Diagnostyka endoskopowa 

przewodu pokarmowego- 

wskazania i 

przeciwwskazania 

Katedra i Klinika Gastroenterologii i Chorób 

Wewnętrznych CM UMK w Bydgoszczy

Endoskopia

•

ezofagoskopia

•

gastroskopia

•

duodenoskopia

•

intestinoskopia

•

pankreatocholangiografia 
wsteczna

Endoskopia

•

anoskopia

•

rektoskopia

•

sigmoidoskopia

•

kolonoskopia

•

ultrasonografia  endoskopowa

•

endoskopia zabiegowa 
(polipektomia, tamowanie 
krwawienia, sfinkterotamia, 
protezowanie dróg żółciowych, 
ewakuacja złogów i inne) 

•

laparoskopia         

Wskazania do endoskopii

górnego odcinka 

przewodu pokarmowego 

(g.o.p.p.)

Postępowanie wobec 

pacjentów z objawami 

dyspeptycznymi                  

    (pierwsza wizyta u 

lekarza rodzinnego)

Dyspepsja

•

ból lub dyskomfort w nadbrzuszu 
lub w okolicy dolnego brzegu 
mostka

•

uczucie pełności w nadbrzuszu

•

nudności, wymioty

•

odbijanie

le c z e n ie   2   ty g .

H 2 - b lo k e r

s u k r a lfa t

I P P

e r a d y k a c ja

H p   ( + )

b a d a n ie

w   k ie r u n k u

H . p y lo r i

b e z   a la r m u ją c y c h

o b ja w ó w

g a s tr o s k o p i a

o b ja w y

n ie p o k o ją c e

s ta r a n n y   w y w ia d

w ie k   <   4 5   r . ż .

brak 

poprawy

brak 

poprawy

gastroskopia

gastroskopia

?

Każdy pacjent w wieku > 

45 r.ż.

•

z objawami dyspepsji

•

ze zmianą charakteru objawów

gastroskopia

Wskazania do endoskopii 

g.o.p.p.

•

brzuszne dolegliwości bólowe z objawami 

lub oznakami sugerującymi poważną 

chorobę organiczną (spadek masy ciała, 

wyniszczenie, niedokrwistość)

•

krwawienie z przewodu pokarmowego

•

dysfagia, odynofagia

•

achalazja

•

uporczywe wymioty niejasnego 

pochodzenia

Wskazania do endoskopii 

g.o.p.p.

•

celem pobrania bioptatów z 
dwunastnicy lub jelita (np. w 
chorobie trzewnej)

•

niedokrwistość z niedoboru żelaza o 
niejasnej etiologii

•

dodatni test na krew utajoną w kale

•

utrata masy ciała o niejasnej 
przyczynie

Wskazania do endoskopii 

g.o.p.p.

•

kontrola leczenia wrzodów przełyku 
i żołądka

•

u chorych wymagających kontroli z 
udowodnionym przełykiem Barretta, 
zmianami dysplastycznymi

•

u chorych po leczeniu gruczolaka 
żołądka

•

polipowatość rodzinna

Wskazania do endoskopii 

g.o.p.p.

•

celem potwierdzenia i oceny 
histologicznej zmian wykrytych w 
badaniu radiologicznym, 

•

niepewny wynik badania 
radiologicznego

Wskazania do endoskopii 

g.o.p.p.

•

inne układowe choroby, w których 
obecność patologii w górnym odcinku 
przewodu pokarmowego może wpłynąć 
na planowane leczenie

–

długotrwałe podawanie nlpz, 
antykoagulantów

–

przed transplantacją narządów u 
chorych z wywiadem wrzodowym lub 
krwotokiem

Wskazania do endoskopii 

g.o.p.p.

•

u chorych z marskością wątroby 
celem oceny żylaków przełyku i 
rozważenia ewentualnej 
profilaktycznej skleroterapii

•

ciało obce

Przeciwwskazania do 

endoskopii górnego odcinka 

przewodu pokarmowego

•

brak zgody i współpracy chorego

•

świeży zawał m. sercowego oraz dusznica 
bolesna niestabilna

•

stan astmatyczny

•

skaza krwotoczna

•

tętniak aorty

•

ostre oparzenie przełyku

•

ostre zapalenie otrzewnej

•

perforacja przewodu pokarmowego

Wskazania do anoskopii i 

rektoskopii

•

krwawienie z odbytu 

•

dokuczliwe parcie na stolec lub 

bolesna defekacja

•

choroba odbytu - przetoki, guzki 

krwawnicze

•

głęboka biopsja celem ustalenia 

rozpoznania niektórych chorób 

(amyloidoza, ch. Crohna, 

ch.Hirschprunga)

Wskazania do 

sigmoidoskopii

•

krwawienie z odbytu (przy braku zmian 

w rektoskopii)

•

diagnostyka bólów w odbycie

•

podejrzenie raka w obrębie zstępnicy 

lub esicy

•

niejasne bóle podbrzusza

•

ocena aktywności ch. Crohna i colitis 

ulcerosa

•

diagnostyka ostrej i przewlekłej 

biegunki

Wskazania do 

kolonoskopii

•

nawracające krwawienia nie wyjaśnione 
badaniem rekto- i sigmoidoskopowym

•

wykrycie gruczolaka w sigmoidoskopii

•

poszukiwanie raka synchronicznego lub 
metachronicznego

•

przewlekłe zaparcia

•

utajona krew w kale (szczególnie >40 r.ż.)

Wskazania do 

kolonoskopii- cd.

•

niejasny obraz radiologiczny po 
wlewie kontrastowym

•

konieczność przedoperacyjnej 
oceny stwierdzonego 
radiologicznie zwężenia lub guza 
jelita grubego

Wskazania do 

kolonoskopii- cd.

•

ocena rozległości choroby (colitis 

ulcerosa)

•

u chorych z dużym zagrożeniem rakiem 

jelita grubego

–

polipowatość rodzinna

–

colitis ulcerosa > 10 lat

–

zespół Gardnera

–

zespół Peutz-Jeghersa

–

po resekcji z powodu raka

•

niedokrwienne zapalenie jelit

Przeciwwskazania do endoskopii 

dolnego odcinka przewodu 

pokarmowego

•

bezwzględne

–

ostre stany zapalne jelita grubego 
(zapalenie uchyłka, colitis ulcerosa 
fulminans)

–

megacolon toxicum

–

ostry stan zapalny otrzewnej

–

świeży zawał mięśnia sercowego oraz 
dusznica bolesna niestabilna

–

brak współpracy chorego

Przeciwwskazania do endoskopii 

dolnego odcinka przewodu 

pokarmowego

•

względne

–

niewydolność krążenia

–

niewydolność oddechowa

–

zaburzenia krzepnięcia krwi 
(przy biopsji i polipektomii)

–

ciąża (II i III trymestr)

Powikłania

Czynniki ryzyka 

wystąpienia powikłań

•

podeszły wiek

•

ciężkie choroby układowe

•

znieczulenie ogólne do endoskopii

•

brak należytego zabezpieczenia zabiegu

•

zabieg  terapeutyczny zwłaszcza w 
trybie pilnym

•

nieprawidłowa dekontaminacja sprzętu 
endoskopowego

Powikłania ogólne 

(nieswoiste)

•

sercowo-naczyniowe (zaburzenia 
rytmu, zawał m.sercowego)    

•

płucne (zachłystowe zapalenie płuc)

•

infekcyjne

•

częstość    0 -0,5% ( ciężkie  0,1 % )

•

 śmiertelność 0 -0,05%

Powikłania swoiste 

endoskopii g.o.p.p.

Powikłania swoiste 

endoskopii g.o.p.p.

•

krwawienie      - 3/1000

•

perforacja przełyku, żołądka, 
dwunastnicy    - 1/15000

•

odczyn miejscowy na znieczulenie  
             -  3/10000

Powikłania swoiste 

endoskopii  d.o.p.p.

•

perforacja    ( - 0,2%)

•

krwawienie

•

nadmierna reakcja bólowa

•

powikłania przygotowania jelita do 
badania (nudności, wymioty, 
przewodnienie, hiperfosfatemia)

•

dokładnie rozważyć wskazania i 
przeciwwskazania

•

identyfikować czynniki ryzyka

•

badania wykonywać w dobrej 
pracowni z dobrze wyszkolonym 
personelem i dobrą techniką 
zabiegu

Aby uniknąć powikłań

Pacjent powinien być 

informowany

•

o korzyściach  z planowanego 
badania

•

o możliwości wystąpienia powikłań 
( z ewentualną koniecznością 
wykonania zabiegu operacyjnego)

Każdy chory lub jego 

opiekun prawny powinien 

na piśmie wyrazić zgodę 

na wykonanie badania.

Wytyczne badań przesiewowych 

dla osób o umiarkowanym 

ryzyku rozwoju raka jelita 

grubego

•

osoby powyżej 50 r.ż.

•

osoby bez obciążenia dziedzicznego 
chorobą nowotworową jelita 
grubego u krewnych I i II stopnia

•

bez objawów sugerujących obecność 
polipa lub raka

•

bez nowotworu i choroby zapalnej 
okrężnicy i odbytnicy w przeszłości

Zalecane badania

•

coroczne badania kału na 
obecność krwi utajonej

•

coroczne badanie per rectum (wg. 
WHO co 3-5 lat)

•

sigmoidoskopia co 3-5 lat

Zapobiegawcze 

stosowanie antybiotyków 

przed badaniami 

endoskopowymi

Ryzyko wystąpienia 

bakteriemii

•

diagnostyczna endoskopia 
górnego odcinka przewodu 
pokarmowego - 4%

•

kolonoskopia- 6-9%

•

ERCP - 6-11%

•

skleroterapia 10-50%

•

poszerzanie przełyku - 34-54%

Grupy wysokiego ryzyka

•

sztuczne zastawki serca, w tym 
zastawki biologiczne

•

przebyte zapalenie wsierdzia

•

neutropenia (neutrofile < 100 x 10

9

/l)

•

syntetyczna proteza naczyniowa 
wszczepiona w ciągu ostatniego roku

•

chirurgicznie wytworzone połączenia 
płucno-systemowe

Zalecana profilaktyka 

antybiotykowa

•

2,0g ampicyliny im. lub iv. + 
1,5mg/kg mc. gentamycyny im. lub 
iv. do 1 godz. przed zabiegiem 

•

1,5g ampicyliny (ew.amoksycyliny) 
p.o. 6 godz. po zabiegu

Chory pobierający 

antykoagulanty doustne 

powinien odstawić lek na 

1-2 dni 

przed zabiegiem 

(INR < 1,5)