Podstawy Nauki o Przedsiębiorstwie

Podstawy Nauki o
Przedsiębiorstwie

Prowadzący:

dr Maja Prudzienica

Uniwersytet Ekonomiczny

we Wrocławiu

Wydział GRiT Jelenia Góra

Katedra Nauk o

Przedsiębiorstwie

e-mail:

maja.prudzienica@ae.jgora

.pl

konsultacje:

Przedsiębiorca

– ktoś, kto podejmuje decyzje w celu

osiągnięcia

zysku,

organizuje

przedsiębiorstwo

założeniu, że przyniesie ono zysk. Przedsiębiorca zakłada
firmę, nabywa prawo do kierowania zasobami firmy, ponosi
odpowiedzialność za opłacanie tych zasobów i rości sobie
prawa do całego zysku lub strat.

Przedsiębiorczość

– w szerokim znaczeniu tego słowa

oznacza  skłonność  do  podejmowania  zadań,  a  w  węższym
znaczeniu  to  cecha  psychiczna,  a  właściwie  zespół  cech
warunkujących  bycie  dobrym  przedsiębiorcą,  czyli
osiąganie  sukcesów  w  organizowaniu  i  kierowaniu
przedsiębiorstwami.  Oznacza  imperatyw  maksymalnie
twórczego

podejścia

zasobów

kadrowych

materialnych, którymi rozporządza przedsiębiorstwo, w
celu wykorzystania wszelkich szans, jakie przynosi rozwój
nauki i techniki oraz zmiana warunków zewnętrznych.

Przedsiębiorstwo

–

zorganizowany

przez

przedsiębiorcę zespół pracy i środków materialnych,
działający

dla

zaspokojenia

cudzych

potrzeb

uwzględnieniem dobrowolnego ryzyka. Charakteryzuje się
ono

wyodrębnieniem

ekonomicznym,

prawnym

organizacyjnym,

realizuje

pluralistyczne

cele

przedsiębiorstwa za pomocą jednego lub kilku zakładów.

Organizacyjno-prawne formy przedsiębiorstw

Przedsiębiorstwo

własności

indywidualnej jest własnością jednej osoby,
która  kieruje  nim  w  celu  wypracowania
zysku.  Kieruje  nim  zwykle  samodzielnie
właściciel,  może  on  zatrudniać  kilku
pracowników, jest jednak odpowiedzialny za
wszystkie

decyzje

dotyczące

firmy.

Właściciel  dostarcza  niezbędnego  kapitału,
który  pochodzi  z  jego  własnych  zasobów
albo pożycza go od rodziny, przyjaciół lub w
banku.  Z  prawem  właściciela  do  całego
zysku  osiągniętego  przez  firmę  łączy  się
nieograniczona  odpowiedzialność.  Oznacza
to,  że  w  razie  bankructwa  firmy  cały
majątek,  który  posiada,  nie  tylko  kapitał
zainwestowany  w  przedsiębiorstwo,  może
być

użyty

zaspokojenia

roszczeń

wierzycieli.

Ograniczenia,

jakie

napotyka

przedsiębiorstwo

własności

indywidualnej,

wynikają bezpośrednio z samej istoty tej
własności:

•rozmiar, formy i skala operacji nie mogą

rosnąć bardziej, iż pozwalają na to źródła
finansowe właściciela, czyli oszczędności i
pożyczki;

•właściciel nie może korzystać z rady i

wsparcia

współwłaścicieli

osobiście

zainteresowanych w prowadzeniu przedsięwzięcia;

•właściciel przejmuje wszystkie zyski, ale też

ponosi całe ryzyko; wszystkie straty obciążają
właściciela;

•działalność takiego przedsiębiorstwa wygasa z

chwilą śmierci właściciela.

Tego typu przedsiębiorstwa to małe firmy, które

działają głównie w usługach, budownictwie,
handlu hurtowym i detalicznym.

Spółka jest to przedsięwzięcie

gospodarcze  należące  do  2  lub
więcej  osób  i  przez  nie  zarządzane.
Spółki  są  bardzo  zróżnicowane  w
zależności  od  liczby  partnerów  i
sposobu  podziału  odpowiedzialności
między  nimi.  W  spółkach  wspólnicy
zobowiązują

się

dążyć

osiągnięcia

wspólnego

celu

gospodarczego,

określonego

umowie oraz wniesienia wkładów.

Spółki handlowe to:

•jawna

–

spółka

osobowa,

która

prowadzi

przedsiębiorstwo  pod  własną  firmą,  a  nie  jest  inną
spółką  handlową.  W  spółce  tej  każdy  wspólnik
odpowiada  za  zobowiązania  spółki  bez  ograniczenia
całym  swoim  majątkiem,  solidarnie  z  pozostałymi
wspólnikami  oraz  ze  spółką.  Aktem  założycielskim  jest
umowa  spółki  zawarta  na  piśmie  pod  rygorem
nieważności.  Podlega  ona  zgłoszeniu  do  sądu
rejestrowego.

•partnerska  –  zupełnie  nowy  typ  spółki  osobowej,
ukształtowanej  specjalnie  dla  potrzeb  i  grupującym
przedstawicieli  wolnych  zawodów  tj.:  adwokaci,
aptekarze,  architekci,  biegli  rewidenci,  brokerzy
ubezpieczeniowi, doradcy podatkowi, księgowi, lekarze,
stomatolodzy

lekarze

weterynarii,

notariusze,

pielęgniarki,

położne,

radcy

prawni,

rzecznicy

patentowe, rzeczoznawcy majątkowi i tłumacze
przysięgli. Spółka partnerska wzorowana jest na
rozwiązaniach amerykańskich.

•komandytowa – spółka osobowa, w
której

część

wspólników

–

komandytariusze odpowiadają tylko do
wysokości sumy komandytowej (suma
wniesionych

wkładów),

natomiast

pozostali wspólnicy – komplementariusze
odpowiadają całym swoim majątkiem
solidarnie z pozostałymi wspólnikami.

•komandytowo-akcyjna

–

spółka

osobowa, w której wobec wierzycieli za
zobowiązania spółki odpowiada bez
ograniczeń

(komplementariusz)

najmniej  1  wspólnik  a  co  najmniej  1  jest
akcjonariuszem.  Kapitał  zakładowy  tej
spółki  powinien  wynosić  co  najmniej
50 000 zł.

•z  ograniczoną  odpowiedzialnością  –
spółka  kapitałowa;  może  być  tworzona  przez
1  lub  więcej  osób  w  każdym  celu  prawnie
dopuszczalnym

(gospodarczym,

charytatywnym, naukowym, itp.). Kapitał
zakładowy spółki z o.o. powinien wynosić co
najmniej 50 000 zł.

•akcyjna  –  spółka  kapitałowa;  tworzona  jest
dla  prowadzenia  działalności  gospodarczej  o
dużym  zakresie.  Zgodnie  z  obligatoryjnymi
przepisami prawa, tylko w tej formie prawnej
mogą być tworzone takie instytucje finansowe
jak:  banki,  fundusze  inwestycyjne  czy  firmy
ubezpieczeniowe.

Minimalna

wysokość

kapitału zakładowego spółki akcyjnej wynosi
500 000 zł.

Ze względu na kryterium istnienia i
działalności spółek, czyli czy jest to substrat
osobowy (wspólnicy), czy rzeczowy (kapitał)
spółki dzielą się na:

•osobowe  (cywilna,  jawna,  partnerska,
komandytowa i komandytowo-akcyjna) – ich
konstrukcja  oparta  jest  na  osobowości
uczestników.  Biorą  oni  bezpośredni  udział
w

funkcjonowaniu

przedsiębiorstwa,

angażują swój majątek i osobistą pracę.
Liczba uczestników jest niewielka, a ryzyko
związane

uczestnictwem

znaczne,

wspólnicy

odpowiadają

całym

swoim

majątkiem za zobowiązania spółki.
Cechy tej spółki to:

a)brak osobowości prawnej,
b)osobista  odpowiedzialność  wspólników
za zobowiązania (solidarność),
c)równe  prawa  i  obowiązki  każdego
wspólnika,
d)każdy  wspólnik  może  reprezentować
spółkę na zewnątrz.

•kapitałowe  (spółka  z  o.o.  i  akcyjna)  –  liczy
się  udział  w  kapitale  zakładowym,  uczestnicy
nie  są  zobowiązani  do  osobistej  pracy  na
rzecz

spółki.

Udziałowcy

ponoszą

odpowiedzialność

wysokości

sumy

reprezentowanej przez posiadane akcje (w sp.
z o.o. do wysokości posiadanych udziałów).
Cechy tej spółki to:

•prawo do bezpośredniej kontroli posiada
rada nadzorcza lub komisja rewizyjna,

•organem reprezentującym wspólników jest
walne zgromadzenie wspólników,

•prawa i obowiązki wspólników mogą być
zróżnicowane,

•kapitał spółki i skład osobowy jest zmienny,

•posiada osobowość prawną,

•za zobowiązania odpowiada majątek spółki
bez osobistej odpowiedzialności wspólników.

Procedura

rejestrowania

spółki

handlowej:

sąd gospodarczy (nr KRS)

Urząd Statystyczny (nr REGON)

Urząd Skarbowy (nr NIP i VAT)

założenie rachunku bankowego i
pieczątka

zgłoszenie o licencje, koncesje,
itp.

Spółdzielnia

–

dobrowolne

zrzeszenie

nieograniczonej

liczbie

członków,

zmiennym

składzie osobowym i zmiennym
funduszu

udziałowym,

prowadzącym

działalność

gospodarczą dla maksymalizacji
korzyści

swoich

członków.

Członkami spółdzielni mogą być
gospodarstwa

domowe

oraz

przedsiębiorstwa

rodzinne.

Struktura

władz

to:

walne

zgromadzenie

członków,

rada

nadzorcza i zarząd.

Przedsiębiorstwo państwowe – jego cechy to
„3S”:

•samodzielność

–

uprawnienia

organów

przedsiębiorstwa  do  podejmowania  decyzji  i
organizowania  działalności  we  wszystkich
dziedzinach,  przy  jednoczesnym  ograniczeniu
do

minimum

kompetencji

organów

państwowych;

•samofinansowanie  –  konieczność  pokrywania
wszelkich  wydatków  związanych  z  jego
działalnością  i  rozwojem  z  przychodów
uzyskiwanych  ze  sprzedaży  wytworzonych
wyrobów i usług;

•samorządność

–

tworzenie

organów

samorządu załogi i oddawaniu w ich ręce
najważniejszych

decyzji

sprawach

dotyczących funkcjonowania przedsiębiorstwa.
Tymi

organami

są:

ogólne

zebranie

pracowników

(delegatów)

oraz

rada

pracownicza.

Prywatyzacja

zrzeszenia

przedsiębiorstw
PRYWATYZACJA – proces zmiany
proporcji własności gospodarczej na
rzecz

dominującej

własności

prywatnej. Odbywa się to poprzez:
-

powstawanie

przedsiębiorstw

prywatnych;
-

prywatyzacja

przedsiębiorstw

państwowych - przekazanie praw
własności

majątku

przedsiębiorstwa

prywatnym

inwestorom.  To  przekazanie  może
nastąpić  za  kapitał  (prywatyzacja
kapitałowa)  lub  też  za  substytut
pieniądza

(prywatyzacja

bezkapitałowa, masowa).

bezpośredni
a

pośrednia

komercjalizac

ja (js SP)

przetar
g

rokowani
a

oferta

publiczna

sprzedaż

uniesienie

do spółki

oddanie

pp do

odpłatnego

korzystania

PRYWATYZACJA KAPITAŁOWA (ustawy z ’91
r. i ’96 r.)

Legenda:
- js SP – jednoosobowa spółka Skarbu Państwa
- pp – przedsiębiorstwo państwowe

Ścieżkę pośrednią stosuje się do firm dużych,
których minimalnie zatrudniało powyżej 500
osób. Komercjalizacja to zmiana formy prawnej
w jednoosobowej SP. Oddanie przedsiębiorstwa
państwowego w prywatne ręce odbywa się
przez:

1.przetarg – Skarb Państwa poprzez ministra
Skarbu Państwa kieruje ofertę sprzedaży
firmy państwowej do prywatnych inwestorów;
2.rokowania – cena nie jest najważniejszym
elementem, bierze się pod uwagę różne
pakiety, które inwestor dostanie, np. pakiet
socjalny, że w ciągu 5 lat nikogo nie zwolni;
3.ofertę publiczną – Skarb Państwa sprzedaje
własność państwową poprzez ofertę
publiczną, czyli kieruje do obywateli akcje
tego przedsiębiorstwa. Jest to możliwość
stworzenia akcjonariatu obywatelskiego
(rozproszenie akcji wśród obywateli

Ścieżkę  bezpośrednią  przewidziano  dla
przedsiębiorstw  państwowych  średnich  i
małych  oraz  będących  w  słabej  kondycji
finansowej.  Są  to  firmy,  które  zatrudniają  do
500 pracowników. Odbywa się to poprzez:

•sprzedaż – zakup przez 1 nabywcę, którym
może być osoba fizyczna lub prawna całości
majątku przedsiębiorstwa, czyli wszystkich jej
aktywów i zobowiązań;

•uniesienie

spółki

–

wniesienie

przedsiębiorstwa  do  spółki  przez  organ
założycielski  oznacza  aport  aktywów  do  75%
kapitału  akcyjnego,  natomiast  akcjonariusze
(np. pracownicy, spółka pracownicza) powinni
wnieść pozostałe 25% kapitału akcyjnego.

•oddanie do odpłatnego korzystania – leasing
pracowniczy – spółka ta spłaca do budżetu
państwa

uzgodniona

cenę

przedsiębiorstwo

Związki kooperacyjne – mają charakter nietrwały;

na krótki okres czasu; przykładem tego jest alians
strategiczny – sojusz nawiązywany z konkurentem w
konkretnym celu. Mogą one mieć charakter:

•konsorcjum – umowna współpraca przedsiębiorstw

tworzona do przeprowadzenia konkretnych zadań, a
po ich wykonaniu konsorcjum się rozwiązuje;

•kartelu

–

samodzielne

porozumienie

przedsiębiorstw należących do tego samego sektora,
które ogranicza konkurencję. Jest to monopolistyczne
porozumienie,

które

nie

pozostawia

przedsiębiorstwom

samodzielności

działania.

Nadrzędnym celem jest maksymalizacja zysków
kartelu.

•syndykatu

–

porozumienie

samodzielnych

przedsiębiorstw,  w  którym  monopolizacja  dotyczy
rynku  sprzedaży  wytworzonych  produktów  i/lub
zakupu  czynników  produkcji.  Funkcję  tę  realizuje
powołane  do  tego  celu  samodzielne  przedsiębiorstwa,
które  koncentrują  działalność  zaopatrzeniową  i  w
zakresie  sprzedaży,  a  nawet  marketingu  całego
syndykatu.

Alians strategiczny

– porozumienie (umowa

strategiczna),

występuje

konkurencja,

współpraca tych samych 2 przedsiębiorstw.

Koopetycja

–

związek

konkurencji

i współpracy (element aliansu).

•związki zawodowe

•regulatorzy  –  tj.  jednostki,  które  mogą
kontrolować,  regulować  lub  w  inny  sposób
oddziaływać  na  politykę  i  praktyki  organizacji,
np.  Agencję  Ochrony  Środowiska  lub  Komisja
Papierów Wartościowych i Giełdy.

Związki koncentracyjne – to związki stałe, integrowanie się

przedsiębiorstw,  kiedy  tracą  one  na  rzecz  nowego  podmiotu.
Mogą  one  być  dokonywane  przez  fuzję  lub  przejście.  Fuzja  to
połączenie  2  podmiotów,  które  realizują  tą  transakcję  dla
dokonania wspólnych celów.  Przejście jest wtedy, kiedy 1 firma
wchłania  drugą,  przejmuje  ją;  może  mieć  ono  charakter
uzgodniony  lub  wrogi.  Związki  koncentracyjne  mogą  mieć
charakter:

•koncernu

–

forma

zgrupowania

samodzielnych

przedsiębiorstw,  które  pozostają  w  takim  stosunku  do  siebie,  że
jedno  przedsiębiorstwo  ma  więcej  udziałów  w  drugim.  Mogą
konkurować  względem  siebie,  jednak  podlegają  jednemu
ośrodkowi decyzyjnemu.

•holdingu – grupa spółek, w której jedna sprawuje jednolite

kierownictwo nad drugim.

•trustu – przedsiębiorstwo wielozakładowe, które składa się

co najmniej z 2 zakładów, przyjmujące formę integracji poziomej
lub pionowej, w których nie występują powiązania produkcyjne.

•konglomeratu – wieloczłonowa organizacja. Między

przedsiębiorstwami nie występują żadne stosunki wymienne ani
stosunki funkcjonalne, ale organizacja podlega jednolitemu
kierownictwu.

kooperacja

koncentracja

alians

strategiczny

konsorcjum

kartel

syndykat

fuzja

przejęcie

dokonanie
przez

koncern

holding

trust

konglomerat

o
charakter
ze

ZRZESZENIA PB

Otoczenie przedsiębiorstwa
Otoczenie przedsiębiorstwa to ogół

warunków

oddziaływanie

różnych

organizacji (instytucji), wpływających na
zachowanie

się

poszczególnych

przedsiębiorstw.

Otoczenie

narzuca

przedsiębiorstwu ograniczenie, stwarza
szanse i wpływa na jego rozwój.

Klasyfikacja elementów otoczenia:
1. makrootoczenie (dalsze, ogólne):
a. ekonomiczne – zwracamy uwagę na

PKB,

inflację,

stopę

bezrobocia,

oprocentowanie,

b. polityczno-prawne – tworzy je sfera

polityczna  i  prawna.  Rozpatruje  się  je
łącznie,  bo  zmiany  w  polityce  ciągną
zmiany w prawie. Na wymiar polityczny
składa  się:  sposób  sprawowania  władzy,
stabilność

systemu

politycznego.

Subwymiar

prawny

określa

rozwiązywania w dziedzinie prawa dla
firm,

c. socjokulturowe – obejmuje otoczenie:
-  edukacyjne  –  jak  jest  przyjęty,  jaki  jest
poziom wykształcenia, czy maja potencjał
wiedzy, szkolenia,
-  demograficzne  firmy  –  analizuje  firma
społeczeństwo wg systemu potencjalnych
klientów  (wiek,  płeć,  wykształcenie),  cel:
szacowanie wyników przyszłej sprzedaży,
-  kulturowe  –  nowe  wartości  społeczne,
styl  życia,  sposoby  spędzania  wolnego
czasu,
- społeczne – czy w danym społeczeństwie
występuje gradacja, ile jest klas, jaka jest
ich  liczebność;  wpływa  to  na  potrzeby
ludzi, którzy żyją w tym otoczeniu.

Jest

otoczenie

konkurencyjne

–

analiza

obejmuje sektor działania,
który

tworzy

grupa

firm

wyodrębniona pod względem
terytorialnym, korzystająca z
tych

samych

źródeł

zaopatrzenia

oraz

wytwarzająca

produkty

zaspokajające

same

potrzeby

2. mikrootoczenie (bliższe, celowe):

•klienci

•dostawcy

•konkurenci

•właściciele przedsiębiorstw

•sojusznicy  strategiczni  –  inne  podmioty
gospodarcze,  które  z  firmą  łączą  różne
porozumienia,  które  w  istotny  sposób
kształtują  sektor,  np.  fuzja  banków.
Przedsiębiorstwa  współpracują  ze  sobą
w ramach wspólnych przedsięwzięć.

Analiza otoczenia służy wyznaczaniu ram
działania

przedsiębiorstwa

oraz

pozyskaniu

odpowiedzi

najbardziej

istotne

pytania,

związane z jego rozwojem bądź decydujące o jego
przetrwaniu na rynku.
Metody analizy:

•pod względem charakteru metody:
- ilościowe – GUS  statystyka i ekonometria

- jakościowe – SWOT  analizy strategiczne

wykorzystują statystyki, wiedzę, doświadczenie
kadry

•metody taksonomiczne:
- próba ocena jakości towaru, zaufania do towaru
 wykorzystywane do potrzeb rankingów

Rodzaje scenariuszy stanów otoczenia jakie można
budować:

•scenariusze niespodziankowe

•scenariusze najbardziej prawdopodobne

•scenariusze pesymistyczne

•scenariusze optymistyczne

Przedsiębiorstwo globalne – jest

rozwinięciem

przedsiębiorstwa

wielonarodowego z tym, że granice
państw

nie

stanowią

bariery

działalności.  Decyzje  podejmowane  są
tak,  aby  zapewnić  dostarczanie  produktu
na  najlepsze  rynki,  produkować  po  jak
najniższych  kosztach  z  wykorzystaniem
niezbędnych zasobów  bez  względu na  to,
gdzie uzyskuje się fundusze, technologie i
materiały oraz w jakich krajach zatrudnia
się  ludzi.  Lokalne  oddziały  tworzą
zintegrowaną  sieć,  w  której  komponenty,
produkty,  zasoby  i  informacja  mogą
swobodnie

przepływać,

ludzie

przemieszczać się.

Strategia globalizacji przedsiębiorstwa:

•uczestnictwo  w  rynku  –  obejmuje  wybór
rynków  krajowych,  na  które  przedsiębiorstwo
kieruje  ekspansję.  Dobór  krajów,  na  których
zamierza zaistnieć firma globalna następuje na
podstawie  kryterium  umacniania  globalnej
pozycji

konkurencyjnej

całego

przedsiębiorstwa.

•produkty lub usługi – dotyczy standaryzacji
lub adaptacji produktów oferowanych przez
firmę globalną na poszczególnych rynkach.
Przedsiębiorstwo

globalne

dąży

jak

największej

standaryzacji

oferowanych

produktów,

gdyż

gwarantuje

spore

oszczędności.

•lokalizacja  działalności  –  dotyczy  wyboru
miejsca,  w  którym  zlokalizowane  będzie  każde
ogniwo z łańcucha tworzenia wartości dodanej.
Skrajnie  zglobalizowany  łańcuch  wartości
dodanej  oznacza,  że  każde  ogniwo  jest
zlokalizowane  w  innym  kraju  (występuje
sporadycznie,  bo  niesie  ze  sobą  wysokie
ryzyko

•marketing globalny – na ile
możliwe i celowe jest stosowanie tych
samych elementów marketingu na
każdym rynku. Przedsiębiorstwo może
niektóre

elementy

marketingu

globalizować  w  większym,  inne  w
mniejszym  stopniu.  Wyznacznikiem
powinno  być  zawsze  znalezienie
równowagi

pomiędzy

lokalnym

dostosowywaniem

strategii

marketingowej a jej standaryzacją.

•posunięcia konkurencyjne – na ile
przedsiębiorstwo traktuje działania
konkurencyjne na poszczególnych
rynkach

jako

część

strategii

globalizacji.

Zasoby  ludzkie  –  tworzą  ludzie  wraz  ze  swoimi
umiejętnościami.
Zasoby  kapitałowe  –  składają  się  zasoby  fizyczne
takie  jak:  budynki,  urządzenia,  maszyny,  surowce,
materiały,  wyroby,  zasoby  finansowe  organizacji
będące w jej posiadaniu oraz możliwe do zdobycia.
Zasoby  niematerialne  –  umiejętności  zarządzania
oraz  technologiczne,  na  które  składają  się
umiejętności  jednostek,  grup  i  ich  organizacja,  a
także  wiedza  i  doświadczenie  naczelnego  zarządu
firmy,  średniego  personelu  a  dalej  pracowników
sfery  badawczo-rozwojowej  oraz  techników  i
robotników. Do zasobów niematerialnych zalicza się
również  nazwę  przedsiębiorstwa,  tradycję,  markę
firmy, kontakty i położenie.

Środki trwałe, które uczestniczą w procesie

produkcji  lub  okresowo  są  z  niego  wycofane
wskutek  różnorodnych  przyczyn,  podlegają
procesowi  zużycia,  czyli  stopniowej  utracie
wartości  i  wartości  użytkowej  (stopień  jej
przydatności  do  pełnienia  określonych  funkcji).
Rozróżnia się 2 rodzaje zużycia:

•fizyczne – polega na zmianie pierwotnych

właściwości mechanicznych i chemicznych, w
rezultacie czego kapitał trwały nie jest w stanie
wypełnić zadań produkcyjnych, do których
został przeznaczony.

•moralne – środki trwałe tracą swą wartość

użytkową przed upływem okresu ich fizycznej
trwałości

Amortyzacja to:

a)miernik wartości przenoszonej przez środki trwałe
na produkt,
b)czynnik określający udział wartości przeniesionej
w kosztach produkcji,
c)narzędzia stopniowego akumulowania pieniężnego
odpowiednika tej wartości na reprodukcję środków
trwałych.

W funkcji przenoszenia wartości amortyzacja

odgrywa rolę elementu kosztów produkcji, następuje
bowiem przeniesienie równowartości zużytego majątku
trwałego w skład kosztów produkcji.

W funkcji odtworzenia amortyzacja odgrywa rolę

finansowego zabezpieczenia restytucji środków pracy, a
więc reprodukcji prostej. Wszystkie czynności związane
z procesem przenoszenia wartości znajdują wyraz w
tworzeniu

odpisów

amortyzacyjnych

w ciągu całego okresu eksploatacji. Podstawą
amortyzacji powinna być wartość odtworzeniowa
środka trwałego.

Reprodukcja prosta całkowita polega na
zastąpieniu zużytych fizycznie lub moralnie
zasobów majątkowych nowymi egzemplarzami
tego samego lub podobnego rodzaju.

Reprodukcja rozszerzona polega na

powiększeniu wartości obiektów majątku
trwałego, która powoduje wzrost jego wolumenu
w postaci rzeczowej.

Rozszerzona reprodukcja kapitału trwałego

odbywa się przez inwestycje rozwojowe. Wspólną
cechą reprodukcji prostej całkowitej i
rozszerzonej jest wprowadzenie nowych
obiektów majątkowych zamiast zużytych bądź ich
rozszerzenie.
Podstawowe składniki majątku obrotowego
to: zapasy, gotówka, krótkoterminowe papiery
wartościowe, nie rozliczone zaliczki na poczet
dostaw zapasów, rozliczenia międzyokresowe,
należności i środki pieniężne.

Zarządzanie

przedsiębiorstwem

polega

wykorzystaniu  wszystkich  zasobów,  którymi  ono
dysponuje,  dla  osiągania  założonych  celów.  Do
zasobów  tych  należą  m.in.  zatrudnieni  pracownicy,
których  uważa  się  za  jeden  z  najważniejszych
zasobów.

Zarządzanie

tymi

zasobami

musi

uwzględniać  ich  odmienność  w  porównaniu  do
pozostałych zasobów firmy. Zasoby ludzkie mogą się
stać  zawodnym  elementem  firmy,  zwłaszcza  gdy
zarządza się nimi po amatorsku. Charakteryzują się
nietransferowalnością praw własnych, co znaczy, że
pracodawca  ma  prawo  do  wykorzystania  w
określony

sposób

zdolności,

umiejętności

doświadczenia pracownika, ale nie staje się jego
właścicielem. To pracownik decyduje o tym, w jaki
sposób będzie się angażował w powierzoną pracę.

Ludzie są najcenniejszym zasobem firmy,

ponieważ  są  kreatywni,  przedsiębiorczy,  posiadają
możliwości  uczenia  się,  doskonalenia  swojego
potencjału  –  są  więc  strategicznym  zasobem  firmy.
Jak każdy zasób są źródłem szans i zagrożeń.

Za podstawowe komponenty zarządzania

zasobami ludzkimi przyjmuje się:

1. planowanie zatrudnienia – obejmuje

planowanie potrzeb i ich pokrycia wg ilości, jakości,
czasu i miejsca, określa liczbę wykwalifikowanego
personelu.

2. rekrutację i selekcję kadr – rekrutacja

zwana  też  naborem  jest  procesem  przyciągania
osób  o  odpowiednich  kwalifikacjach  do  ubiegania
się  o  wolne  stanowiska  pracy.  Podstawą  procesu
rekrutacji są analizy i opisy stanowisk pracy.

W  zależności  od  charakteru  i  rodzaju  wolnych
stanowisk pracy stosuje się rekrutację:
-  szeroką  (ogólna)  –  firma  poszukuje  pracowników
wykonawczych określonego rodzaju;
-  segmentową  (wyspecjalizowana)  –  dotyczy  zazwyczaj
kierowników

wyższych

szczebli

i  specjalistów,  a  polega  na  kierowaniu  ofert  pracy  do
określonego segmentu rynku pracy.
Metody rekrutacji to:
-  rekrutacja  wewnętrzna  –  rozważanie  możliwości
awansowania własnych pracowników jako kandydatów
na wyższe stanowiska w firmie,
-  rekrutacja  zewnętrzna  –  oznacza  pozyskiwanie
kandydatów

ubiegających

się

pracę

spoza

przedsiębiorstwa.

Selekcja to zbiór czynności do wyboru
najodpowiedniejszego

kandydata

pracownika.
Proces

selekcji

jest

wieloetapowy

obejmuje:
- analiza i ocenę dokumentów
- wstępna rozmowa kwalifikacyjna
- testowanie
- sprawdzenie wiarygodności
- wywiady szczegółowe
- badania lekarskie
- oferta pracy

Cele oceny pracowników:
- stanowi podstawę różnicowania płac
- jest podstawą decyzji kadrowych tj.: zwolnienia,
przesunięcia
-

jest

źródłem

informacji

potrzebnych

opracowania planu szkolenia i doskonalenia
- służy do oceny stosowanego systemu rekrutacji i
selekcji
- jest czynnikiem zwiększającym motywację.
Modele oceny pracowników:

1.model wykonawczy – ocena ma charakter
formalny i dotyczy głównie oceny zgodności pracy
z tym do jest wymagane;
2.model kulturowy – ocenia czy pracownik
zachowuje

się

zgodnie

normami

organizacyjnymi;
3.model  operacyjny  –  ocenia  się  poszanowanie
celów kierowania;
4.model  profesjonalny  –  oceny  mają  na  celu
zdobycie  pewności,  ze  pracownicy  posiadają
odpowiednie

kompetencje,

tj.

wiedzę,

umiejętności i postawy do tego czym się aktualnie
zajmują.

Ocena absolutna polega na porównaniu
wyników pracownika z ustalonymi standardami.
Metody tej oceny to:
- ilościowe standardy pracy
- punktowe skale ocen
- testy
- metoda wydarzeń krytycznych
- skale behawioralne
- zarządzanie przez cele.
Ocena

relatywna

dokonywana

jest

podstawie porównania pracowników. Metody tej
oceny to:
- ranking
- metoda rozkładu normalnego
- porównanie parami.

4.  wynagrodzenie  (motywowanie)  –  to  ogół
zasobów finansowych przyznawanych pracownikom w
zamian  za  ich  działalność  zawodową,  zarówno
przewidzianych, jak i nie przewidzianych w umowie o
pracę. Należy wyróżnić główne formy wynagrodzeń:
-  płace  –  można  ją  podzielić  na  płacę  zasadniczą  i
dodatki do płacy gwarantowane kodeksem pracy,
- premie – wynagrodzenie posiadające cechy bodźców
uzupełniających i ruchomych,
-  nagrody  –  bodźce  o  charakterze  uzupełniającym,
obejmujące  wynagrodzenia  okresowe  za  szczególnie
wyróżniające,  solidne,  zdyscyplinowane  wykonanie
pracy,  bądź  za  dodatkowe  osiągnięcia  wykraczające
poza normalne obowiązki pracownika.
-  świadczenia  dodatkowe  (ubezpieczenia  emerytalne,
zdrowotne, odprawa emerytalno-rentowa i inne).

Podstawowe formy płac: czasowa,
akordowa,

mieszana

(akordowo-

czasowa).

Plany kafeteryjne – polegają na

tym, że w ramach określonej kwoty czy
procentu  wynagrodzenia  pracownik  ma
możliwość  wyboru  i  zamiany  jej  na
ekwiwalent  rzeczowy.  Rzeczowe  formy
wynagrodzeń  na  ogół  nie  są  objęte
podatkiem dochodowym.

5.  rozwój  zawodowy  pracowników  –  szkolenie
pracowników  to  uczenie  sposobu  wykonywania
czynności  na  stanowisku,  na  jakim  zostali  zatrudnieni.
Rozwój  (doskonalenie)  to  uczenie  pracowników
fachowych  umiejętności  niezbędnych  na  ich  obecnym  i
przyszłym stanowisku pracy.

Modele polityki personalnej:

1.  model  sita  –  oparty  jest  na  dwóch  założeniach.
Przyjmuje  się,  że  dorosły  człowiek  jest  istotą  w  pełni
ukształtowaną i w zasadzie nie można go zmienić. Po za
tym  przyjmuje  się,  że  konkurencja  między  ludźmi
spełnia istotną rolę motywacyjną. Model sita jest oparty
na konkurencji i rywalizacji w systemie sit w momencie
przyjmowania  się  do  pracy  oraz  w  trakcie  pracy.  Taki
model polityki kadrowej pozwala pracodawcy zapewnić
najlepszych kandydatów i najlepszych pracowników.

2.  model  kapitału  ludzkiego  –  przyjmuje
założenie,  że  człowiek  ze  swej  natury  jest
zdolny  i  skłonny  do  rozwoju  i  uczy  się  przez
całe  życie,  co  jest  jego  naturalną  potrzebą  i
bodźcem  do  działania.  Ten  model  opiera  się
na  lojalności,  zaangażowaniu  i  współpracy,  a
pracowników  przyjmuje  się  z  myślą  o  ich
długookresowym  zatrudnieniu.  Pracodawca
chce  mieć  pracowników  z  harmonijną
osobowością,  by  byli  skłonni  do  współpracy  i
samodoskonalenia.  Pracodawca  troszczy  się
do  rozwój  profesjonalny  i  osobisty,  dba  o
samopoczucie i zadowolenie pracowników.

Bodźce  to  instrumenty  wykorzystujące  motywy
działalności  ludzi,  pobudzające  ich  do  wykonania
określonych  zadań  oraz  wzmacniające  motywację
dobrej pracy. Dzieli się je na:
a.  bodźce  materialne  (ekonomiczne)  –  wszelkiego
rodzaju środki materialnej zachęty, które stwarzają w
ludziach  gotowość  do  największego  wysiłku  w  celu
zaspokojenia  odczuwanych  potrzeb.  Są  to  np.:
nagrody, awans, premia, dodatek.
b.  bodźce  niematerialne  (pozaekonomiczne)  –
wszelkie  środki  zachęty  niematerialnej,  a  więc
odwołujące  się  do  świadomości  ludzi,  ich  pobudek
ideowo-moralnych,  poglądów  i  cech  osobowych
poszczególnych  osób  i  zespołów,  a  także  postaw
patriotycznych, społecznych i politycznych. Są to np.:
pochwała, wyróżnienie, gratulacje.

Motywacja  negatywna  opiera  się  na  lęku
przez  stwarzanie  poczucia  zagrożenia,  np.
kara  (zabranie  premii,  krzyk).  Motywacja
pozytywna

polega

stwarzaniu

pracownikowi

lepszych

możliwości

realizacji jego celów w miarę spełniania
oczekiwań pracodawcy, np.: pochwała,
premia.

praktyce

łatwiejsze

jest

stosowanie

bodźców

negatywnych,

ponieważ

szybciej

wywołują

pozorne

pożądany  pozytywny  efekt.  Motywowanie
przez  oddziaływanie  bodźców  ujemnych
może  zmuszać  ludzi  do  pracy,  ale  nie
wytwarza  w  nich  zamiłowania  do  niej  i
entuzjazmu.

Document Outline