PSYCHOLOGIA

PSYCHOLOGIA

Starszy wiek szkolny 14/15 – 18/19 lat

Iryna Nabokowa i Przemysław Piotrowicz

Ogólna charakterystyka okresu dorastania



Czy można o

młodzieży mówić jako o

grupie psychologicznie

jednolitej?

Ogólna charakterystyka okresy dorastania

Ogólna charakterystyka okresu dorastania

W dorastaniu można wydzielić 2 podokresy

ze względu na dominowanie:



w pierwszym - czynników biologicznych,



w drugim - czynników kulturowych.

Dorastanie zaczyna się w biologii a kończy w

kulturze.

Ogólna charakterystyka okresy dorastania

DOJRZEWANIE:



I faza: pokwitanie (faza feubertalna) ;



II faza: adolescencja (młodość)

W psychologii polskiej stosuje się termin

wiek dorastania

obejmując dojrzewanie

biologiczne oraz rozwój psychiczny i

społeczny.

Wyodrębnia się 2 fazy:



I. Wiek szkolny (11 - 15l) ;



II. Dorastanie (od 11-12r.ż do 18-19r.ż)

Fazy te oddziela 16 r.ż.

W okresie dorastania człowiek otrzymuje

dwie zdolności ;

1. zdolność do dawania nowego życia;

2. zdolność do samodzielnego

kształtowania życia własnego.

Ogólna charakterystyka okresy dorastania



AKCELERACJA ROZWOJU - przyspieszenie

rozwoju; zjawisko polegające na tym, ze

dziecko z pokolenia na pokolenie dojrzewa

szybciej co jest spowodowane lepszymi

warunkami odżywiania i pielęgnacji

organizmu.



16 rok życia - tzw. kryzys młodzieńczy

charakteryzujący się nasileniem

psychicznych trudności dorastania.

Ogólna charakterystyka okresy dorastania



FAZA I BIOLOGICZNA - charakteryzuje się

ogólnym niezrównoważeniem

emocjonalnym, nadmierna pobudliwością,

zmiennością motywacji. Młoda osoba

znajduje się w konflikcie pomiędzy potrzebą

bycia dorosłym a zachowaniem przywilejów

dziecka. Młodzież poszukuje własnej

tożsamości, jest to faza eksperymentowania

ze sobą i innymi, poszukiwania celów.

Ogólna charakterystyka okresy dorastania



FAZA II (po 16 r.ż.) - charakteryzuje się

poszukiwaniem wyjścia z chaosu przeżyć,

stawianiem sobie celów. W tej fazie

dominującą role odgrywają procesy

intelektualne. Młodzież stawia sobie

pytania dotyczące sensu swojego życia,

ważną rolę odgrywają problemy

ogólnoludzkie. Faza ta może być

długotrwała i głęboka.

Ogólna charakterystyka okresy dorastania

Fazy miłości:

1. miłość szczenięca - ważniejsze jest samo

kochanie niż jego obiekt ;

2. miłość cielęca - obiekt uczuć otoczony jest

bezgranicznym uwielbieniem ;

miłość romantyczna - idealizowanie obiektu

miłości, ta miłość jest głębokim uczuciem

skierowanym ku jednej osobie.

Romantyzm -

młodzież poszukuje doznań pełnych piękna i

wzruszeń

Dorastający lubią ryzyko i tajemniczość

Ogólna charakterystyka okresy dorastania

Procesy psychiczne

Dwie grupy procesów psychicznych:

1. spostrzeganie, uwaga, pamięć ;

2. myślenie, wyobraźnia, twórczość.

Spostrzeganie - proces złożony i dynamiczny.

Spostrzeżenia mają indywidualny charakter, spostrzeżenia młodzieży

są w porównaniu z dziećmi bardziej

dokładne, wielostronne i

ukierunkowane

. W tym wieku dużą role w spostrzeżeniach odgrywa

nastawienie

Uwaga dowolna zastępuje uwagę mimowolną.

Uwaga dowolna ma

większą pojemność

co pozwala na większe skupienie i

efektywniejsze uczenie.

Myślenie

- dotyczy aktywności umysłu, która

operuje słowami, symbolami, ideałami. W okresie

dorastania rozwija się

myślenie abstrakcyjne

które prowadzi do wzrostu refleksyjności i

krytycyzmu.

Rozumowanie

- 1. indukcyjne - wychodzimy od

pewnych faktów i dochodzimy do pewnych

uogólnień ; 2. dedukcyjne - wychodzi się od

uogólnień do szczegółów.

Wyobraźnia

- ujawnia się w pomysłowości w życiu

codziennym, jak i w marzeniach dla młodzieńczej

twórczości

Twórczość

- przejaw wyobraźni, młodzież ujmuje w

formę artystyczną własne przeżycia.

Rozwój emocjonalny

Emocje - pobudzenie emocjonalne, emocje przyjemne i

przykre. Różne rodzaje emocji zwane są uczuciami.

Pobudzenie emocjonalne w okr. dorastania jest

nasilone uzewnętrznia się w intensywności

zachowania. W początkowej fazie dorastania zauważa

się chwiejność emocji.

Zaburzenia nerwicowe - mogą być spowodowane

nieuzewnętrznionymi, tłumionymi stanami

emocjonalnymi. W pierwszej fazie dorastania

występuje zmienność znaku emocji. Wynika to ze

wzmożonej pobudliwości nerwowej.

Uczucia - Proste (smutek radość gniew) lub złożone

(poczucie winy, żalu). Uczucia zależą od rodzaju

sytuacji oraz od potrzeb które je pobudzają.

Źródłem niepowodzeń między rodzicami i

dorastającymi jest przypisywanie przez jednych i

drugich różnego znaczenia tym samym

zdarzeniom.

Uczucia ambiwalentne (przeciwstawne) - gdy

zarazem przeżywa się miłość i nienawiść, radość i

smutek. Ambiwalencje uczuć mogą wynikać z

ustalonego systemu wartości i przekonań, są

wyrazem poszukiwań.

Lęki społeczne - występują w postaci

nieśmiałości, lęku przed niepowodzeniem.

W pierwszej fazie dorastania występują lęki

jak np. wahanie przed wejściem do

kawiarni, a w drugiej fazie występują lęki

społeczne, które łączą się z przyszłością.

Specyficzna kategoria lęków społecznych

to lęki szkolne, których źródłem przede

wszystkim są interakcje nauczyciel - uczeń

Gniew - uzewnętrznia się z różnym nasileniem i może

wyzwalać zachowania agresywne. U młodych gniew

jest jasny, infantylny, wyraża się w krzykach,

kłótniach. U starszych te zachowania są częściej

poddawane kontroli i przyjmują postać z trudem

opanowanego napięcia nerwowego. Źródła gniewu:

trudności i udaremnienia w realizowaniu dążeń,

postępowanie rodziców, rozbieżność między własnym

postępowaniem rodziców a ich wymaganiami.

Kształtują się uczucia wyższe: uczucia estetyczne,

moralne i patriotyczne.

Dojrzałość uczuciowa - przejście od zależności

uczuciowej do niezależności, od

niekontrolowanego uzewnętrzniania uczuć do

poddania ich kontroli. To takie zdolności do

odwracania reakcji, do powściągliwości, do

rezygnacji. Pełne ukształtowanie tej

dojrzałości przypada na dalsze lata. Na

dojrzałość uczuć składa się całe uprzednie

życie człowieka, jego doświadczenia w

kolejnych fazach rozwoju.

Konwencjonalny poziom rozwoju moralnego (Kohlberg) –

I stadium : ocena zachowania wynika z aprobaty

społecznej, rówieśników ;

II stadium : ocena zachowania oparta jest na prawie i

porządku, odczuwamy szacunek dla autorytetów.

Prokonwencjonalny poziom rozwoju moralnego -

charakteryzuje się autonomicznym ujmowaniem zasad

moralnych, niezależnie od autorytetu osób czy grup. I

stadium - polega na ujmowaniu zasad moralnych w

terminach umowy społecznej, reguł przyjętych przez

dane społeczeństwo. II stadium - charakteryzuje się

samodzielnym poszukiwaniem reguł zgodnych z

logicznym rozumieniem ich stałości i uniwersalizmu.

Może się zdarzyć ze nie wykształci się

rygoryzm dojrzały i osoba zostanie

moralnie niedojrzała. Rozbieżność między

standardami a zachowaniem może być

przyczyną 2 zjawisk: gdy człowiek

świadomie i dobrowolnie czerpie korzyści z

werbalnych deklaracji, usprawiedliwiając

odstępstwa od nich trudnością w ich

realizacji. Powstaje w wyniku sztywnego,

bezwzględnego funkcjonowania

standardów, których naruszanie daje tak

negatywną samoocenę że wysiłek zgodny

z nimi jest nieopłacalny i następuje

rezygnacja z ich przestrzegania.

Ogólna charakterystyka okresu dorastania



Stadium konencjonalizmu moralnego - dziecko

postępuje zgodnie z wzorami zewnętrznymi



Stadium pryncypializmu moralnego - zew. wzory

stają się uzewnętrznione i stają się własnymi

postawami wyznaczającymi zachowanie



Stadium racjonalizmu moralnego - dziecko wnika w

sens uprzednio zaakceptowanych norm



Konformizm - polega na podporządkowaniu się

gotowym wzorom i schematom postępowania, m.in.

na dostosowaniu się do grupy i opinii większości.

Wyrazem komformizmu jest tzw. kultura

młodzieżową.

Rygoryzm moralny - ujmowanie określonych

powinności jako bezwyjątkowych, od

których nigdy nie wolno odstępować.

Rygoryzm dziecięcy - wyraz bezrefleksyjnego

i dosłownego przyswajania sobie przez

dziecko pouczeń osób dorosłych

Rygoryzm dojrzały - kryteria : stabilność

uznawanych kryteriów, zdolność ich

uzasadniania, ich wpływ na zachowanie -

najważniejsze kryterium.

Światopogląd

obejmuje przekonania człowieka ważne dla niego i

znaczące dla kultury w jakiej żyje, ujmuje przekonania konkretnego

człowieka.

Funkcje światopoglądu :

mobilizuje do podejmowania zadań i trudności,

f. wartościująca,

f. kontroli własnego postępowania,

f. wyjaśniająca,

f. integracyjna,

f. obronna,

f. ofensywna.

Intensywność światopoglądu łączy się z jego funkcją ofensywną.

Powszechność może stanowić oparcie dla pojedynczego człowieka.

Stabilność jest oceniana pozytywnie.

Światopogląd



Pojęcie to obejmuje przekonania człowieka

ważne dla niego i znaczące dla kultury, w

jakiej żyje.



Kształtuje się wraz z rozwojem na

podstawie zdobytej wiedzy i

doświadczenia.



Dopiero wówczas, gdy człowiek zdolny do

refleksji, do oceny i wyboru, może by

mówić o jego światopoglądzie.

Rozwój światopoglądu:



Faza identyfikacji



faza kosmiczna



faza dojrzałego sensu życia.

Fazy idealizmu :

poszukiwanie wzorca idealnego (kult

bohatera, adoracja u dziewcząt);

tworzenie koncepcji doskonałej

rzeczywistości

Fazy idealizmu wg. Szumana: idealizm

antycypacyjny ; idealizm kompensacyjmy

; idealizm normatywny, praktyczny.

Nihilizm - polega na zaprzeczaniu sensowi ludzkiego istnienia,

w tym także własnego. Może występować pod wpływem

pojedynczego przeżycia lub ciężkich zdarzeń. W skrajnym

przypadku prowadzi do samobójstwa, prowadzi też do

łączenia się w grupy np. satanizm.

Cynizm - rozbieżność między głoszonymi przekonaniami a ich

realizacją.

Cynizm ukryty - głoszone przekonania cieszą się moralną

aprobatą środowiska, pod tą osłoną sprzeczne z

werbalizowaną treścią działania mogą nie być zauważane.

Cynizm jawny - polega na werbalizowaniu własnej

instrumentalnej motywacji która nadto przechodzi w

konsekwentne działanie.

Cynizm pozorny - werbalizowane poglądy i działania są

wprawdzie zgodne, ale przeciwstawne wartościom

akceptowanym w środowisku, do którego się należy.

Cynizm świadczy o wewnętrznym uporze a nihilizm o

rezygnacji.

Rozwój tożsamości

Sposoby poszukiwania tożsamości:

1) ciągłość istnienia (częstą formą jest

sprawdzanie przez młodych

niezawodności miłości rodziców) ;

2) próby zmieniania siebie,

eksperymentowania z samym sobą

(naśladownicze lub samodzielne) ;

3)sprawdzanie siebie (postanowienia)

Wg. Eriksona na okres dorastania przypada kryzys

tożsamości, należy uzyskać integracje swojej

przeszłości z teraźniejszością i koncepcją

przyszłości. Na formowanie się tożsamości

wpływają 3 elementy:

poczucie wewnętrznej

identyczności i ciągłości,

dostrzeganie tej

identyczności i ciągłości przez osoby z otoczenia

oraz potwierdzenie autopercepcji do

narastającego w jego interpersonalnych

doświadczeniach

Negatywna tożsamość-

wewnętrzna

dezorganizacja i pustka



Negatywizm - przekora, może przybrać postać

uporu, nieposłuszeństwa, czy nawet arogancji,

ale może też przebiegać łagodnie. Negatywizm

nazwano drugim okresem przekory.



Właściwością motywacji i działalności jest

intensywność. Młodzież włącza się do działania

całym sobą, bez reszty może oddać się

akceptowanej idei. Intensywność wiąże się z

potrzebą czynów, która w okresie dorastania

jest pragnieniem czynów nadzwyczajnych.

Postępowanie wobec

dorastających



Każdy dorastający młody człowiek

wymaga nieco innego podejścia. To

rodzice, opiekunowie, nauczyciele powinni

znaleźć

strategię postępowania

, nie można

traktować wszystkich tak samo.



W procesie oddziaływania wychowawczego

biorą zawsze udział co najmniej dwie

osoby: wychowująca i wychowywana. A

także dziadkowie i rodzeństwo.

10 ogólnych, podstawowych zasad

postępowania rodziców dorastających

dzieci



Zasada akceptacji - dorastający ma prawo

do własnego życia, nie musi spełniać

marzeń i pragnień rodziców. Trzeba mu

pozwolić na odmienne myślenie, plany,

marzenia.



Zasada wiarygodności – rodzice muszą być

wiarygodni dla swoich dzieci. Nie mogą co

innego mówić i co innego robić, kłamać,

pozorować przyjaźń, itd.

10 ogólnych, podstawowych zasad

postępowania rodziców dorastających

dzieci



Zasada poszanowania intymności –

młodzież ma prawo do własnej

intymności, której strzeże z całej siły.

Trzeba uszanować szuflady,

kieszenie, korespondencję. Jeżeli

rodzice udowodnili, że są przyjaciółmi

dla swojego dziecka, ono będzie

miała mniej sekretów przed nimi.

Lecz rodzice nie mogą przestać się

swoim dzieckiem interesować.

10 ogólnych, podstawowych zasad

postępowania rodziców dorastających

dzieci



Zasada stabilności – rodzice powinni

zapewnić stabilność i uporządkowanie w

życiu rodzinnym, ponieważ tego brakuje

niezdecydowanej młodzieży.



Zasada prośby – polecenia powinny być

kierowane w postaci próśb,

wypowiedzianych spokojnym głosem ale

stanowczo. Dorastający ma prawo nie

wykonać prośby, jeśli to uzasadni.

10 ogólnych, podstawowych zasad

postępowania rodziców dorastających

dzieci



Zasada konsekwencji – dorastający

musi wiedzieć, czego oczekiwać po

swoim zachowaniu, ale te zasady

powinny być stosowane przez

wszystkich członków rodziny, także

rodziców.



Zasada otwartości na informacje –

obowiązuje także rodziców, rodzice i

dzieci muszą się obserwować.

10 ogólnych, podstawowych zasad

postępowania rodziców dorastających

dzieci



Zasada humoru – narastające

napięcie, atmosferę zdenerwowania

w początkowej fazie najłatwiej

rozładować humorem.



Zasada współdecydowania –

dorastający musi być „wciągany”

stopniowo w problemy rodziny,

obowiązki, kontakty przyjacielskie.

Bibliografia:



I. Obuchowska „Drogi dorastania”,

Wydawnictwo Szkolne i

Pedagogiczne, Warszawa 1996

Document Outline