Zasady Kształcenia

Definicja zasad kształcenia

B. Nawroczyński określa zasady

nauczania jako:

„

normy wytyczające

nauczycielowi metodę

pracy dydaktycznej”

Przyjmijmy, że …

„

Zasady kształceni określamy jako

ogólne

normy postępowania

dydaktycznego nauczyciela i

działalności uczniów

wynikające z

podstawowych prawidłowości

procesu dydaktycznego, których

przestrzeganie zapewni lepszą

realizację zakładanych celów

kształcenia ogólnego”

(F. Bereźnicki)

Klasyfikacja zasad kształcenia

W. Okoń

C. Kupisiewicz

J. Półturzycki

1. Zasada

systematyczności

2. Zasada

poglądowości

3. Zasada

samodzielności

4. Zasada związku

teorii z praktyką

5. Zasada efektywności

6. Zasada

przystępności

7. Zasada

indywidualizacji i

uspołecznienia

1. Zasada

poglądowości

2. Zasada

przystępności w

nauczaniu

3. Zasada świadomego

i aktywnego udziału

uczniów

4. Zasada

systematyczności

5. Zasada trwałości

wiedzy uczniów

6. Zasada

operatywności

wiedzy uczniów

7. Zasada wiązania

teorii z praktyką

1. Zasada

poglądowości

2. Zasada

przystępności

3. Zasada

systematyczności

4. Zasada świadomego

i aktywnego

uczestnictwa

uczniów

5. Zasada

kształtowania

umiejętności

uczenia się

6. Zasada łączenia

teorii z praktyką

7. Zasada

indywidualizacji i

zespołowości

8. Zasada trwałości

wiedzy

9. Zasada

ustawiczności

kształcenia

Zasada świadomej aktywności

uczniów

Zasada sprowadza się do

uświadomienia i wyjaśnienia

celów

zadań i znaczenia nauki danego

przedmiotu szkolnego oraz każdego

tematu zajęć.

Ten cel należy podawać uczniom w

przystępnej i zrozumiałej dla nich

formie.

Wg W. Okonia należy uwzględnić takie

czynniki jak:

Świadomy stosunek do celów uczenia

się;

Świadomy i aktywny udział uczniów

w nabywaniu wiadomości i

umiejętności

;

Świadomą i aktywną autokontrolę i

samoocenę osiąganych efektów

uczenia się.

Świadomy i aktywny udział uczących się

można osiągnąć gdy nauczyciel:

odwołuje się do doświadczeń życiowych,

potrzeb i zainteresowań poznawczych

uczniów oraz umiejętnie wykorzystuje je w

procesie kształcenia;

wywołuje pozytywną motywację do nauki,

zachęca i mobilizuje uczniów do wysiłku;

stosuje metody kształcenia wdrażające

uczniów do samodzielnego zdobywania

wiedzy oraz do samodzielnego myślenia i

działania;

systematycznie uświadamia uczniom ich

postępy w realizacji celów kształcenia.

Zasada poglądowości

Zasada ta akcentuje

wielozmysłowy kontakt ucznia z

poznawaną rzeczywistością.

Powoduje powstawanie w

świadomości zmysłowego obrazu

zjawisk w postaci spostrzeżeń i

wyobrażeń, na który składają się

wrażenia wzrokowe, węchowe,

smakowe, i dotykowe.

…

Zasada ta podkreśla konieczność

zdobywania wiedzy o rzeczywistości

poprzez

bezpośrednie

poznanie

rzeczy, zjawisk i procesów lub

pośrednie

ich poznanie w postaci

środków dydaktycznych, takich jak

obrazy, modele, wykresy, tabele itp.

Funkcje poglądowości

A) poglądowość ilustratywna

B) poglądowość operatywna

C) poglądowość reprezentatywna

D) poglądowość symbolizująca

A) Poglądowość ilustratywna

Polega ona na samym przekazywaniu

uczniom rzeczy, ich modeli lub

rysunkowych przedstawień

, co wiąże

się z mniejszą lub większą biernością

uczniów.

B) Poglądowość operatywna

Nie ogranicza się ona do pokazu, lecz

opiera się na działaniu samych

uczniów

Występuje ona gdy uczniowie

zamiast oglądać rzeczy, modele,

eksperymenty itp. sami je wykonują

lub sami prowadzą obserwacje.

C) Poglądowość

reprezentatywna

Gdy uczniowie nie znają zjawisk w ich

naturalnym przebiegu

ta zasada

pozwala na uzupełnienie znajomości

konkretnej rzeczywistości poprzez

środki zastępcze, takie jak: okazy,

modele, obrazy, filmy

D) Poglądowość

symbolizująca

Polega na ułatwianiu zrozumienia i

zapamiętania wyników myśli

naukowej, uogólnień, praw itp.

poprzez

graficzne lub innego rodzaju

symboliczne przedstawienia

abstrakcji.

Obserwacja Powinna spełniać

następujące warunki:

Obserwacja musi mieć cel, określone

zadania oraz plan;

Obserwacja powinna być wnikliwa,

wyczerpująca i zmierzająca do

związków i zależności między

zjawiskami;

Wyniki obserwacji są lepsze, gdy

uczniowie prowadzą notatki.

Zasada przystępności

(stopniowania trudności)

Oznacza konieczność dostosowania

materiału nauczania, metod

kształcenia i środków dydaktycznych

do poziomu rozwoju i możliwości

psychofizycznych uczniów

, dzięki

czemu opanowują oni wiadomości i

umiejętności przy wysiłku

dostosowanym do ich możliwości.

Uwaga

Realizując zasadę przystępności,

dobieramy sposób ujęcia treści i

środków dydaktycznych do poziomu

rozwoju umysłowego uczniów całej

klasy, do ich dotychczasowego

doświadczenia życiowego i

możliwości opanowania przez nich

materiału.

Reguły obowiązujące przy

zasadzie przystępności

Realizację treści rozpoczynać od tego co jest

uczniom znane, bliskie do tego co jest nieznane i

dalekie;

Przechodzić w procesie kształcenia od tego, co

jest dla uczniów łatwiejsze, do tego, co

trudniejsze;

W procesie nauczania - uczenia się uwzględnić

różnice w tempie pracy i stopniu zaawansowania

poszczególnych uczniów;

W procesie kształcenia należy brać pod uwagę

poziom całej klasy i nie przeciążać uczniów

nadmiarem zadań.

Zasada systematyczności

Zasada ta podkreśla konieczność realizacji

procesu nauczania-uczenia się w ściśle

logicznym porządku i odnosi się do pracy

nauczyciela i uczniów.

Nauczyciel powinien konsekwentnie kierować

pracą uczniów w celu opanowania przez nich

wiedzy i umiejętności.

Uczeń w procesie kształcenia powinien

systematycznie przyswajać wiadomości i

umiejętności oraz systematycznie je utrwalać

Reguły do zasady

systematyczności

Treści kształcenia należy realizować we

właściwej kolejności, zgodnie z logiką

przedmiotu;

Stale nawiązywać do materiału

opanowanego, wiązać jego poszczególne

partie w całość w celu zintegrowania

wiedzy w świadomości uczniów;

Podkreślać zagadnienia główne i istotne,

co pozwoli uczniom uzyskać podstawy

szerszego systemu wiedzy;

…

Należy dążyć do usystematyzowania

materiału nauczania przez respektowanie

związków rzeczowych i logicznych oraz

odpowiednią ich hierarchizację;

Należy umożliwić uczniom poznanie

struktury omawianego zagadnienia

poprzez podzielenie materiału na

sensowne fragmenty i kolejnego ich

opanowywania w ciągłym nawiązaniu do

jakichś całości;

…

Należy przechodzić do opracowania

nowego materiału po gruntownym

przyswojeniu poprzedniego materiału;

Na każdym etapie przyswajania

wiadomości należy systematyzować i

uogólniać, głównie przy końcu tematu i na

końcu działu programu nauczania;

Należy wdrażać uczniów do pracy

samodzielnej oraz stwarzać im możliwości

wykonywania zadań wymagających

dłuższego i systematycznego wysiłku.

Uwaga

Z zasady systematyczności wynika

zasada systemowości, czyli

porządkowania wiedzy w głowie

uczniów

„

Świat jest uwarunkowanym

przyczynowo systemem rzeczy i

zjawisk”

Zasada łączenia teorii z

praktyką

Wiązanie teorii z praktyką wyrabia u

uczniów przekonanie o użyteczności

wiedzy, a jednocześnie wywołuje

pozytywne motywacje uczącego się i

wpływa na jego aktywność.

Odwołanie się do praktyki czyni

wiedzę teoretyczną bardziej

zrozumiałą i potrzebną, a również

bardziej trwałą.

Uwaga

Tej zasadzie sprzyjają zajęcia

pozalekcyjne, koła zainteresowań,

zajęcia pozaszkolne, jak również

praca domowa.

Zasada dotyczy nie tylko

przedmiotów matematyczno –

przyrodniczych ale również

humanistycznych.

Z omawianej zasady

wynika:

Działania praktyczne uczniów powinny

być poprzedzone przekazaniem im

określonej porcji wiadomości;

Reguły, zasady, definicje i prawa

leżące u podstaw uczniowskich

działań powinny być produktem

własnej aktywności uczniów;

Operacje praktyczne uczniów powinny

być kształcące;

…

Powiązanie działań uczniów z

efektywnym przekształceniem

rzeczywistości powinno mieć miejsce

wszędzie tam gdzie istnieją ku temu

warunki.

Zasada trwałości wiedzy i

umiejętności

Zasada trwałości przyswajania wiedzy i

umiejętności przez uczniów wskazuje na

potrzebę takiego organizowania przez

nauczyciela procesu kształcenia, jaki

umożliwi uczniom

gruntowne opanowanie

zasadniczego materiału nauczania, tak że

będą oni w stanie zawsze odtworzyć go z

pamięci i posługiwać się nim zarówno dla

celów szkolnych jak i pozaszkolnych

Wytyczne do zasady wg C.

Kupisiewicza

Należy odpowiednio ukierunkować

zainteresowania uczniów do nowego

materiału, wytworzyć pozytywne motywy

uczenia się;

Zajęcia powinny pozwalać uczniom na

aktywny w nich udział;

Ćwiczenia mające na celu utrwalenie

przerobionego materiału należy stosować

po sprawdzeniu, czy wszyscy uczniowie go

zrozumieli;

…

Częstotliwość powtórzeń powinna być

największa bezpośrednio po

zaznajomieniu uczniów z nowym

materiałem, powinna stopniowo

maleć, ale nie zanikać całkowicie;

Przekazywanie informacji należy

łączyć w układy logiczne, a uczniów

trzeba wdrażać do naukowej

weryfikacji praw, zasad, i reguł;

Zasada indywidualizacji i

zespołowości

Zasada sprowadza się do takiego

organizowania procesu nauczania –

uczenia się, w którym z jednej strony

uwzględnione są indywidualne

możliwości każdego ucznia, z drugiej

zaś współpraca i współdziałanie

wszystkich uczniów w klasie.

Uwaga

Zasada ta postuluje konieczność

zachowania indywidualnego podejścia do

ucznia w warunkach pracy zespołowej

;

Indywidualne możliwości mogą

obejmować właściwości psychiczne

ucznia (wyobraźnia, spostrzegawczość,

myślenie pamięć), jego możliwości

intelektualne, fizyczne i emocjonalne,

postawę, stopień aktywności itp.

…

Dobra znajomość uczniów pozwala

nauczycielowi określić poziom ich

rozwoju i możliwości psychofizyczne

oraz dostosować treści i wymagania

pod względem zakresu i jakości.

Document Outline