BADANIE SPIROMETRYCZNE

Badanie spirometryczne można

sprowadzić do 3 procedur

pomiarowych:

Rejestracji spirogramu w czasie

spokojnego oddychania, umożliwiającego

zmierzenie pojemności życiowej (VC) i jej

składowych

Rejestracji manewru natężonego wdechu-

wydechu umożliwiającego rejestrację

krzywej maksymalny przepływ – objętość

oraz wartości z nią związanych

Pomiaru maksymalnej wentylacji dowolnej

Podczas badania

spirometrycznego mierzy się:

składowe objętości powietrza w

płucach

szybkość przepływu powietrza przez

drogi oddechowe podczas wdechu i

wydechu

Wzajemne stosunki przepływu i

objętości określają prawidłowość lub

odchylenia od normy w czynności

wentylacyjnej płuc

Definicje objętości i

pojemności

TV (tidal volume) objętość

oddechowa

. Objętość

powietrza wdychana do płuc i

wydychana w trakcie cyklu

oddechowego

ERV (expiratory reserve

volume) zapasowa objętość

wydechowa.

Objętość

powietrza, którą można max

wydmuchać z poziomu

zakończenia spokojnego

wydechu.

IRV (inspiratory reserve

volume) zapasowa objętość

wdechowa

. Max objętość

powietrza, którą możemy

wciągnąć do płuc z poziomu

zakończenia spokojnego

wdechu.

IC (inspiratory capacity)

pojemność dechowa

. Jest to

zmiana objętości powietrza w

płucach od poziomu końca

spokojnego wydechu do

poziomu max wdechu. TV+IRV

VC (vital capacity) pojemność

życiowa

. Jest to zmian

objętości powietrza w płucach

pomiędzy najgłębszym

wdechem i najgłębszym

wydechem. W pomiarach

rozróżnia się VC wdechową i

wydechową.

max

(maximal vital capacity)

maksymalna pojemność

życiowa

Definicje objętości i

pojemności

FRC (functional residual

capacity) czynnościowa

pojemność zalegająca-

objętość powietrza

pozoatająca w płucach i

drogach oddechowych po

zakończeniu spokojnego

wydechu

RV (residual volume) objętość

zalegająca-objętość

pozostająca w płucach i

drogach oddechowych po

zakończeniu pełnego wydechu

TLC (total lung capalcity)

całkowita pojemność płuc-

objętość powietrza w płucach

po zakończeniu pełnego

wdechu

FEV

(forced expiratory

volume i one second)

natężona objętość wydechowa

pierwszosekundowa

. Objętość

powietrza wydmuchnięta w

czasie pierwszwj sekundy

natężonego wydechu

FVC (forced vital capacity)

natężona pojemność życiowa

Największa objętość powietrza

wydmuchnięta po max

wysiłku wydechowym po

uprzednim największym

możliwie wydechu

FEV

%FVC

określa jaki % FVC

pacjent jest w stanie

wydmuchnąć w czasie 1 sek

natężonego wydechu

Definicje objętości i

pojemności

FEV

%VC

określa stosunek FEV

pojemności życiowej płuc i wyrażone

jest w procentach (pojemności

życiowej). Wskaźnik ten nosi nazwę

wskaźnika Tiffenau

Definicje przepływów

PEF (peak expiratory flow) szczytowy

przepływ wydechowy zarejestrowany w

trakcie badania max natężonego wydechu

PIF (peak inspiratory flow) szczytowy

przepływ wdechowy zarejestrowany w

trakcie badania max natężonego wdechu

MEF (maximal exiratory flow) max

przepływ wydechowy w wybranych

momentach natężonego wydechu

WSKAZANIA DO WYKONANIA

SPIROMETRII

WSKAZANIA DIAGNOSTYCZNE



Ocena czynności ukł oddechowego przy

wystąpieniu

–

Objawów podmiotowych (duszność, świsty,

kaszel, odkrztuszanie, ból w klatce piersiowej)

–

Objawów przedmiotowych (nieprawidłowe

dźwięki oddechowe, cechy rozedmy,

wydłużenie fazy wydechu, sinica, deformacje

kl piersiowej, palce pałeczkowate)

–

Nieprawidłowości w bad dodatkowych

(nieprawidłowości w obrazie radiologicznym

kl piersiowej, hipoksemia, hiperkapnia)

WSKAZANIA DO WYKONANIA

SPIROMETRII



Badania przesiewowe u osób z czynnikami

ryzyka (palenie tytoniu-palacze po 45 r.

życia, ekspozycja na czynniki toksyczne)



Wpływ chorób (w tym pozapłucnych) na

czynność ukł oddechowego



Ocena ryzyka okołooperacyjnego

–

Operacje pozapłucne

–

Operacje torakochirurgiczne



Ocena stanu czynności ukł oddechowego

przed rozpoczęciem forsownej aktywności

fiz.

WSKAZANIA DO WYKONANIA

SPIROMETRII

MONITOROWANIE



Monitorowanie leczenia

–

Lekami rozkurczającymi oskrzela

–

Steroidami (astma, POCHP, chśp)

–

Innymi (np.: antybiotykoterapia w

mukowiscydozie)



Monitorowanie skutków leczenia o

znanym, potencjalnie uszkadzającym

wpływie na ukł oddechowy- amiodaron



U chorych po przeszczepach płuc i innych

narządów

WSKAZANIA DO WYKONANIA

SPIROMETRII

ORZECZNICTWO



Ocena niezdolności do pracy



Ocena stopnia niepełnosprawności



Ocena efektów rehabilitacji



Ocena czynności ukł oddech

–

Dla celów ubezpieczeniowych

–

Prawnych – orzekanie o chorobach

zawodowych, postępowanie

odszkodowawcze, sądowe

WSKAZANIA DO WYKONANIA

SPIROMETRII

WSKAZANIA EPIDEMIOLOGICZNE



Ocena stanu zdrowia populacji



Ocena odległych skutków zakażeń i

wpływu zanieczyszczeń na ukł.

oddech.



Badania w celu określenia wartości

referencyjnych populacji



Badania kliniczne

PRZECIWSKAZANIA DO

SPIROMETRII

PRZECIWWSKAZANIA BEZWZGLĘDNE

Świeży zawał serca (1 miesiąc)

Tętniaki (zagrożenie pęknięcia tętniaka i

krwotokom przy zwiększonym ciśnieniu w

kl piersiowej)

Świeża operacja okulistyczna (operacja

zaćmy)

Zwiększone ciśnienie wewnątrzczaszkowe

Krwioplucie o nieznanej etiologii

Odma opłucnowa

Świeży (w okresie hospitalizacji) udar OUN

PRZECIWSKAZANIA DO

SPIROMETRII

PRZECIWWSKAZANIA WZGLĘDNE

Obecność stanu, który może wpłynąć

na wiarygodność uzyskanych

wyników, np.:

–

nudności, wymioty, stały kaszel

–

Stan po operacji brzusznej lub w obrębie

kl piersiowej (bół pooperacyjny

uniemożliwiający prawidłowe wykonanie

manewrów oddechowych w czasie

badania

PRZECIWSKAZANIA DO

SPIROMETRII

PRZECIWWSKAZANIA WZGLĘDNE

Zawroty głowy, zaburzenia rytmu serca

Desaturacja dużego stopnia przy

przerwaniu tlenoterapii na czas trwania

badania

Głuchota, upośledzenie umysłowe i

zaburzenia psychiczne uniemożliwiające

poprawne wykonanie badania

PROCEDURA WYKONYWANIA

BADAŃ

Kontrola i przygotowanie sprzętu

(kalibracja)

Przygotowanie chorego do badania

spirometrycznego

Płeć, wiek, waga, wzrost

Leki przyjmowane przed bad

Odzież nie powinna krępować ruchów

Poinformowanie badanego o celu badania oraz

konieczności włożenia max wysiłku w manewry

oddech

Motywacja do najlepszego wykonania bad

PROCEDURA WYKONYWANIA

BADAŃ



Pacjent powinien siedzieć w pozycji

wyprostowanej z lekko uniesionym

podbródkiem, pacjent otyły powinien

stać



W czasie badania pacjent nie zmienia

pozycji i nie pochyla się



Należy kontrolować szczelność pomiędzy

ustnikiem i wargami.



Założyć zacisk na nos



W trakcie badania dorosły pacjent nie

powinien obserwować ekranu monitora

PROCEDURA WYKONYWANIA

BADAŃ

Leki odstawiane przed spirometrią

wziewne betamimetyki i cholinolityki

krótkodziałające

12h

krótkodziałające teofilinę i doustrne

betamimetyki

24h

betamimetyki długodziałające wziewne i

doustne, teofilina o przedłużonym działaniu

(Retard), leki antyleukotrienowe

48h

teofilina o długotrwałym działaniu(long)

7 dni

tiotropium

PROCEDURA WYKONYWANIA

BADAŃ

Przed badaniem należy upewnić się,

czy badany:



Nie jadł obfitego posiłku (2h)



Nie pił kawy, herbaty, coli



Ni palił papierosów (1h)



Nie wykonywał większego wysiłku

fiz. (30min)

WYKONYWANIE BADANIA VC

Test należy wykonywać tak, aby pacjent

oddychał spoczynkowo i żadnym

momencie nie było elementów natężonego

oddechu. Nie może być też za wolny

Pacjent wykonuje kilka spokojnych

oddechów przed manewrami

Dozwolone techniki

–

Spokojny wydech, plateau, głęboki wdech,

plateau, spokojny wydech (IVC) – osoby o

normalnej wadze

–

Głęboki wdech, spokojny wydech, normalny

wdech (EVC) – pacjenci otyli

WYKONYWANIE BADANIA VC

Kryteria powtarzalności

–

Liczba manewrów: min. 2, max. 4

–

Przerwa między manewrami > lub =1min

–

Uzyskanie plateau na końcu max wdechu i max

wydechu jest warunkiem otrzymania

prawdziwych i powtarzalnych wartości

spirometrycznych (kryteria EOT)

–

Różnica między manewrami nie jest większa

niż 150ml

WYKONYWANIE BADANIA

PRZEPŁYW -OBJĘTOŚĆ

Pacjent wykonuje spokojne, równe,

stabilne oddechy

Na początku spokojnego wydechu

polecamy pacjentowi wykonanie

spokojnego max wydechu po poziomu RV

Pacjent wykonuje forsowny, max wdech o

wartości FVEIN

Pacjent wykonuje forsowny, max wydech

o wartości FVCEX, po wydechu w

płucach pozostaje jedynie objętość

zalegająca

KRYTERIA POPRAWNOŚCI BADANIA

PRZEPŁYW-OBJĘTOŚĆ

Przy ocenie poprawności pomiarów zwraca

się uwagę na:

–

Kształt krzywych przepływ-objętość i objętość-

czas

Bez artefaktów i kaszlu w czasie 1 sek

Max, jednostajny wysiłek oddechowy

Wypłaszczony koniec wydechu (płaska krzywa

objętość-czas)

–

Prawidłowe SOT i EOT

–

Pomiędzy próbami pacjentowi należy polecić

spokojnie oddychać przez min. 15 sek

KRYTERIA EOT

(end of test criteria)

KRYTERIA EOT (End of test criteria)

Czas trwania natężonego wydechu (FET) nie

krótszy niż 6sek, u dzieci do 10 r. ż. FET nie

krótszy niż 3 sek

Na krzywej objętość czas obserwuje się

plateau (zmiana objętości w czasie 1 sek jest

mniejsza niż 25ml)

Brak plateau przy FET powyżej 15 sek nie

dyskwalifikuje badania

U osób z restrykcją FET≥6 sek może być

trudne, o poprawności decyduje EOT

KRYTERIA POWTARZALNOŚCI

BADANIA PRZEPŁYW-OBJĘTOŚĆ

Uzyskano co najmniej

technicznie

akceptowalne manewry, w których:

–

Dwie największe zmierzone wartości FVC

różniły się o mniej niż 150ml

–

Dwie największe zmierzone wartości FEV1

różniły się o mniej niż 150ml

U chorych z FVC

≤1l należy przyjąć

kryterium powtarzalności

FVC i FEV1 ≤

100ml

Wykonuje się do 8 prób

Skala powtarzalności

2 najwyższe wartości FEV1 i 2 najwyższe

wartości FVC nie różnią się o więcej niż 100ml

2 najwyższe wartości FEV1 i 2 najwyższe

wartości FVC różnią się między 101 a 150ml

2 najwyższe wartości FEV1 i 2 najwyższe

wartości FVC różnią się między 151ml a 200ml

Uzyskano tylko 1 poprawny pomiar lub więcej,

ale różnice między 2 najwyższymi pomiarami

FEV1 i FVC są większe niż 200ml

Nie uzyskano żadnego poprawnego pomiaru

WYKONANIE PRÓBY

ROZKURCZOWEJ

Po poprawnym i powtarzalnym

oznaczeniu FEV1 i FVC pacjent otrzymuje

lek rozszerzający oskrzela i kolejne

badanie spirometryczne wykonywane jest

w okresie szczytu działania podanego

środka

Lek- salbutamol (najlepiej przez spejser)

4x100 w odstępach 30 sek, zalecając

głębokie wciągnięcie powietrza i

zatrzymanie oddechu na 5-10sek

Po 15 minutach powtórka badań

ZASADY INTERPRETACJI WYNIKÓW

BADANIA SPIROMETRYCZNEGO

Przed przystąpieniem do interpretacji

wyników należy sprawdzić

poprawność techniczną badania

(ilość manewrów, ich jakość

techniczna oraz powtarzalność)

Wyniki liczbowe powinny być zawsze

zilustrowane wykresami

ZASADY INTERPRETACJI WYNIKÓW

BADANIA SPIROMETRYCZNEGO

W celu interpretacji porównuje się

uzyskane wyniki z wartościami należnymi

–

Wartości należne są to hipotetyczne wartości

poszczególnych parametrów wyliczane w

oparciu o dane antropometryczne – wiek,

wzrost i płeć (najczęściej wg ERS).

–

Zaleca się, aby stosowane należne były

jednolite dla FEV1, FVC i FEV1/FVC

–

Wartości należne odnoszą się do populacji w

określonym wieku, wzroście i gr. etnicznej.

Dlatego optymalnie należy stosować należne

dla populacji, z której pochodzi badana osoba

lub najlepiej do nie dopasowanych.

ZASADY INTERPRETACJI WYNIKÓW

BADANIA SPIROMETRYCZNEGO

„

Wartość należna” a „norma”

–

Wartość należna jest konkretną liczbą i

znajduje się dokładnie w środku przedziału

normy

–

Norma jest zakresem liczbowym o określonym

statystyczne znaczeniu. Jest to przedział, w

którym mieszczą się wyniki 90% zdrowej

populacji. (większość mierzonych parametrów

w badaniu spirometrycznym ma rozkład

zbliżony do normalnego)

ZASADY INTERPRETACJI WYNIKÓW

BADANIA SPIROMETRYCZNEGO

Najczęściej stosowanym sposobem prezentacji wyników jest

prezentacja zmierzonej wartości w formie % wartości

należnej, jednak stosowanie wartości odpowiadającej 80%

należnej jako DGN prowadzi do błędów, zwłaszcza w

populacji ludzi starszych

Granice przedziału normy powinny być definiowane na

poziomie wartości odpowiadających 5 i 95 percentylowi

(odpowiada odchyleniu standardowe od wartości należnej)

Wynik wyrażony w percentylach mówi, jaki % populacji

zdrowej ma wyniki mniejsze niż badany osobnik (np.: 50

percentyl oznacza, że wynik badanego osobnika

reprezentuje dokładnie średnią wartość dla populacji

zdrowej)

Ogólnie przyjętą i akceptowalną wartością graniczną

kwalifikującą wynik jako „poza normą” jest wielkość 5

percentyla = -1,645 przy założeniu rozkładu normalnego

Pozwala to na zindywidualizowanie granic przedziału normy

ZASADY INTERPRETACJI WYNIKÓW

BADANIA SPIROMETRYCZNEGO

OBRTURACJA definiowana jest jako

ograniczenie przepływu powietrza

przez drogi oddechowe. Zjawisko to

skutkuje zmniejszeniem max

wartości przepływu oraz objętości

powietrza w czasie podczas

natężonego wydechu w proporcji do

pojemności życiowej

ZASADY INTERPRETACJI WYNIKÓW

BADANIA SPIROMETRYCZNEGO

Referencyjną metodą rozpoznawania

obturacji jest analiza wskaźnika

Tiffeneau FEV1/VC poniżej DGN (5

percentyla i równa jest wartości

należnej pomniejszonej o wartość

1,645 SD)

VC ≥ FVC ≥ FEV6

FEV1/VC

≤ FEV1/FVC ≤ FEV1/FEV6

Najczulszy jest wskaźnik

FEV1/VC

ZASADY INTERPRETACJI WYNIKÓW

BADANIA SPIROMETRYCZNEGO

Wartość 0,7 (70%) wskaźnika FEV1/FVC nie

jest rzeczywistą granicą normy i może

mieć zastosowanie wyłącznie jako

kryterium w badaniach przesiewowych

Przyjęcie stałej DGN dla tego wsk. jest

sprzeczne z fizjologią ukł. oddech.

Skutkuje fałszywie ujemnie wynikami u

młodych (gdzie należna oscyluje 82-84%, a

DGN 71-73%)

Skutkuje fałszywie dodatnimi wynikami u

ludzi starszych (należna 75-76%, DGN 63-

66%)

ZASADY INTERPRETACJI WYNIKÓW

BADANIA SPIROMETRYCZNEGO

JEŻELI FEV1/VC<DGN

FEV1≥100% NAL

FIZJOLOGICZNA

70%NAL

≤FEV1<100% NAL.

ŁAGODNA

60%NAL

≤FEV1< 70%NAL

UMIARKOWANA

50%NAL

≤FEV1<60% NAL

UMIARKOWANIE CIĘŻKA

35%NAL

≤FEV1<50%NAL

CIĘŻKA

FEV1<35%NAL

BARDZO CIĘŻKA

ZASADY INTERPRETACJI WYNIKÓW

BADANIA SPIROMETRYCZNEGO

RESTRYKCJA jest zmniejszeniem całkowitej

pojemności płuc (TLC) poniżej DGN-

metoda pletyzmograficzna

Obniżenie VC spirometrii nie wystarcza do

rozpoznania, ani prawidłowa jej wartość

nie wyklucza rozpoznania restrykcji

objętościowej

na podstawie obniżonej VC przy

prawidłowej lub zwiększonej wartości

FEV1/VC (85-90%) nie można sugerować

zmian restykcyjnych

ZASADY INTERPRETACJI WYNIKÓW

BADANIA SPIROMETRYCZNEGO

Nie można przy pomocy spirometrii w

sposób pewny rozpoznać

współistnienia obturacji i restrykcji

Termin „zmiany mieszane” nie

powinien być stosowany

Próbę rozkurczową można wykonać,

gdy FEV1%(F)VC<DGN i (F)VC<DGN i

gdy nie nastąpi normalizacja (F)VC

-bodypletyzmografia

ZASADY INTERPRETACJI WYNIKÓW

BADANIA SPIROMETRYCZNEGO

INTERPRETACJA PRÓBY ROZKURCZOWEJ

Preferowaną kryterium znaczącej reaktywności na

lek rozkurczowy (+wynik) jest zwiększenie FEV1

lub (F)VC przekraczające 200ml i 12% wartości

należnej

Można stosować kryterium wzrostu wsk

odnoszące go do wartości wyjściowej (z

wyjątkiem chorych z relatywnie niskimi

wyjściowymi wartościami (F)VC i FEV1

Zmiana w zakresie wsk

Tiffeneau nie ma

znaczenia w interpretacji próby

rozkurczowej

Document Outline