TEORIA ZACHOWANIA KONSUMENTA
Użyteczność marginalna a
ceny dóbr
Założenia:
• konsument dysponuje dana wielkością dochodu
[DP]
• konsument dąży do maksymalizacji użyteczności
z konsumpcji dóbr,
• konsument rozdziela swój dochód na zakup dóbr
X i Y,
• cena rynkowa jednostki dobra X wynosi [P
X
],
cena jednostki dobra Y
wynosi [P
Y
].
dr Elżbieta Lorek
Mikroekonomia
12/30
TEORIA ZACHOWANIA KONSUMENTA
Przykład: kombinacje dobra X oraz dobra Y dające
konsumentowi takie samo zadowolenie
Dobro X
Dobro Y
Kombina
cje
1
5
A
2
3
B
3
2
C
4
1,5
D
dr Elżbieta Lorek
Mikroekonomia
13/30
TEORIA ZACHOWANIA KONSUMENTA
Zbiór punktów reprezentujących wszystkie kombinacje
konsumpcji dóbr
X i Y dających konsumentowi taki sam poziom
zadowolenia (taką samą użyteczność całkowitą), czyli
są dla konsumenta obojętne
Krzywa obojętności
Krzywa obojętności reprezentuje stały poziom
użyteczności całkowitej (zadowolenia)
Dla konsumenta mającego możliwość wyboru pomiędzy
dwiema kombinacjami
dóbr (punkty na krzywej) wybór jest obojętny - obie
kombinacje dóbr zapewniają
taką samą użyteczność całkowitą
dr Elżbieta Lorek
Mikroekonomia
14/30
TEORIA ZACHOWANIA KONSUMENTA
Krzywa obojętności
KO
Y
X
Negatywne nachylenie KO
oznacza, że zwiększenie
konsumpcji jednego dobra
wymaga zmniejszenia konsumpcji
drugiego dobra
dr Elżbieta Lorek
Mikroekonomia
15/30
TEORIA ZACHOWANIA KONSUMENTA
KO
1
KO
2
KO
3
Mapa obojętności
U’ KO
1
<
U’ KO
2
<
U’ KO
3
Y
X
W miarę przesuwania się po KO w górę
wzrasta poziom zadowolenia – powstaje
uporządkowany system preferencji
dr Elżbieta Lorek
Mikroekonomia
16/30
Cechy krzywych
obojętności
• nachylenie negatywne,
• nie przecinają się,
• nieskończenie wiele (mapa obojętności), a ich
położenie
wskazuje na różnice w poziomie zadowolenia
konsumenta
• wypukłe w stosunku do początku układu
współrzędnych,
• reprezentują uporządkowany system
preferencji,
• krzywe położone dalej od początku układu
współrzędnych
reprezentują wyższy poziom użyteczności
całkowitej niż krzywe
położone bliżej
TEORIA ZACHOWANIA KONSUMENTA
dr Elżbieta Lorek
Mikroekonomia
17/30
Y
X
Przykład: wzrost konsumpcji
jednego z dóbr
0
1
2
3
4
1
2
3
4
5
A
B
C
D
Dobro X Dobro Y Kombin
acje
1
5
A
2
3
B
3
2
C
4
1,5
D
dr Elżbieta Lorek
Mikroekonomia
18/30
Y
X
0
1
2
3
4
1
2
3
4
5
A
B
C
D
Przykład: wzrost konsumpcji
jednego z dóbr
Zmiana
ΔY
ΔX
2
1
1
1
0,5
1
A
B
B
C
C
D
dr Elżbieta Lorek
Mikroekonomia
19/30
MARGINALNA STOPA SUBSTYTUCJI
XY
–
określa jaką
ilość
dobra Y należy poświęcić w celu zwiększenia
konsumpcji dobra X
o jednostkę w sytuacji, gdy konsument pozostaje
na tej samej krzywej obojętności, czyli nie
zmienia się poziom jego zadowolenia
z konsumpcji
TEORIA ZACHOWANIA KONSUMENTA
Marginalna stopa substytucji
XY
[MSS
XY
]
Nachylenie krzywej obojętności =
MSS
XY
= ΔY
Δ
X
ΔY
ΔX
dr Elżbieta Lorek
Mikroekonomia
20/30
TEORIA ZACHOWANIA KONSUMENTA
Dobro X Dobro Y Kombin
acje
1
5
A
2
3
B
3
2
C
4
1,5
D
Przykład:
Marginalna stopa substytucja dobra Y dobrem X
Zmiana
ΔY
ΔX
2
1
1
1
0,5
1
A
B
B
C
C
D
Zwiększając konsumpcję dobra X o kolejne jednostki
konsument najpierw:
rezygnuje z ... jednostek dobra Y,
następnie rezygnuje z ... jednostek dobra Y
oraz z ... jednostek tego dobra
Charakter MSS jest.....................
dr Elżbieta Lorek
Mikroekonomia
21/30
TEORIA ZACHOWANIA KONSUMENTA
MSS malejąca
MSS stała
MSS
rosnąca
dr Elżbieta Lorek
Mikroekonomia
22/30
TEORIA ZACHOWANIA KONSUMENTA
Ograniczenie budżetu konsumenta
Cena jednostki dobra X wynosi
[ P
X
]
Cena jednostki dobra Y wynosi
[ P
Y
]
Dochód konsumenta wynosi [
DP ]
Ograniczenie
budżetu
DP = Q
X
*P
X
+
Q
Y
*P
Y
dr Elżbieta Lorek
Mikroekonomia
23/30
Przykład:
P
X
= 5
j.p.,
P
Y
= 3
j.p.,
DP = 15
j.p.
TEORIA ZACHOWANIA KONSUMENTA
Linia budżetu konsumenta
1
2
3
1
2
3
Q
X
4
5
Q
Y
dr Elżbieta Lorek
Mikroekonomia
24/30
Przykład:
P
X
= 5
j.p.,
P
Y
= 3
j.p.,
DP = 15
j.p.
TEORIA ZACHOWANIA KONSUMENTA
1
2
3
1
2
3
Q
X
4
5
Q
Y
DP/
P
Y
DP/
P
x
Linia budżetu konsumenta
dr Elżbieta Lorek
Mikroekonomia
25/30
TEORIA ZACHOWANIA KONSUMENTA
Linia budżetu konsumenta
Linia budżetu konsumenta – przedstawia
wszystkie możliwe kombinacje dwóch dóbr
X i Y, które konsument może posiadać
dysponując określonym dochodem [DP]
Nachylenie linii budżetowej =
P
X
P
Y
dr Elżbieta Lorek
Mikroekonomia
26/30
TEORIA ZACHOWANIA KONSUMENTA
Równowaga (optimum) konsumenta
• decydując o wyborze kombinacji dóbr,
konsument chce być jak
najbardziej zadowolony (znajdować się na jak
najwyższej krzywej
obojętności
• wybierając, konsument zestawia swoje
możliwości finansowe
z zamiarami dotyczącymi konsumpcji
dr Elżbieta Lorek
Mikroekonomia
27/30
TEORIA ZACHOWANIA KONSUMENTA
Równowaga (optimum) konsumenta
Optimum (równowaga) konsumenta
znajduje się na
najwyższej krzywej obojętności możliwej
do osiągnięcia
przy danym ograniczeniu budżetowym
Punkt równowagi konsumenta – punkt
styczności linii
budżetowej z najwyżej położoną, możliwą
do osiągnięcia
krzywą obojętności
dr Elżbieta Lorek
Mikroekonomia
28/30
TEORIA ZACHOWANIA KONSUMENTA
Równowaga (optimum) konsumenta
E
Q
Y
Q
x
Punkt
optimum
dr Elżbieta Lorek
Mikroekonomia
29/30
TEORIA ZACHOWANIA KONSUMENTA
Równowaga (optimum) konsumenta
Warunki spełnione w punkcie
optimum:
MSS
XY
=
=
P
X
P
Y
UM
X
UM
Y
W punkcie optimum nachylenie krzywej
obojętności jest takie same
jak nachylenie linii budżetowej
dr Elżbieta Lorek
Mikroekonomia
30/30
TEORIA ZACHOWANIA KONSUMENTA
Równowaga (optimum) konsumenta
II Prawo Gossena
Maksymalne zadowolenie (użyteczność) z
konsumpcji dobra
X i Y konsument osiąga wówczas, gdy
stosunek użyteczności marginalnych dóbr
zrównuje się z relacją ich cen