Psychiatria

Psychopatologia ogólna

Psychiatria 

 

Psychiatria jest dziedziną medycyny, 

której przedmiotem zainteresowania są 
zaburzenia psychiczne z ich licznymi 
uwarunkowaniami rodzinno-
genetycznymi, konstytucjonalnymi, 
biologicznymi, psychologicznymi             
       i społecznymi.

 Obejmuje ich etiologię, patogenezę, 

symptomatologię, klinikę i leczenie. 

Etiologia zaburzeń 

psychicznych

•  

czynniki endogenne – związane z 

predyspozycją genetyczną, determinującą 
zaburzenie czynności o.u.n. w różnych 
okresach życia

•  czynniki somatogenne – znane czynniki 

patogenne i procesy chorobowe 
doprowadzające do zaburzeń czynności o.u.n. 

•  czynniki psychogenne – związane z 

nieprawidłowym rozwojem psychicznym, 
społecznym, uczeniem się oraz sytuacjami i 
wydarzeniami powodującymi stres psychiczny

Biologiczny substrat zaburzeń 

psychicznych

•  

kora mózgowa czołowa i skroniowa – 

integracja i kontrola procesów

 

poznawczych, emocjonalnych i 

motywacyjnych.

•  układ limbiczny – regulacja procesów 

emocjonalnych, kontrola układu 

neuroendokrynnego, pamięć emocjonalna

•  układ siatkowaty wstępujący – generator 

energii koniecznej do utrzymywania stanu 

świadomości

•  wzgórze, jądra podstawy, móżdżek
•  neuroprzekaźniki mózgowe – 

przekazywanie bodźców  

Psychopatologia 

•  psychopatologia ogólna 

(symptomatologia ogólna) – skupia 
zainteresowanie na ogólnych sposobach 
przejawiania się zaburzeń psychicznych; 
stanowi słownik języka psychiatrii

•  psychopatologia szczegółowa – zajmuje 

się przejawami poszczególnych 
zaburzeń psychicznych, nadając 
ogólnym pojęciom indywidualne 
zastosowanie

Podstawy analizy 

psychopatologicznej

•  fenomenologia – analiza fenomenów 

psychicznych w celu uchwycenia ich 
cech ogólnych

•  symptomatologia – zajmuje się tymi 

fenomenami, które są przydatne 
klinicznie

•  syndromologia – zajmuje się zespołami 

psychopatologicznymi

•  nozologia – klasyfikuje zespoły 

psychopatologiczne 

Objawy zaburzeń 

psychicznych

•  objawy zaburzeń czynności poznawczych

•  objawy zaburzeń czynności 

emocjonalnych i motywacyjnych

•  objawy zaburzeń scalania czynności 

psychicznych  

Zaburzenia czynności 

poznawczych

 Zaburzenia uwagi: 
- cechy uwagi: selektywność, czujność, 
zakres
- 

nieuwaga (dekoncentracja)

- 

aproseksja (niemożność ogniskowania 

uwagi) 
- hipoproseksja (ograniczenie uwagi)
- hiperproseksja (nadmierne ogniskowanie)
- wahania uwagi 

Zaburzenia pamięci

•  ilościowe

- hipermnezja 

(niewielkie znaczenie kliniczne) 

- hipomnezja
- amnezja
- całkowita lub fragmentaryczna
- pełna lub cząstkowa
- trwała lub przemijająca
- pamięci krótko- lub długotrwałej
- wsteczna, następcza lub śródczesna
- ekmnezje (przeżywanie przeszłości jako 

teraźniejszości – zesp. amnestyczne)

Zaburzenia pamięci

•  jakościowe

- iluzje pamięci (rzeczywiste lecz 
zniekształcone)
- kryptomnezja (wspomnienia nieświadome – 
odtworzone bez rozpoznania jego wtórności)
- złudzenia utożsamiające (deja vu, jamais vu) 
- konfabulacje (wspomnienia rzekome)
- omamy pamięciowe (fałszywe wspomnienia; 
 w istocie to wspomnienia zafałszowane 
urojeniowo)

Zaburzenia spostrzegania

•  zniekształcenia spostrzegania 

(uszkodzenia o.u.n., migrena, pod wpływem 
substancji halucynogennych, dysfunkcje 
narządów zmysłów)

•  deficyty zmysłowe 

(całkowita lub 

częściowa utrata wrażeń z zakresu danego 
zmysłu)

•  złudzenia 

(iluzje)

•  omamy 

(halucynacje) – spostrzeżenia nie 

istniejących przedmiotów, błędny sąd 
realizujący

Zaburzenia spostrzegania

•  omamy wzrokowe
•  omamy słuchowe
•  czuciowe
•  węchowe i smakowe
•  hipnagogiczne i hipnopomiczne
•  omamy rzekome (pseudohalucynacje)
•  parahalucynacje – 

brak sądu realizującego 

(Np.: w napadach migrenowych, omamy 
pedunkularne – uszkodzenie pnia mózgu)

Zaburzenia myślenia, języka i 

porozumiewania się

•  

zaburzenia treści myślenia

•  zaburzenia toku myślenia

•  zaburzenia struktury i funkcji 

myślenia 

Zaburzenia treści myślenia

•  myśli nadwartościowe
•  urojenia: 

- proste
- paranoiczne (usystematyzowane)
- paranoidalne (niespójne)
- oniryczne (rozbudowane, intensywnie 

przeżywane – „koniec świata”, „zaraza”) 

•  automatyzmy psychiczne 

(poczucie 

utraty wpływu na własne przeżycia i 

zachowania) 

•  myśli natrętne 

(obsesje)

urojenia

•  nastawienia urojeniowe
•  urojenia odnoszące (ksobne)
•  u. oddziaływania, owładnięcia
•  u. prześladowcze
•  u. zmiany własnej osoby
•  u. wielkościowe
•  u. depresyjne – hipochondryczne, 

winy, grzeszności

•  u. nihilistyczne

Zaburzenia toku myślenia

•  

spowolnienie / przyspieszenie

•  otamowanie / natłok (mantyzm)
•  rozwlekłość
•  stereotypie, perseweracje, 

iteracje

•  mutyzm (brak reakcji słownych)

Zaburzenia struktury i funkcji 

myślenia

•  zubożenie myślenia 

(alogia)

•  myślenie paralogiczne
•  myślenie nieskładne 

( nieskładność 

gramatyczna lub toku wypowiedzi)

•  myślenie niekomunikatywne 

(autystyczne, dereistyczne, egocentryczne)

•  rozkojarzenie 

(skrajna postać – „sałata 

słowna”) 

•  inkoherencja 

(rozerwanie związków 

myślowych – pobudzenie, zab. świadomości)

 

Zaburzenia czynności 

emocjonalnych i motywacyjnych

 

Typ zaburzonego nastroju:

- obniżenie
- podwyższenie
- lęk
- złość

Obniżenie nastroju

•  nastrój depresyjny

- triada depresyjna
 1) niska samoocena i poczucie małej 
wartości
 2) niska ocena własnej przeszłości
 3) niska ocena własnej przyszłości 

•  depresyjno – dysforyczny (rozżalenie, 

zniechęcenie, rozdrażnienie, złość)

•  nastrój dystymiczny

Podwyższenie nastroju

•  nastrój maniakalny

1) podwyższenie samooceny
2) zawyżenie oceny własnej przeszłości
3) zawyżenie oceny własnej przyszłości

•  nastrój euforyczny (

zaburzenia 

organiczne

)

•  nastrój moriatyczny 

(pusta 

wesołkowatość, błaznowanie – uszkodzenie 
części oczodołowej płatów czołowych)

•  

nastrój ekstatyczny

Lęk i dysforia

•  lęk:

- uogólniony
- napadowy
- w postaci fobii
- cechy lękliwości (cecha układu 

nerwowego i osobowości)

•  złość (dysforia)

Dynamika emocji

•  

zobojętnienie ( apatia)

•  spłycenie (bladość, sztywność)
•  zubożenie uczuciowe 

(prymitywizacja)

•  zaleganie uczuć i lepkość 

uczuciowa

•  chwiejność i nietrzymanie uczuć

Zmiany wysycenia 

uczuciowego

•  syntonia – proporcjonalność, spójność
•  paratymia – ekspresja uczuciowa 

niedostosowana do sytuacji

•  hipertymia
•  hipotymia
•  atymia
•  katatymia – życzeniowe przekształcanie 

się przeżyć lub zachowań pod wpływem 
nastawień emocjonalnych

Zaburzenia aktywności 

(motywacji) i zaburzenia ruchu

•  zaburzenia aktywności

- napęd zmniejszony
- napęd zwiększony

•  zaburzenia ruchu (ogólny poziom)

- zahamowanie
- pobudzenie

Zmiany aktywności 

ruchowej

•  

natrętne czynności (kompulsje)

•  stereotypie, perseweracje, iteracje ruchowe
•  parakinezy (niedostosowanie ruchowe)
•  katalepsja (nienaturalne wzmożenie 

napięcia mięśniowego – sztywna/plastyczna)

•  zastyganie
•  automatyczna uległość (giętkość woskowa, 

objaw echa, automatyzm nakazowy, 
negatywizm) 

Zaburzenia impulsywności

•  impulsywność wzmożona/ograniczona
•  impulsywność popędowa (zaburzenia 

łaknienia, pragnienia, snu, popędu 
seksualnego)

•  działania nawykowe (kleptomania…)
•  natrętne impulsy
•  unikanie nawykowe (fobie)

Zaburzenia intencjonalności

•  zmniejszenie/zwiększenie 

zainteresowań

•  zaburzenia interakcji (trudny kontakt, 

niedostosowanie, ambiwalencja, 
wycofanie się, autyzm)

•  zaburzenia ekspresji:

- natręctwa
- stereotypie, perseweracje, iteracje
- manieryzmy
- grymasowanie

Zaburzenia świadomości

•  ilościowe (senność patologiczna, 

sopor, śpiączka)

•  jakościowe

- przymglenie (pozostaje niepamięć 
fragmentaryczna)
- zmącenie (najczęściej niepamięć 
fragmentaryczna)
- zwężenie (niepamięć całkowita)

Zaburzenia poczucia siebie i 

otoczenia

•  depersonalizacja
•  zaburzenia poczucia schematu ciała 

(objaw fantomu, sobowtóra)

•  dezorientacja (poczucia własnej osoby)
•  derealizacja 
•  dyschronognozja (poczucia czasu)
•  zaburzenia orientacji (auto- i 

allopsychicznej)

Objawy nieuzasadnione 

wynikami badań

•  objawy pod postacią somatyczną, 

objawy hipochondryczne

•  objawy dysocjacyjne (konwersje i 

dysocjacje)

•  agrawacja ( nieświadome 

wyolbrzymianie objawów chorobowych)

•  udawanie choroby 

Intelekt i osobowość

•  upośledzenie / otępienie
•  osobowość:

- specyficzne zmiany osobowości
- zmiana osobowości
- dezintegracja osobowości 

Zespoły zaburzeń 

psychicznych

•  

zespoły definiowane 

patogenetycznie
- zespoły endogenne
- zespoły somatogenne
- zespoły psychogenne

Zespoły definiowane 

objawowo

•  z. otępienny

- 

narastające ograniczenia: pamięci i 

uczenia się, zdolności rozumowania, 
komunikacji, orientacji, tożsamości 
- zmiany uczuciowości, motywacji
- postępujące: zmiany osobowości, spadek 
samodzielności

•  z. upośledzenia umysłowego

Zespół amnestyczny

•  zaburzenia zapamiętywania informacji
•  różnego stopnia utrata pamięci faktów 

    i zdarzeń dawnych

•  dezorientacja w czasie, miejscu
•  konfabulacje
•  zachowana uwaga, przytomność, 

ogólny poziom sprawności poznawczej

•  różnego stopnia bezradność, apatia

Zespół wyłączenia 

przytomności

•  

nadmierna senność

•  stan półśpiączki (sopor)
•  stan śpiączki (coma)

Zespół przymglenia 

prostego

•  

zaburzenie jakościowe 

przytomności

•  objawy przymglenia
•  zespół zagubienia

Zespół splątania

•  przymglenie z ekspresją bezradności
•  splatanie wypowiedzi
•  chaotyczna, mało produktywna 

aktywność ruchowa z niepokojem 

•  głęboka dezorientacja
•  znaczna niepamięć zdarzenia
•  zróżnicowany czas trwania                 

 (dni – tygodnie)

Zespół majaczeniowy 

(delirium)

•  różnego stopnia zamącenie 

świadomości

•  iluzje i omamy
•  interpretacje urojeniowe
•  wahania tempa przeżywania i nastroju
•  dezorientacja allopsychiczna
•  narastanie wieczorem i w nocy
•  niepamięć fragmentaryczna epizodu
•  zróżnicowany czas trwania

Zespół zamroczeniowy

•  ograniczenie lub zniesienie kontaktu
•  zachowanie odbiegające od typowych dla 

danej osoby

•  zmiana tempa przeżywania
•  cechy sztywności zachowania- 

stereotypie

•  dezorientacja auto- i allopsychiczna 
•  nagły początek i koniec
•  niepamięć epizodu
•  zamroczenie jasne 

(działanie 

zorganizowane)

Zespół asteniczny

•  poczucie osłabienia, niewydolności
•  stałe poczucie zmęczenia
•  nadwrażliwość na bodźce
•  niewielkie zmiany nastroju i 

aktywności

•  zmiany impulsywności popędowej
•  różne, mało specyficzne skargi 

somatyczne 

Zespół omamowy 

(halucynoza)

•  omamy różnej modalności – 

najczęściej słuchowe

•  częste interpretacje urojeniowe
•  zmiany nastroju
•  zachowana przytomność
•  tendencja do przewlekania się           

       i zaostrzania objawów

•  najczęściej alkoholowa

Zespół katatoniczny

•  ograniczenie lub zniesienie kontaktu
•  osłupienie lub pobudzenie
•  parakinezy – katalepsja, automatyczna 

uległość, negatywizm

•  czasem urojenia oniryczne
•  ekspresja pantomimiczna wyraża 

różne nastroje

•  stereotypie, perseweracje, iteracje
•  niepamięć (postać receptoryczna), 

odtwarzanie wspomnień (efektoryczna)

Zespół urojeniowy prosty

•  urojenia pojedyncze, bez 

charakterystycznej struktury

•  różne objawy towarzyszące: deficyty 

poznawcze, wahania nastroju, 
aktywności

•  różna dynamika i czas trwania 

Zespół paranoiczny (obłęd)

•  system urojeniowy paranoiczny
•  motywowana urojeniowo aktywność 

intencjonalna

•  adekwatne zabarwienie przekonań i 

działań urojeniowych

•  zwykle paranoiczne cechy osobowości
•  zwarta struktura osobowości
•  przebieg długotrwały
•  

Np.: prześladowczy, wielkościowy, zazdrości

Zespół paranoidalny

•  

urojenia paranoidalne Np.: odsłonięcia

•  omamy: głównie rzekome słuchowe oraz inne
•  zaburzenia aktywności, rozgraniczania, 

tożsamości

•  rozkojarzenie myślenia
•  zubożenie myślenia i uczuciowości, 

ograniczenie aktywności z niedostosowaniem, 
ambiwalencja

•  zmiany nastroju, anomalie spostrzegania
•  dezintegracja osobowości
•  przebieg przewlekający się

Zespół parafreniczny

•  urojenia o cechach pośrednich pomiędzy 

paranoicznymi a paranoidalnymi

•  omamy – zwłaszcza słuchowe słowne, 

węchowe, cenestetyczne

•  działania motywowane przeżyciami 

wytwórczymi

•  nieznaczne rozkojarzenie, zubożenie 

myślenia, wahania nastroju 

•  ew. nieznaczna dezintegracja osobowości
•  przewlekły lub przewlekający się 

przebieg

Zespół dezorganizacji psychicznej 

(hebefreniczny)

•  

dezorganizacja zachowania, 

uczuciowości, wypowiedzi

•  dezorganizacja myślenia
•  zwykle wyraźny autyzm
•  urojenia słabo uchwytne, na drugim 

planie, podobnie omamy

•  znaczna dezintegracja osobowości
•  przebieg przewlekły z zaostrzeniami

Zespół depresyjny

•  obniżenie nastroju
•  zahamowanie napędu
•  często myśli, zamiary lub działania 

„s”

•  lęk oraz czasem związany z nim 

niepokój lub pobudzenie ruchowe

•  skargi i dolegliwości somatyczne, 

zaburzone rytmy biologiczne

Zespół maniakalny

•  podwyższenie nastroju
•  przyspieszenie napędu
•  często impulsywne zachowania 

emocjonalne i popędowe

•  bagatelizowanie problemów 

somatycznych, zaburzonych rytmów 
biologicznych

Zespoły nerwicowe

•  zespół fobii
•  zespół lękowy
•  zespół natręctw
•  zespoły konwersyjne
•  zespoły dysocjacyjne
•  zespoły o postaci somatycznej
•  zespół derealizacji – depersonalizacji 

Specyficzne zmiany 

osobowości

•  schizoidalna
•  paranoiczna
•  dysocjacyjna 
•  chwiejna emocjonalnie
•  anankastyczna
•  lękliwa
•  zależna