Społeczno-ekonomiczne
uwarunkowania zdrowia
Igor Radziewicz-Winnicki
Zakład Promocji Zdrowia i Pielęgniarstwa
Środowiskowego
Śląski Uniwersytet Medyczny w
Katowicach
Społeczno-ekonomiczne
uwarunkowania zdrowia
Igor Radziewicz-Winnicki
Zakład Promocji Zdrowia i Pielęgniarstwa
Środowiskowego
Śląski Uniwersytet Medyczny w
Katowicach
Bank Światowy – czynniki warunkujące
zdrowie populacji to:
1.
poziom zamożności
2.
poziom wykształcenia
Czas trwania życia w krajach „Trzeciego Świata”
uwarunkowany jest przede wszystkim:
-
skrajnym ubóstwem
-
brakiem dostępu do czystej wody
-
wysokim narażeniem na choroby infekcyjne
-
brakiem dostępu do opieki zdrowotnej
Bezrobocie a zdrowie
M. Harvey Brenner udowodnił związek
pomiędzy wahaniami wskaźników zgonów
w USA a zmieniającym się poziomem
bezrobocia
Bezrobocie obniża dochód rodziny i standard
życia
Utrata możliwości realizacji celów zawodowych
nasila lęk przed przyszłością i napięcia w
rodzinie
Brenner oszacował, że 1% wzrostu bezrobocia,
które będzie się utrzymywało przez 5 lat stanie
się przyczyną 37 000 zgonów (USA)
Bezpośrednie skutki
zdrowotne bezrobocia
obniżenie oceny własnej wartości bezrobotnych,
wzrost częstości zaburzeń lękowych i konsumpcji leków
więcej przypadków jawnej klinicznie depresji
wzrost zgonów i samobójstw
wyższy odsetek zachowań dewiacyjnych po utracie pracy
ataki astmy oskrzelowej, bóle w krzyżach, uszkodzenia
skóry
wzrost zachorowalności na choroby układu sercowo-
naczyniowego niezależnie od stanu zdrowia przed utratą
pracy
rosnąca zależność wszystkich negatywnych wskaźników
wraz z wydłużaniem się czasu pozostawania bez pracy
wzrost umieralności wśród żon bezrobotnych
wzrost chorobowości wśród dzieci bezrobotnych
10% wzrost stopy bezrobocia (ca. 900,000 osób – USA)
średnio staje się przyczyną:
WZROSTU O:
1.2% WSZYSTKICH ZGONÓW
1.7% ZGONÓW Z POWODU CHORÓB SERCOWO-
NACZYNIOWYCH
1.3% ZGONÓW Z POWODU MARSKOŚCI
1.7% SAMOBÓJST
4.2% HOSPITALIZACJI PSYCHIATRYCZNYCH
4.0% ARESZTOWAŃ
0.8% NAPADÓW (NOTOWANYCH)
(M. Harvey Brenner: Influence of the Social Environment on Psychology: The Historical Perspective,
W:Stress and Mental Disorder , ed. James E. Barrett, NY: Raven University Press, 1979)
Wzrost liczby przepisywanych leków
Bezrobocie obniżenie zdrowia, ale
jednocześnie niski stan zdrowia
powoduje wysokie ryzyko bezrobocia
bezrobocie rozkłada się w
społeczeństwie nierównomiernie - w
największym stopniu dotyczy osób o
najniższym poziomie wykształcenia i
dochodów
GUS, III kwartał 2007r.
Bezrobocie w Polsce
Nowa jakość w okresie transformacji
ustrojowej – od 1989 roku
Przed 1989 rokiem opisywano
„bezrobocie ukryte” – praca niezgodna z
kwalifikacjami
Bardzo wysoka dynamika (lata 1990-
1991)
Długotrwały charakter (indywidualny
czas bezrobocia zwykle > 1 roku)
Stopa bezrobocia w latach 1990-2007
(bezrobocie rejestrowane)
stycz
eń
luty
marz
ec
kwie
cień
maj
czer
wiec
lipiec
sierp
ień
wrze
sień
paźd
ziern
ik
listo
pad
grud
zień
1990
0,3
0,8
1,5
1,9
2,4
3,1
3,8
4,5
5,0
5,5
5,9
6,5
1991
6,6
6,8
7,1
7,3
7,7
8,4
9,4
9,8
10,5
10,8
11,1
12,2
1992
12,1
12,4
12,1
12,2
12,3
12,6
13,1
13,4
13,6
13,5
13,5
14,3
1993
14,2
14,4
14,4
14,4
14,3
14,8
15,4
15,4
15,4
15,3
15,5
16,4
1994
16,7
16,8
16,7
16,4
16,2
16,6
16,9
16,8
16,5
16,2
16,1
16,0
1995
16,1
15,9
15,5
15,2
14,8
15,2
15,3
15,2
15,0
14,7
14,7
14,9
1996
15,4
15,5
15,4
15,1
14,7
14,3
14,1
13,8
13,5
13,2
13,3
13,2
1997
13,1
13,0
12,6
12,1
11,7
11,6
11,3
11,0
10,6
10,3
10,3
10,3
1998
10,7
10,6
10,4
10,0
9,7
9,6
9,6
9,5
9,6
9,7
9,9
10,4
1999
11,4
11,9
12,0
11,8
11,6
11,6
11,8
11,9
12,1
12,2
12,5
13,1
2000
13,7
14,0
14,0
13,8
13,6
13,6
13,8
13,9
14,0
14,1
14,5
15,1
2001
15,7
15,9
16,1
16,0
15,9
15,9
16,0
16,2
16,3
16,4
16,8
17,5
2002
*
a)
b)
18,1
20,1
18,2
20,2
18,2
20,1
17,9
19,9
17,3
19,2
17,4
19,4
17,5
19,4
17,5
19,5
17,6
19,5
17,5
19,5
17,8
19,7
18,0
20,0
2003
*
a)
b)
18,6
20,6
18,7
20,7
18,6
20,6
18,3
20,3
17,9
19,8
17,7
19,7
17,7
19,6
17,6
19,5
17,5
19,4
17,4
19,3
17,6
19,5
18,0
20,0
2004
20,6
20,6
20,4
19,9
19,5
19,4
19,3
19,1
18,9
18,7
18,7
19,0
2005
19,4
19,4
19,2
18,7
18,2
18,0
17,9
17,7
17,6
17,3
17,3
17,6
2006
18,0
18,0
17,8
17,2
16,5
15,9
15,7
15,5
15,2
14,9
14,8
14,8
2007
15,1
14,8
14,3
13,6
12,9
12,3
12,1
11,9
11,6
11,3
11,2
11,4
Określenie bezrobocia w
Polsce
Osoby, które:
Wiek > 18 lat i < 60 lat (kobiety) / <65 lat
(mężczyźni)
Nie nabyły praw do emerytury lub renty
Nie posiadają nieruchomości rolnej > 2ha
Nie podjęły pozarolniczej działaności
gospodarczej lub nie podlegają z innych
przyczyn obowiązkowi ubezpieczenia
społecznego
Osoby niepełnosprawne zdolne do podjęcia
pracy w wymiarze min. ½ wymiaru czasu pracy
Nie są aresztowane/nie odbywają kary
pozbawienia wolności
oficjalnie zarejestrowanych w Polsce
1,4 mln bezrobotnych, czyli 9,3 proc.
osób aktywnych zawodowo (sierpień
2008),
w unijnych statystykach odsetek
mniejszy – stopa bezrobocia przestała
być najwyższa w UE
(na podstawie Badania
Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL) – za bezrobotnego
nie uznaje osoby, która pracuje na nielegalnie albo nie jest
zainteresowana podjęciem pracy (niezależnie od rejestracji,
badanie realizowane metodą ankiet telefonicznych).
Liczba bezrobotnych zarejestrowanych oraz stopa bezrobocia
Stan w końcu sierepnia 2008r.
Stopa
WOJEWÓDZTWA
bezrobocia
(do aktywnych
zawodowo)
w %
POLSKA
1404,4
9,3
DOLNOŚLĄSKIE
104,9
9,8
WOJ. KUJAWSKO-POMORSKIE
103,6
12,9
WOJ. LUBELSKIE
96,4
10,8
WOJ. LUBUSKIE
42,4
11,6
WOJ. ŁÓDZKIE
98,1
9,2
WOJ. MAŁOPOLSKIE
91,2
7,2
WOJ. MAZOWIECKIE
180,3
7,5
WOJ. OPOLSKIE
32,8
9,3
WOJ. PODKARPACKIE
109,6
12,6
WOJ. PODLASKIE
41,1
9,1
WOJ. POMORSKIE
66,2
8,4
WOJ. ŚLĄSKIE
122,4
7,0
WOJ. ŚWIĘTOKRZYSKIE
74,3
13,5
WOJ. WARMIŃSKO-MAZURSKIE
79,8
15,7
WOJ. WIELKOPOLSKIE
84,7
6,0
WOJ. ZACHODNIOPOMORSKIE
76,8
12,7
Bezrobotni zarejestrowani
w tysiącach
WOJ. ŚLĄSKIE
122,4
7,0
tys.
%
Podregion bielski
15,4
6,2
Podregion rybnicki
12,5
6,0
Bielski
3,0
6,7
Raciborski
1,9
5,6
Cieszyński
4,4
7,4
Rybnicki
1,0
6,6
Żywiecki
3,7
7,2
Wodzisławski
3,4
7,3
m. Bielsko-Biała
4,2
4,7
m. Jastrzębie-Zdrój
2,6
6,3
Podregion bytomski
14,1
9,7
m. Rybnik
2,4
4,3
Lubliniecki
1,8
7,6
m. Żory
1,3
7,6
Tarnogórski
3,4
7,2
Podregion sosnowiecki
27,2
10,4
m. Bytom
7,0
12,6
Będziński
5,7
11,8
m. Piekary Śląskie
1,9
10,3
Zawierciański
6,7
14,7
Podregion częstochowski
18,0
8,8
m. Dąbrowa Górnicza
5,1
8,9
Częstochowski
4,4
10,8
m. Jaworzno
2,6
8,1
Kłobucki
2,5
8,3
m. Sosnowiec
7,1
9,1
Myszkowski
3,6
14,5
Podregion tyski
6,9
4,4
m. Częstochowa
7,5
6,9
mikołowski
2,5
6,9
Podregion katowicki
16,1
4,5
Pszczyński
1,5
3,7
m. Chorzów
3,7
9,3
Bieruńsko-lędziński
0,8
3,4
m. Katowice
3,9
1,9
m. Tychy
2,0
3,7
m. mysłowice
2,3
7,7
Podregion gliwicki
12,3
6,7
m. Ruda Śląska
2,6
5,2
Gliwicki
2,1
6,7
m. Siemianowice Ślaskie
2,2
10,9
m. Gliwice
4,3
4,7
m. Świętochłowice
1,4
10,5
m. Zabrze
5,9
9,9
Stopa bezrobocia w woj.
Śląskim – sierpień 2008r.
Długość okresu pozostawania bez
pracy jest czynnikiem wysoce
zwiększającym prawdopodobieństwo
obniżenia wskaźników zdrowia
Narastanie stresu
Popadanie w ubóstwo
Izolacja społeczna
Zmniejszające się szanse na
znalezienie pracy
Przyczyny bezrobocia
Czynniki koniunkturalne – sytuacja
gospodarcza
Czynniki strukturalne – niedostosowanie
poziomu kwalifikacji pracowników do
wymogów ekonomicznych
Czynniki indywidualne – „wyuczona
bezradność” (wg Seligmana)
Czynniki kulturowe – preferowany styl
życia
„rodzinne i osobiste” – gł. kobiety – opieka
nad członkiem rodziny
Rodziny objęte bezrobociem utrzymują się z
zasiłków dla bezrobotnych i zasiłków
rodzinnych – w 90% rodzin dochód na osobę
poniżej minimum
40% korzysta z pomocy społecznej
Wzrost częstości konfliktów w diadzie
małżeńskiej, osłabienie więzi rodzinnych,
porzucanie rodziny.
Obniżenie wydatków na cele nauki dzieci
Obniżenie osiągnięć szkolnych dzieci
Pogorszenie situsu dzieci w grupie
rówieśniczej
Ubóstwo
Definicja z 1984 r. Sformułowana przez
Radę Ministrów Wspólnoty Europejskiej
stwierdza się, że:
„(...) ubóstwo odnosi się do osób, których
środki materialne i socjalne są
ograniczone w takim stopniu, że poziom
ich życia obniża się poza akceptowane
minimum socjalne w kraju
zamieszkania.(...)”.
Podział ubóstwa
1. Ubóstwo obiektywne – mierzone poziomem
dochodów lub wydatków poszczególnych
gospodarstw domowych
2. Ubóstwo subiektywne – uzyskane na
podstawie opinii członków gospodarstw
domowych poziom dochodów niezbędnych
do utrzymania na minimalnym poziomie.
3. Miara ubóstwa uzyskana na podstawie
wskażników niepieniężnych np. warunki
mieszkaniowe, spędzanie wolnego czasu, itp.
Przyczyny ubóstwa
1. BEZROBOCIE – spośród ponad 2 mln. bezrobotnych 70% nie ma prawa do zasiłku, 40%
jest bez pracy ponad 2 lata. Szczególnie jest ono dotkliwe na wsi i małych miasteczkach,
gdzie upadły PGR-y lub lokalne zakłady pracy.
2. ZATRZYMANIE MIGRACJI ZE WSI DO MIASTA – po zlikwidowaniu hoteli
robotniczych w miastach nie ma się gdzie zatrzymać, aby szukać pracy lub pracować. Na wsi
zaś ubywa miejsc pracy.
3. WIELODZIETNOŚĆ – nawet wyższa od przeciętnej pensja każdego z rodziców zmusza
rodzinę np. 2+8 do życia na poziomie poniżej granicy minimum socjalnego. Ponad 70%
rodzin wielodzietnych żyje w ubóstwie.
4. CHOROBA – mamy w Polsce 5 mln. ludzi niepełnosprawnych. Za większość usług
medycznych trzeba płacić. Często choroba w rodzinie oznacza jej finansową katastrofę.
5. NISKI POZIOM EDUKACJI – 20,9% Polaków ma wykształcenie podstawowe ukończone, 5,5%
gimnazjalne, 22,6% zasadnicze zawodowe, 33,1% średnie i policealne, 15,3% wyższe.
z badań CBOS-u wynika, że najzamożniejsi Polacy przyczyn biedy upatrują się w
lenistwie, niezaradności życiowej i alkoholiźmie. Ubodzy zaś jako główne przyczyny biedy
wymieniają bezrobocie, niskie emerytury i renty, chorobę i kalectwo.
Topografia ubóstwa w
Polsce:
Poziom wykształcenia:
wyższe – 1% rodzin jest ubogich
średnie – 10% rodzin jest ubogich
zasadnicze-podstawowe – 20% rodzin jest ubogich
Miejsce zamieszkania
wielkie miasta – 5%
średnie i małe miasta – 12%
wieś – >20%
Źródło utrzymania – nie zarobkowe 45% rodzin jest biednych, utrzymują się
one z nie zarobkowych źródeł (zasiłki, datki, renty itp.)
Dzietność:
4 lub więcej dzieci – 40% rodzin
3 dzieci – poniżej 20% rodzin
1-2 dzieci – rzadko
•Na Świecie ponad 200 milionów dzieci poniżej 5 roku życia nie osiąga
swojego potencjału rozwojowego (gł. Południowa Azja, Afryka
Subsaharyjska)
•Czynnikami ryzyka opóźnionego rozwoju są: ubóstwo, niedożywienie,
choroby, niedostateczna stymulacja rozwojowa środowiska domowego
prowadzące do:
•Słabego rozwoju funkcji poznawczych
•Niedostatecznego rozwoju motorycznego
•Zaburzonego rozwoju społeczno-emocjonalnego
•Najbardziej dostępnymi miernikami niedoborów rozwojowych są
zahamowanie rozwoju we wczesnym dzieciństwie oraz odsetek osób
żyjących w warunkach absolutnego ubóstwa
Koncepcja utraconego
potencjału
Różnica pomiędzy obserwowanym stopniem
rozwoju a poziomem, który mógłby zostać
osiągnięty w optymalnym środowisku
psychosocjalnym,
poziom zdrowia
zdolności poznawcze
osiągnięcia szkolne
docelowy poziom wykształcenia
osiągnięty situs społeczny
wysokość zarobków
ilość potomstwa
warunki tworzone dla wychowania potomstwa
(Thompson RA, Nelson CA. Developmental science and the media: early brain development. Am Psychol 2001;
56: 5–15).
Etapy rozwoju mózgu człowieka
Wskaźniki zahamowania
rozwoju
Ubóstwo
Miara deprywacji podstawowych potrzeb, dostępu do usług,
infrastruktury – 37% dzieci w krajach rozwijających się żyje w
warunkach poniżej minimum egzystencjalnego (<1 USD/dzień
- gł. obszary niezurbanizowane)
Zahamowanie wzrostu
wzrost jest podobny u dzieci <5rż na Świecie, a jego
zahamowanie znacznie częściej jest wynikiem niedożywienia i
infekcji niż zmiennych genetycznych
Odchylenia pojawiają się jeszcze w okresie rozwoju
prenatalnego (IUGR) oraz w okresie pierwszych 12-18
miesięcy
Większość dzieci pozostaje niska w okresie dorosłości
Lancet 2007, 369:60-70
Związki pomiędzy ubóstwem, zahamowaniem rozwoju a
osiągnięciami szkolnymi
Lancet 2007, 369:60-70
Niska masa urodzeniowa i zahamowanie
rozwoju dzieci poniżej 5 rż, Europa
Śr./Wsch, WNP 2005
Zahamowanie rozwoju a poziom
wykształcenia matek
Europa Śr./Wsch, WNP 2005
Współczynnik
relatywnego
ubóstwa w krajach
OECD 2000: dzieci
żyjące w
domostwach o
dochodzie na
członka rodziny
poniżej 50%
średniego
narodowego
dochodu
Zmiana
relatywnego
ubóstwa w
latach 1990-
ych
najlepsze
średnie
najgorsze
wyniki
Obszary rozwoju człowieka
funkcje sensoryczno-motoryczne
funkcje poznawcze
funkcje językowe
funkcje społeczno-eoknomiczne
rozwój fizyczny
Te procesy przebiegają równolegle i zależnie od siebie:
Wzrost w wieku 36 mies ma związek ze zdolnościami
poznawczymi, umiejętnością czytania, kompetencjami
matematycznymi i ogólną wiedzą w okresie późnej
adolescencji
Zahamowanie rozwoju w 24 mies ma związek z
kompetencjami poznawczymi w 19rż
Rozwój poznawczy we wczesnym
dzieciństwie a ostateczny poziom
wykształcenia
Funkcje poznawcze i kompetencje społeczno-emocjonalne we wczesnym
dzieciństwie determinują rozwój szkolny i ostateczny poziom wykształcenia
Deficyty rozwojowe obserwowane w niemowlęctwie narastają wraz z wiekiem
Na każde 10% wzrostu zahamowania rozwoju 7-9% dzieci nie kończy szkoły
podstawowej
Na każde 10% wzrostu współczynników ubóstwa 6-4% obniża się stopień
ukończenia szkoły podstawowej
Test kompetencji językowych w
wieku 36 do 72 miesięcy;
The Lancet 2007,369;60-70
Skuteczność programów stymulacji rozwojowej
IQ dzieci z zahamowaniem rozwoju i zdrowych w wieku 9-24 do
17-18 lat. Długoterminowy efekt stymulacji rozwojowej
Raport Banku Światowego
różnice w umiejętności czytania i pisania w
ciągu ostatnich 35 lat są przyczyną 55%
różnic w rozwoju ekonomicznym państw
europejskich, a 1% wzrost umiejętności
czytania i pisania ma prowadzić wzrostu
przychodu krajowego brutto w przeciągu
35 lat o 150%.
Analfabetyzm
funkcjonalny
Według badań międzynarodowych
organizacji, takich jak PISA
(Międzynarodowy Program Oceny
Umiejętności Uczniów), czy OECD
(Organizacja Współpracy Gospodarczej
i Rozwoju) blisko 40 % Polaków nie
rozumie tego, co czyta, a kolejne 30%
rozumie w niewielkim stopniu.
Odsetek dzieci w wieku 15 lat, które podają, że w ich domu jest mniej niż 10
książek
Odsetek
dzieci w
wieku 11, 13
i 15 które
“bardzo lubią
szkołę”
Ottawa, 1978
Czynniki determinujące
zdrowie – koncepcja pól
Marca Lalonde’a
16%
10%
53%
21%
cz. genetyczne
opieka zdrowotna
zachowanie
cz. środowiskowe
Zachowania zdrowotne a
struktura społeczna Wielkiej
Brytanii
60% społeczeństwa – klasa średnia, 40% - klasa
pracująca
I. klasa średnia-wyższa: wyższa kadra kierownicza,
prawnicy, lekarze, dentyści
II. klasa średnia-średnia: nauczyciele, kierownicy,
inżynierowie, naukowcy, pracownicy banków
III. klasa średnia-niższa: pracownicy umysłowi,
pielęgniarki, policjanci, urzędnicy, sekretarki,
właściciele drobnych sklepów, restauracji,
wykwalifikowani robotnicy (mistrzowie), rzemieślnicy,
kierowcy
IV. klasa pracująca: rolnicy, listonosze, konduktorzy,
robotnicy przyuczeni
V. klasa najniższa: robotnicy niewykwalifikowani,
sprzątaczki, inni pracownicy o bardzo niskim poziomie
dochodu
15% kobiet i
17% mężczyzn
to palacze
tytoniu
pali 36% kobiet i
49% mężczyzn
(Fitzpatrick RM,
1995)
Teoria ogólnej podatności
Koncentracja na nierównym rozkładzie
chorobowości w społeczeństwie: zwiększone
ryzyko dotyczy niektórych grup społecznych
Situs społeczno-ekonomiczny określany
wykonywanym zawodem, poziomem edukacji,
wysokością dochodów, miejscem zamieszkania,
warunkami zamieszkania, dostępem do
profesjonalnej opieki medycznej wiąże się z
prawdopodobieństwem większym niż
przeciętne z wystąpieniem określonych chorób
Teoria społeczno-środowiskowa
Zagrożeniem zdrowia są czynniki ryzyka
środowisk społecznego, fizycznego, biologicznego
Najistotniejsze czynniki to deprywacja materialna
oraz brak kontroli nad ważnymi dla jednostki
obszarami życia
Poprawa stanu zdrowia zależy od skutecznych
oddziaływań na zmienne środowiskowe – jako
najistotniejsze uznaje się działania
kompensacyjne (implikacje praktyczne w
promocji zdrowia)
„The Socioeconomic Status and Health
Chartbook” National Center of Health
Statistics 1998: mężczyźni w wieku 25-64
lat zarabiający mniej niż 10.000 USD mają
2,5x większe ryzyko zgonu z powodu
choroby serca niż osoby osiągające dochód
powyżej 25.000 USD (u kobiet nawet 3,4x)
2-krotnie więcej palących pośród biednych
Kobiety o niskich dochodach mają o 60%
większe ryzyko otyłości i znacznie częściej
prowadzą siedzący tryb życia
Lynch J: Factors in The Epidemiology of Cardiovascular disease, W: Integrating Behavioral and Social Sciences With Public Health, red.
Schneidermann N, Speers MA, Silva J, Tomes H, Gentry JH, Washington 2004, American Psychology Ass, s.58
Teoria Lobonte –
mechanizm
nabywania chorób
układu krążenia przez
osoby o niskim situsie
społecznym
Robotnicy, konduktorzy,
listonosze, rolnicy –
objawy
choroby pojawiają się
wcześniej, przewlekły przebieg,
konieczne zaopatrzenie
medyczne i socjalne
Adwokaci, dyrektorzy,
dentyści, lekarze,
nauczyciele, administracja,
księgowi –
objawy występują
później, nagły początek
Inne czynniki ekonomiczne jako
determinanty zdrowia
1.
Indywidualne zachowania
pracowników
•
Job-strain Model – model praca-napięcie
•
Efford-Reward Imbalance Model – model
niezrównoważonego wysiłku i nagrody
2.
Dystrybucja dochodu jako główna
determinanta zdrowia
3.
Gwałtowny wzrost ekonomiczny jako
czynnik warunkujący zdrowie
1. Indywidualne
zachowania pracowników
Natura wykonywanej pracy w w różny sposób oddziałuje na
zdrowie pracowników.
Teoria Krasek i Theorell: Model Praca-napięcie: niska kontrola
nad wykonywaną pracą wysoki poziom stresu
Model niezrównoważonego wysiłku: wymagająca i stresująca
praca oraz postrzeganie siebie jako niedostatecznie
nagradzanego (gratyfikacje finansowe i pozafinansowe: situs
społeczny, awans) powodują dystres i wzrost częstości chorób
układu sercowo-naczyniowego
Obydwa modele szczególnie dobrze dokumentują sytuację
najniższych klas społecznych (tj. klasa pracująca –
konduktorzy, listonosze, rolnicy oraz klasa najniższa –
robotnicy niskowykwalifikowani)
Brak satysfakcji z wykonywanej pracy ma
związek z wysokim odsetkiem zaburzeń
psychicznych
Zmiana pracy na bardziej
satysfakcjonującą poprawa
funkcjonowania psychicznego
(Graetz, B.: Health consequences of employment and
unemployment: Longitudinal evidence for young men and
women. Social Science and Medicine 1993, 36(6), 715-724)
2. Dystrybucja dochodu a
zdrowie
Badania Willintona porównujące kraje o
wysokich dysproporcjach pomiędzy
zarobkami (USA, UK) oraz kraje o małych
różnicach w strukturze dochodów (Japonia,
Szwecja)
Małe różnice dochodów korelują pozytywnie
ze wskaźnikami wysokiej oczekiwanej
długości życia
Osoby z niskim dochodem – wysoka
podatność na infekcje i niedożywienie,
wypadki, podejmowanie zachowań
ryzykownych, uzależnienia
3. Gwałtowny wzrost
ekonomiczny
Mimo wysokiego popytu na pracę,
wzrostu płac i spadku bezrobocia –
wzrost liczby zgonów
Migracje, rozbicie więzi społecznych
Stres towarzyszący pracy
Wzrost spożycia alkoholu i papierosów
Wydarzenia życiowe jako
determinanty zdrowia
Istotne wydarzenia powodują zmianę, do której
jednostki muszą się przystosować
Skutki zdrowotne zależą do umiejętności radzenia
sobie w sytuacji trudnej (coping)
Skala Oszacowania Dostosowania Społecznego
(SRRS-Social Readjustment Rating Scale) – wg.
Holmesa i Rahe 43 zdarzenia o różnej punktacji
oceniające dostosowanie społeczne czyli „sumę i
czas trwania zmian w normalnych wzorcach
zachowania pod wpływem różnych zdarzeń
życiowych”
Ocena wymiarów:
Dostosowania społecznego
Indywidualnych stresorów życiowych
< 6 pkt: życie pozbawione stresu
6-8 pkt: normalne narażenie na stres
8-10 pkt: wysokie narażenie na
stresory
>11 pkt: bardzo wysoki wynik
>30 pkt: wysokie ryzyko rozwoju
poważnej choroby w ciągu 2 lat