•

WYKAZ  LITERATURY  PODSTAWOWEJ:

•

Gierasimiuk J. i inni, Bezpieczeństwo pracy i ergonomia. 

Maszyny – stanowiska pracy. Podstawowe kryteria, 

wymagania i zasady oceny. Centralny Instytut Ochrony Pracy, 

Warszawa 1984.

•

Koradecka D. (red.), Bezpieczeństwo Pracy i Ergonomia, tom I 

i II, Centralny Instytut Ochrony Pracy, Warszawa 1997.

•

Słomka A., Ocena ryzyka metodą RISC SCORE. INFOR 

Warszawa, Nr 11/2001.

•

Zakrzewski Z.F., Podstawy toksykologii środowiska, PWN, 

Warszawa 2000.

•

Kodeks Pracy  

•

Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie szkodliwych 

czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku  pracy oraz 

ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te 

czynniki (Dz.U. z 2005r. Nr 81 poz. 716).

•

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie 

ogólnych przepisów BHP (Dz.U. z 2003r. Nr 169, poz. 1650 ze 

zm.)

•

Rozporządzenie MPiPS w sprawie BHP na stanowiskach 

wyposażonych w monitory ekranowe (Dz.U. z 1998r. Nr 148, 

poz. 5392 ze zm.)

•

Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej w 

sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia 

w środowisku pracy (Dz.U. z 1996r. Nr 86, poz. 394 ze zm.)

• WYKAZ  LITERATURY  UZUPEŁNIAJĄCEJ:

• Bugajska J., Ocena zmęczenia pracą monotypową z 

obciążeniem statycznym mieśni. Centralny Instytut 

Ochrony Pracy, Warszawa 1994.

• Engel Z., Ochrona środowiska przed drganiami i hałasem. 

PWN. Warszawa 1993.

• Hansen A., Najczęściej występujące przyczyny i 

okoliczności wypadków przy pracy. MPiPS, Warszawa 1989.

• Kodeks Pracy (Dz. U. z 1998r. Nr 21 poz.94 ze zm.)

• Lehmann G., Praktyczna fizjologia pracy. PZWL, Warszawa 

1966.

• Tyszka T., Psychologia i bezpieczeństwo pracy. Instytut 

Psychologii PAN, Warszawa  1990.

• PN – N – 18000 Zarządzanie bezpieczeństwem i higieną 

pracy, Warszawa 2000.

• PN – N – 18002 Ocena ryzyka metodą RISC SCORE, 

Warszawa 2000.

• PN – N – 01307 Hałas. Dopuszczalne wartości hałasu w 

środowisku pracy. 1994. 

• PN – E – 02033 Oświetlenie wnętrz światłem elektrycznym. 

1984. 

Akty prawne ochrony pracy

Konstytucja RP  

(z dnia 2 kwietnia 1997 r.)

Dz.U. 1997, NR 78 poz. 483          

Art. 66.

•

Każdy ma prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Sposób realizacji 

tego prawa oraz obowiązki pracodawcy określa ustawa. 

•

Pracownik ma prawo do określonych w ustawie dni wolnych od pracy i corocznych 

płatnych urlopów; maksymalne normy czasu pracy określa ustawa.

•

Art. 67.
Obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze 

względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego. Zakres i 

formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa.
Art. 68.

•

Każdy ma prawo do ochrony zdrowia. 

•

Obywatelom, niezależnie od ich sytuacji materialnej, władze publiczne zapewniają 

równy dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych. 

Warunki i zakres udzielania świadczeń określa ustawa. 

•

Władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej 

dzieciom, kobietom ciężarnym, osobom niepełnosprawnym i osobom w podeszłym 

wieku. 

•

Władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych i zapobiegania 

negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji środowiska.
Art. 69.

•

Osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w 

zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej.

Kodeks pracy

 (z dnia 26 czerwca 1974 roku)

(Dz. U. z 1996r. Nr 24 poz. 110 ze zm.)
Działy  I – XV

•

DZIAŁ PIERWSZY. Przepisy ogólne

 

• DZIAŁ DRUGI. Stosunek pracy

•

DZIAŁ TRZECI. Wynagrodzenie za pracę i inne świadczenia

 

• DZIAŁ CZWARTY. Obowiązki pracodawcy i pracownika

• DZIAŁ PIĄTY. Odpowiedzialność materialna pracowników 

• DZIAŁ SZÓSTY. Czas pracy.

• DZIAŁ SIÓDMY. Urlopy pracownicze

• DZIAŁ ÓSMY. Ochrona pracy kobiet oraz mężczyzn 

wychowujących dziecko

• DZIAŁ DZIEWIĄTY. Zatrudnianie młodocianych

• DZIAŁ DZIESIĄTY. Bezpieczeństwo i higiena pracy

• DZIAŁ JEDENASTY. Układy zbiorowe pracy

• DZIAŁ DWUNASTY. Rozpatrywanie sporów o roszczenia ze 

stosunku pracy

• DZIAŁ TRZYNASTY. Odpowiedzialność za wykroczenia 

przeciwko prawom pracownika

• DZIAŁ CZTERNASTY. Przedawnienie roszczeń

• DZIAŁ CZTERNASTY [a]. Grupowa organizacja pracy

• DZIAŁ PIĘTNASTY. Przepisy końcowe

Inne przepisy dotyczące ochrony pracy:

1.   Rozporządzenia wykonawcze
      

- dotyczące technicznego bezpieczeństwa pracy

       - dotyczące ochrony zdrowia

 

2. Monitory Polskie oraz inne Dzienniki Urzędowe
      (resortowe)
3. Polskie Normy
4. - do obowiązkowego stosowania
      - zalecane
5. Normy branżowe
6. Procedury certyfikacyjne
7. Zarządzenia i pisma okólne
8. Polecenia służbowe
9. Nakazy jednostek kontrolnych

PRAWNA  OCHRONA  PRACY

Pojęcie  ochrona  pracy  w  początkowym  okresie  rozwoju 
przemysłu 

(pocz. 

XIX 

w.) 

oznaczało 

ochronę 

podstawowych interesów siły roboczej.

Obecnie ochrona pracy jest istotnym elementem prawa 
pracy  regulującego  relację  pomiędzy  pracodawcą  a 
pracownikiem. 

Przedmiotem  ochrony  pracy  jest  więc  pracownik,  a 
ochrona pracy obecnie jest to: 

całokształt  norm  prawnych  oraz  środków  badawczych, 
organizacyjnych i technicznych mających na celu ochronę 
praw pracownika oraz ochronę jego życia i zdrowia przed 
czynnikami  niebezpiecznymi  i  szkodliwymi  w  środowisku 
pracy,  a  także  stworzenie  mu  optymalnych  warunków 
pracy z punktu widzenia ergonomii, fizjologii i psychologii 
pracy.

Powiązanie systemu ochrony pracy z 

innymi systemami 

• PRACOWNIK – osoba zatrudniona na 

podstawie umowy o pracę, powołania, 
wyboru, mianowania lub spółdzielczej 
umowy o pracę (art.2 k.p.). 

• PRACODAWCA – jednostka organizacyjna, 

choćby nie posiadała osobowości prawnej, 
a także osoba fizyczna, jeżeli zatrudnia 
pracowników (art.3 k.p.). 

Jedni  uważają,  że:  podstawowym  celem  ochrony  pracy 
jest  ochrona  zdrowia  i  życia  pracowników  w  środowisku 
pracy  dla  ochrony  ich  zdolności  do  pracy,  a  zatem 
zapewnienie 

im 

gwarancji 

bezpieczeństwa 

ekonomicznego i socjalnego.

  Inni zaś twierdzą, że: podstawowym celem ochrony pracy 

jest  ochrona  zdrowia  i  życia  pracownika,  natomiast  sam 
fakt,  że  pracownik  jest  zdrowy  daje  mu  gwarancję 
zdolności do pracy. 

W 

świetle 

uregulowań 

międzynarodowych, 

a 

w 

szczególności  Światowej  Organizacji  Zdrowia  (WHO),   
zdrowie  jest  nie  tylko  brakiem  choroby  ale  jest  to  stan 
dobrego  samopoczucia  fizycznego,  psychicznego  oraz 
socjalnego  dlatego  podstawowym  celem  ochrony  pracy 
jest  zapewnienie  zdrowia  pojmowanego  zgodnie  z  tą 
definicją.

W definicji pojęcia ochrona pracy mieści się  wyższe pojęcie 
bezpieczeństwo i higiena pracy. 

Bezpieczeństwo i higiena pracy: to ogół norm 
prawnych oraz środków badawczych, 
organizacyjnych i technicznych, mających na celu 
stworzenie pracownikowi takich warunków pracy, 
aby mógł on wykonywać pracę w sposób 
produktywny, bez narażenia go na nieuzasadnione 
ryzyko wypadku lub choroby zawodowej oraz 
nadmierne obciążenie fizyczne i psychiczne.

bezpieczeństwo pracy – to ochrona życia 
pracownika
higiena pracy – to ochrona zdrowia pracownika

Wzajemna relacja obszarów objętych ochroną pracy 

oraz bezpieczeństwem i higieną pracy.

PRAWNA OCHRONA PRACY – to ogół norm 
prawnych 

służących 

zapewnieniu 

pracownikowi            w  procesie  pracy  ochrony 
praw 

pracowniczych 

oraz 

zapewnienie 

bezpieczeństwa i ochrony zdrowia.  

W  istocie  ochrona  dotyczy  pracownika,  a  nie 
pracy  jaką  on  wykonuje,  a  ściślej  jest  to 
ochrona jego praw pracowniczych

.

W praktyce wyróżnić można dwa aspekty tego 

systemu:

1.

Prawny  (prawo pracy oraz jego źródła)

2. Organizacyjny (podmioty działające w systemie:
-

parlament

- 

rząd

-   resorty
-

inne urzędy państwowe

-

organy kontroli

-

podmioty gospodarcze

-

organizacje związkowe

-

organizacje pracodawców (z uwzględnieniem 
wzajemnych powiązań decyzyjnych, finansowych, 
opiniodawczych i informacyjnych)

Najwyższe organy władzy i kontroli oraz inne podmioty działające w ramach polskiego systemu 

ochrony pracy.

 

   

System ochrony pracy przenika się z innymi systemami, które mają wpływ 

na ostateczny rezultat tej ochrony oraz na postawy pracodawców.

Przykłady oddziaływania różnych systemów na system ochrony pracy:

system ubezpieczeń społecznych:
-    to np. odszkodowania z tytułu wypadków przy pracy i chorób 

zawodowych,

- dodatkowe i w przyszłości zróżnicowane składki ubezpieczeniowe 

zależnie od zagrożeń zawodowych,

- skrócony wiek emerytalny z tytułu pracy w szczególnie trudnych 

warunkach,

system edukacji:
- np.. uwzględnienie w w szkolnych programach nauczania 

problematyki bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ergonomii,

system podatkowy:
-   np. ulgi dla pracodawców dotyczące wydatków poniesionych na cele 

bezpieczeństwa i higieny pracy,

- ulgi podatkowe dla producentów niektórych wyrobów 

przeznaczonych do ochrony życia i zdrowia,

system kredytowy:
-   Preferencyjne stopy oprocentowania kredytów na cele dotyczące 

poprawy warunków bezpieczeństwa i higieny pracy,

system finansowania nauki:
- np. rozwiązania preferujące finansowanie grantów, programów 

strategicznych, zamawianych i celowych dotyczących ochrony życia i 

zdrowia.

system badań i certyfikacji wyrobów:
- np. obowiązkowe poddawanie niektórych wyrobów certyfikacji na znak 

bezpieczeństwa,

system normalizacji:
- np. wprowadzenie obowiązku stosowania niektórych norm,
system celny:
- np. polityka celna dotycząca wyrobów sprowadzanych z zagranicy w 

aspekcie zagrożeń, jakie mogą stwarzać i wymaganych certyfikatów, a 

także wyrobów służących do ochrony i ratowania życia i zdrowia,

 
Nie wszystkie systemy współdziałające z systemem ochrony pracy są dostatecznie 

rozwinięte w kierunku wspierania działań w celu ochrony pracy. Potrzeby w tym 

zakresie są zawsze duże i wymagają aktualizacji wraz z rozwojem procesów pracy, 

postępem technicznym oraz innymi uwarunkowaniami występującymi w zakładach 

pracy i otaczającej go rzeczywistości. Może to być np.:

-

potrzeba utworzenia odrębnych funduszy ubezpieczenia od wypadków przy pracy i 

chorób zawodowych (obecnie wypłaty odbywają się z ogólnej puli przychodów zus)

-

stworzenie systemu preferencyjnych kredytów dotyczących inwestycji 

poprawiających warunki pracy,

-

wprowadzenie obowiązku wdrażania systemów zarządzania bezpieczeństwem pracy, 

a nie jak dotychczas jedynie możliwości