Polityka spójności –
dlaczego?
Polityka spójności –
dlaczego?
Zasadnicze cele polityki
ekonomicznej UE – artykuł 2 ust. 3
TEU
The Union shall establish an internal market. It shall work for the
sustainable development of Europe based on balanced
economic growth and price stability, a highly competitive
social market economy, aiming at full employment and social
progress, and a high level of protection and improvement of
the quality of the environment. It shall promote scientific and
technological advance.
It shall combat social exclusion and discrimination, and shall
promote social justice and protection, equality between women
and men, solidarity between generations and protection of the
rights of the child.
It shall promote economic, social and territorial cohesion, and
solidarity among Member States.
It shall respect its rich cultural and linguistic diversity, and shall
ensure that Europe’s cultural heritage is safeguarded and enhanced
Najbardziej ogólna miara
konwergencji gospodaczej
Wzrost gospodarczy – ΔPKB
Ponieważ należy uwzględnić procesy demograficzne –
(1+ΔPKB)/(1+ΔP), ważny jest więc PKB pc
A jak porównywać poziom PKB na obszarach, w których
występują różne ceny?
Polska: PKBpl = Qpl x Ppl Irlandia: PKBir = Qir x Pir
Parytet siły nabywczej polega na ustaleniu siły
nabywczej występującego na określonym obszarze
pieniądza - na innym obszarze – Ppl/Pir
Jeśli nam się to uda, możemy zauważyć, że:
PKBpl x Pir/Ppl = Qpl x Ppl x Pir/Ppl = Qpl x Pir
Koncepcja PKB - od rachunku
zysków i strat …
Materiały
Usługi obce
Wynagrodzenia i
pochodne
Amortyzacja
- Wzrost zapasów
Koszty finansowe
Zysk przed
opodatkowaniem
Przychody ze
sprzedaży
Przychody finansowe
Dochód na sprzedaży
aktywów trwałych
… do rachunku produkcji
Wynagrodzenia i
pochodne
Amortyzacja
Odsetki zapłacone -
odsetki otrzymane
Zysk przed
opodatkowaniem
- Dywidendy
otrzymane
- Dochód na sprzedaży
aktywów trwałych
Produkt brutto
Przychody ze
sprzedaży
Wzrost zapasów
wyrobów gotowych
Wzrost produkcji w
toku
- Zużycie pośrednie
materiały
usługi obce
- wzrost zapasów
surowców
PKB
Produkcja + Import + Podatki
od produktów
- Dotacje
do produktów
=
Zużycie pośrednie + Spożycie + Tworzenie kapitału b. + Eksport
Czyli:
Produkcja - Zużycie pośr. + Podatki
od produktów
– Dotacje
do produktów
=
Spożycie + Tworzenie kapitału brutto + Eksport - Import
Produkcja – Zużycie pośrednie = Wartość dodana (value added)
=
Wynagrodzenia + nadwyżka operacyjna + podatki
od produkcji
PKB a DNB
Dochód Narodowy Brutto
= PKB + pierwotne dochody
zagraniczne rezydentów - pierwotne
dochody krajowe nierezydentów
Dochody pierwotne
Problem „dojeżdżających do pracy”
Trendy
Różnice w PKB pc (PPS) między krajami
maleją, bo kraje uboższe rozwijają się
szybciej
Różnice w PKB pc (PPS) między regionami
w poszczególnych krajach nie maleją
Regiony stołeczne rozwijają się z reguły
znacznie szybciej niż reszta kraju – brak
jest w większości przypadków tzw.
secondary growth poles
Czynniki wzrostu
Produktywność
Mierzona wielkością PKB na 1 zatrudnionego
lub na roboczogodzinę
Różnice strukturalne: w gospodarce regionów
biednych znacznie większy jest udział
działalności generujących niską VA, które
przeważnie charakteryzują się także niską
produktywnością
Z kolei niska produktywność jest zazwyczaj
skojarzona z niską stopą zatrudnienia
Zatrudnienie – standardy
pomiaru
ILO i International Conference of Labour Statisticians
Convention C/160 concerning Labour Statistics, 1985
Resolution concerning statistics of the economically active
population, employment, unemployment and
underemployment (13th ICLS, 1982)
Resolution concerning the measurement of underemployment
and inadequate employment situations (16th ICLS, 1998)
Guidelines on the implications of employment promotion
schemes on the measurement of employment and
unemployment (14th ICLS, 1987)
Guidelines concerning the treatment in employment and
unemployment statistics of persons on extended absences
from work (16th ICLS, 1998)
Siła robocza
Aktywni zawodowo (pracujący i bezrobotni) – EAP
(labor force , currently active population); miara
alternatywna – usually active population
Bierni zawodowo (niepracujący i nieposzukujący pracy
– zniechęcenie, nauka, obowiązki rodzinne, choroba,
niesprawność, niechęć do pracy)
Standardowy limit wieku (15 lat) może być różny w
różnych krajach
Stopa aktywności zawodowej – udział aktywnych
zawodowo w ludności powyżej 55 roku
Stopa zatrudnienia: udział zatrudnionych w ludności w
wieku 15-64
Definicja zatrudnionego
Osoby powyżej limitu wieku ustalonego dla potrzeb EAP,
które w ciągu określonego krótkiego okresu były
(a) zatrudnione za wynagrodzeniem i pracowały (a1) lub (a2) nie
pracowały (niekoniecznie formal job attachment)
(b) samozatrudnione i pracowały (b1) dla zysku lub korzyści
rodziny albo (b2) nie pracowały będąc związane z
przedsiębiorstwem (business, gospodarstwo, usługi)
Koncepcja „wykonywania pracy” odpowiada granicy
produkcji w rachunkach narodowych
Przeciwieństwem „total lack of work” jest „some work”
(wystarczy 1 godzina w okresie referencyjnym)
Volume of employment a employment head count
Zatrudnienie a niewystarczające dochody
Definicja bezrobotnego
Osoba powyżej limitu wieku ustalonego dla
potrzeb mierzenia EAP, która w okresie
referencyjnym:
była (a) „bez pracy” (poza nie była zatrudniona ani
samozatrudniona)
była zdolna (b) do świadczenia pracy (current
availability for work)
(c) poszukiwała pracy, tzn. podejmowała określone
czynności w określonym okresie w celu zatrudnienia
lub samozatrudnienia
Wyjątek – future starters
Underemployment i
inadequate employment
Underemployed – osoba, która w okresie referencyjnym:
Chciała świadczyć dodatkowe godziny pracy
Była zdolna do wykonywania dodatkowych godzin pracy
Przy czym całkowita liczba godzin przepracowanych była niższa od
określonego poziomu (w praktyce najczęściej 40 lub 35)
Underemployment in volume and in head counts
Inadequate employment – sytuacja w której zatrudniony
chce zmienić pracę wskutek określonych przyczyn
Trzy podstawowe typy
Skill related
Income related (organizacja pracy, produktywność, wyposażenie,
szkolenia, niewystarczająca infrastruktura)
Inadequate employment related to excessive hours
Konwencje pomiaru
bezrobocia w Polsce
BAEL: osoba w wieku 15–74, która w okresie badanego tygodnia
nie pracowała, aktywnie poszukiwała pracy w ciągu ostatnich 4
tygodni przed badaniem i była gotowa do podjęcia pracy w
przeciągu 2 tygodni następujących po tygodniu badania
Bezrobocie rejestrowane (oficjalne) – osoba w wieku 18–59/64,
niezatrudniona i niewykonująca pracy zarobkowej, zdolna i
gotowa do podjęcia pracy, nie ucząca się w szkole (z wyjątkiem
szkół dla dorosłych i wyższych w systemie wieczorowym i
zaocznym), nie posiadająca prawa do emerytury lub renty z tytułu
niezdolności do pracy, nie będąca właścicielem gospodarstwa
rolnego oraz nie uzyskująca dochodów w wysokości
przekraczającej miesięcznie połowę minimalnego wynagrodzenia
za pracę oraz przychodów z działów specjalnych produkcji rolnej
Bezrobocie a liczba osób „w szczególnej sytuacji na rynku pracy”
Trendy
Stopy zatrudnienia wzrastają
nierównomiernie – zwłaszcza na
poziomie regionalnym
W wielu krajach stopy różnią się
znacząco dla pań i mężczyzn (gender
employment gap) podobnie jak płace
(gender pay gap)
Występują duże różnice stóp bezrobocia
na poziomie regionalnym
„Szoki” zewnętrzne
Tradycyjna struktura gospodarki w
wielu regionach (tekstylia, przemysł
stalowy, elektronika i ICT) podnosi
ich wrażliwość na negatywny wpływ
globalizacji
Rosnące ceny energii
Zmiany klimatyczne, powodzie,
susze, fale upałów
Wyzwania spójności
terytorialnej
Rozwój i upadek wielkich miast,
dezurbanizacja, city sprawl
Niskie stopy zatrudnienia i wysokie
stopy bezrobocia w centrach
Problemy obszarów wiejskich
Czynniki determinujące wzrost
konkurencyjności, zatrudnienia i
rozwój gospodarczy regionów
Rozsądna polityka fiskalna i monetarna zapewniają stabilność cen, co
wpływa korzystnie na poziom stóp procentowych, te z kolei stymulują
inwestycje generujące wzrost produktywności i zatrudnienia
Skuteczność i efektywność działania sektora publicznego
Infrastruktura sensu largo (tzw. trzy formy akumulacji kapitału:
fizycznego – transport, telekomunikacja, itp., ludzkiego – umiejętności
i wiedza siły roboczej, społecznego – usługi społeczne)
Rola services of general economic interest (zob. art. 14 TFEU)
Kluczowe dla rozwoju biznesu sieci transportowe, telekomunikacyjne i
energetyczne, usługi w zakresie ochrony zdrowia
Inwestycje dla ochrony środowiska
Dostępność regionu, podstawowa infrastruktura, odpowiednio
wykształcona siła robocza, infrastruktura ICT, wydatki na R&D
More and better jobs
Poziom wykształcenia a
zatrudnienie i relatywna wysokość
dochodów
Rola kształcenia ustawicznego
Podstawowe pojęcia i
zasady polityki spójności
Polityka spójności w Traktacie
Art. 2 ust. 3 TEU
Tytuł XVIII Spójność ekonomiczna, społeczna i terytorialna
Unia będzie dążyć do harmonijnego rozwoju,
podejmując działania w celu wzmocnienia jej spójności
ekonomicznej, społecznej i terytorialnej, w
szczególności dla zmniejszenia różnic w poziomach
rozwoju poszczególnych regionów i „odstawania”
(backwardness) regionów w trudnej sytuacji (least
favoured regions); szczególną uwagę zwraca się na
obszary wiejskie, obszary podlegające przekształceniom
przemysłu oraz regionom, które mają poważne i trwałe
naturalne lub demograficzne handicaps (słabo
zaludniona północ, wyspy, regiony górskie) - 174
Polityka spójności w
Traktacie – c.d.
Kraje członkowskie prowadzą swoje polityki gospodarcze i
koordynują je tak, aby osiągnąć powyższe cele; wszystkie
polityki Unii i wdrażania rynku wewnętrznego mają te cele
uwzględniać i przyczyniać się do ich osiągnięcia; Unia
wspiera realizację tych celów przez działania w ramach
Funduszy Strukturalnych (European Agricultural Guidance
and Guarantee Fund, Guidance Section; European Social
Fund; European Regional Development Fund), EIB i
pozostałych istniejących instrumentów finansowych; co trzy
lata Komisja przedstawia Parlamentowi, Radzie, ESC i
Komitetowi Regionów raport na temat postępów w osiąganiu
spójności ekonomicznej, społecznej i terytorialnej i sposobu,
w jakim wskazane instrumenty do tego się przyczyniły;
dopuszczalność działań poza Funduszami - 175
Polityka spójności w
Traktacie – c.d.
Celem ERDF jest łagodzenie zasadniczych różnic
regionalnych przez udział w rozwoju i strukturalnym
dostosowaniu regionów, których rozwój pozostaje w tyle
(is lagging behind) oraz w przekształceniu regionów z
dominującym udziałem schyłkowego przemysłu – 176
Upoważnienie do wydania regulacji ogólnej oraz
regulacji dotyczących poszczególnych funduszy i
Funduszu Spójności współfinansującego projekty w
zakresie środowiska oraz infrastruktury transportowej w
ramach TEN – 177
Misja polityki spójności
Misja polityki spójności:
Wzmacnianie spójności ekonomicznej i społecznej Unii
po to, by wspierać harmonijny, zrównoważony i trwały
rozwój Wspólnoty
Poprzez niwelowanie różnic gospodarczych, społecznych i
terytorialnych, zwłaszcza w krajach i regionach
opóźnionych w rozwoju w związku z restrukturyzacją
gospodarczą i społeczną oraz starzeniem się ludności
Działania w zakresie spójności powinny
obejmować, na poziomie krajowym i narodowym
priorytety wspierające trwały rozwój poprzez
wzmacnianie wzrostu, konkurencyjności,
zatrudnienia i spójności społecznej oraz przez
ochronę i poprawę jakości środowiska
naturalnego
Polityka strukturalna,
regionalna, spójności
Polityka strukturalna – tradycyjne pojęcie
dotyczące interwencji Wspólnoty, używane
od 1957 roku (Traktat Rzymski)
Polityka regionalna – używane często
zamiennie ponieważ podstawowa część
interwencji Wspólnoty jest zorientowana
regionalnie a kryteria wyboru sfer
interwencji są także regionalne
Polityka spójności – wskazuje na
podstawowy cel interwencji jakim jest
zmniejszenie zróżnicowań we Wspólnocie
Przekroje terytorialne w
jakich mierzy się poziom
spójności
Fundusz Spójności:
Kraje kohezyjne
Fundusze strukturalne
Regiony typu NUTS 2
Regiony typu NUTS 3
NUTS (nomenclature commune des
unités territoriales statistiques)
Rozporządzenie (WE) nr 1059/2003 Parlamentu
Europejskiego i Rady z dnia 26 maja 2003 roku w sprawie
ustalenia wspólnej klasyfikacji Jednostek Terytorialnych do
Celów Statystycznych (NUTS)
Cel - zbieranie, opracowanie i rozpowszechnianie na
obszarze Wspólnoty porównywalnych danych statystyk
regionalnych
Klasyfikacja NUTS = podział obszaru ekonomicznego krajów
członkowskich na jednostki terytorialne z przypisaniem
każdej jednostce kodu i nazwy
Klasyfikacja hierarchiczna: państwo dzieli się na jednostki
poziomu NUTS 1, NUTS 1 dzielą się na NUTS 2, NUTS 2 – na
NUTS 3
Państwo członkowskie może przyjąć kolejne hierarchiczne
szczeble szczegółowości dla dalszego podziału poziomu
NUTS 3
Kryteria zaliczania do
poziomu NUTS
Jednostki administracyjne (obszar geograficzny z
władzami administracyjnymi uprawnionymi do
podejmowania decyzji administracyjnych i
politycznych dla tego obszaru w obrębie prawnych
i instytucjonalnych ram Państwa Członkowskiego)
istniejące w ramach Państw Członkowskich
stanowią pierwsze kryterium stosowane dla
określenia jednostek terytorialnych.
Średnia wielkość klasy jednostek administracyjnych
w Państwie Członkowskim (wg liczby ludności)
NUTS 1: 3 mln - 7 mln
NUTS 2: 800 tys. - 3 mln
NUTS 3: 150 tys. – 800 tys
.
Przykład - polskie NUTS
PL1 REGION CENTRALNY
PL11 Łódzkie
PL113 Miasto Łódź
PL114 Łódzki
PL115 Piotrkowski
PL116 Sieradzki
PL117 Skierniewicki
PL12 Mazowieckie
PL121 Ciechanowsko-płocki
PL122 Ostrołęcko-siedlecki
PL127 Miasto Warszawa
PL128 Radomski
PL129 Warszawski-wschodni
PL12A Warszawski-zachodni
PL3 REGION WSCHODNI
PL31 Lubelskie
PL311 Bialski
PL312 Chełmsko-zamojski
PL314 Lubelski
PL315 Puławski
PL32 Podkarpackie
PL323 Krośnieński
PL324 Przemyski
PL325 Rzeszowski
PL326 Tarnobrzeski
PL33 Świętokrzyskie
PL331 Kielecki
PL332 Sandomiersko-jędrzejowski
PL34 Podlaskie
PL343 Białostocki
PL344 Łomżyński
PL345 Suwalski
Podstawy prawne polityki
strukturalnej – rozporządzenia
wykonujące delegację Traktatu
Rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r.
ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu
Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz
Funduszu Spójności i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1260/1999
Rozporządzenie (WE) nr 1080/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z
dnia 5 lipca 2006 r. w sprawie Europejskiego Funduszu Rozwoju
Regionalnego i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1783/1999
Rozporządzenie Rady (WE) nr 1084/2006 z dnia 11 lipca 2006 r.
ustanawiające Fundusz Spójności i uchylające rozporządzenie (WE) nr
1164/94
Rozporządzenie (WE) nr 1081/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z
dnia 5 lipca 2006 r. w sprawie Europejskiego Funduszu Społecznego i
uchylające rozporządzenie (WE) nr 1784/1999
Rozporządzenie (WE) nr 1082/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z
dnia 5 lipca 2006 r. w sprawie europejskiego ugrupowania współpracy
terytorialnej (EUWT)
Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1828/2006 z dnia 8 grudnia 2006 r.
ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady
(WE) nr 1083/2006 oraz rozporządzenia (WE) nr 1080/2006
Finansowanie polityki
spójności
Fundusze strukturalne (SF): Europejski Fundusz Rozwoju
Regionalnego (ERDF), Europejski Fundusz Społeczny
(ESF)
Fundusz Spójności (CF) – włączony do głównegu nurtu
programowania (podlega podobnym zasadom, jak SF)
Fundusze wyłączone z bezpośredniego finansowania
polityki spójności
Rolnictwo i rozwój obszarów wiejskich – objęte są w całości
Wspólną Polityką Rolną (ze względu na potrzebę
zapewnienia koordynacji): Europejski Fundusz Rolniczny na
rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EAFRD)
Finansowanie rybołówstwa w ramach wspólnej polityki:
Europejski Fundusz Rybacki (EFF)
Cele funduszy strukturalnych
– „konwergencja”
Konwergencja (priorytet funduszy):
przyspieszenie konwergencji najsłabiej
rozwiniętych państw członkowskich i regionów
poprzez poprawę warunków wzrostu i
zatrudnienia dzięki
zwiększaniu ilości i poprawie jakości inwestycji w
kapitał rzeczowy i ludzki,
rozwojowi innowacyjności i społeczeństwa opartego
na wiedzy,
wzrostowi zdolności adaptacyjnych do zmian
gospodarczych i społecznych,
ochronie i poprawie jakości środowiska naturalnego
zwiększaniu efektywności administracji
Cel finansowany przez ERDF, ESF, CF
Kwalifikowalność terytorialna
w ramach celu
„konwergencja”
Wsparcie z ERDF oraz ESF:
Regiony poziomu NUTS 2, których PKB na mieszkańca, mierzony
parytetem siły nabywczej i obliczony na podstawie danych za okres
2000–2002, wynosi mniej niż 75 % średniego PKB UE-25 w tym samym
okresie odniesienia
Wsparcie z CF
Państwa członkowskie, których DNB na mieszkańca, mierzony
parytetem siły nabywczej i obliczony na podstawie danych za okres
2001–2003, wynosi mniej niż 90 % średniego DNB UE-25 i które mają
program zmierzający do spełnienia warunków konwergencji
gospodarczej, o których mowa w art. 104 (126) Traktatu (EDP)
Komisja ustala wykaz regionów i państw spełniających kryteria
kwalifikowalności terytorialnej
Decyzja Komisji z 4.8.2006 ustalająca wykaz regionów kwalifikujących
się do finansowania z funduszy strukturalnych w ramach celu
Konwergencja w latach 2007–2013 (2006/595/WE)
Decyzja Komisji z 4.8.2006 ustalająca wykaz państw członkowskich
kwalifikujących się do finansowania z Funduszu Spójności w latach
2007–2013 (2006/596/WE)
Wsparcie przejściowe w
ramach celu „konwergencja”
Przyczyna wsparcia przejściowego: wsparcie dla NMS o 166%
większe, zaś dla EU-15 o 30% mniejsze
Regiony poziomu NUTS 2, które kwalifikowałyby się do pomocy w
ramach celu „konwergencja”, gdyby próg kwalifikowalności
pozostał na poziomie 75 % średniego PKB UE-15, ale które tracą
status kwalifikowalności, ponieważ ich nominalny PKB na
mieszkańca przekroczy 75 % średniego PKB w UE-25 mierzonego
parytetem siły nabywczej i obliczonego na podstawie danych za
okres 2000–2002 (regiony efektu statystycznego, phasing-out)
Cypr
Państwa członkowskie kwalifikowalne do finansowania z CF w 2006,
które utrzymałyby ten status, gdyby próg kwalifikowalności
pozostał na poziomie 90 % średniego DNB w UE-15, ale które tracą
status kwalifikowalności, ponieważ ich nominalny DNB na
mieszkańca przekroczy 90 % średniego DNB w UE-25, mierzonego
parytetem siły nabywczej i obliczonego na podstawie danych za
okres 2001–2003
Wykaz regionów i państw spełniających kryteria sporządza Komisja
Cele SF – „konkurencyjność
regionalna i zatrudnienie”
Konkurencyjność regionalna i zatrudnienie:
zwiększanie konkurencyjności i atrakcyjności regionów,
jak również zatrudnienia dzięki przewidywaniu zmian
gospodarczych i społecznych, w tym związanych z
liberalizacją handlu poprzez:
zwiększenie i poprawę jakości inwestycji w kapitał ludzki,
innowacyjność i promowanie społeczeństwa opartego na wiedzy,
wzrost przedsiębiorczości,
ochronę i poprawę jakości środowiska naturalnego
poprawę dostępności i zdolności adaptacyjnych pracowników i
podmiotów gospodarczych,
rozwój rynków pracy sprzyjających integracji społecznej
Cel finansowany przez ERDF oraz CF
Kwalifikowalność terytorialna
Regiony niekwalifikowane do objęcia wsparciem w ramach celu
„konwergencja”, ani wsparciem przejściowym
Wsparcie przejściowe i szczególne w
ramach celu „konkurencyjność
regionalna i zatrudnienie”
Regiony poziomu NUTS 2 objęte w całości
celem 1 w 2006 r. na podstawie art. 3
rozporządzenia (WE) nr 1260/1999, których
nominalny PKB na mieszkańca, mierzony
parytetem siły nabywczej i obliczony na
podstawie danych za okres 2000–2002,
przekroczy 75 % średniego PKB w UE-15
(regiony efektu statystycznego, phasing-in)
Wykaz regionów spełniających kryterium
sporządza Komisja
Cele SF – „europejska
współpraca terytorialna”
Europejska współpraca terytorialna:
umacnianie współpracy transgranicznej
poprzez wspólne inicjatywy lokalne i
regionalne,
umacnianie współpracy transnarodowej za
pomocą działań sprzyjających
zintegrowanemu rozwojowi terytorialnemu
powiązanemu z priorytetami Wspólnoty
umacnianie współpracy międzyregionalnej i
wymiany doświadczeń na właściwym
szczeblu terytorialnym
Cel finansowany przez ERDF
Kwalifikowalność
terytorialna
Współpraca transgraniczna
regiony poziomu NUTS 3 położone wzdłuż wszystkich
wewnętrznych i niektórych zewnętrznych granic
lądowych UE oraz wszystkie regiony poziomu NUTS 3
położone wzdłuż granic morskich, które dzieli, co do
zasady, odległość do 150 kilometrów, z
uwzględnieniem możliwych dostosowań niezbędnych
dla zapewnienia spójności i ciągłości współpracy
Współpraca transnarodowa
Komisja przyjmuje wykaz kwalifikowalnych obszarów
transnarodowych z podziałem na programy
Współpraca międzyregionalna
całe terytorium Wspólnoty
Regiony i państwa spełniających
kryteria kwalifikowalności
Sprawa polska
Całe terytorium Polski kwalifikuje się do
objęcia wsparciem w ramach celu
„konwergencja”
Polska kwalifikuje się do objęcia wsparciem z
CF (45,6% DNB UE-25 pc ppp 2000-2002)
Do celu współpracy transgranicznej kwalifikują
się 44 NUTS 2
Do celów współpracy międzyregionalnej, sieci
współpracy i wymiany doświadczeń kwalifikuje
się całe terytorium Polski (ponieważ kwalifikuje
się całe terytorium Wspólnoty)
Podstawowe zasady
funkcjonowania SF
Komplementarność i spójność
Uzupełnienie działań krajowych (także na poziomie
regionalnym i lokalnym), uzupełnienie innych
instrumentów finansowych Wspólnoty
Spójność pomocy funduszy z działaniami, politykami i
priorytetami Wspólnoty
Obowiązek wykazania spójności w strategicznych
wytycznych, narodowych strategicznych ramach
odniesienia i programach operacyjnych
Koordynacja z pomocą z EFFROW, EFR,
interwencją EBI i innych instrumentów
finansowych
Podstawowe zasady
funkcjonowania SF – c.d.
Ukierunkowanie na priorytety Unii
promowanie konkurencyjności
tworzenie miejsc pracy, w tym osiąganie celów wyznaczonych w
pakiecie Wzrost i zatrudnienie – zintegrowane wytyczne na lata 2005–
2008 określonych decyzją Rady 2005/600/WE (1).
Earmarking: dla państw wchodzących w skład Unii przed 1.5.2004
– 60 % wydatków na cel konwergencja oraz 75 % wydatków na cel
konkurencyjność regionalna i zatrudnienie zostaje przeznaczone na
określone wyżej priorytety (cele Strategii Lizbońskiej)
Wartości docelowe, oparte są na kategoriach wydatków
strukturalnych
Nowe państwa członkowskie mogą, ale nie muszą realizować
powyższej zasady (Polska zobowiązała się zachować pułap)
Klasyfikacja wydatków strukturalnych:
Załącznik IV do rozporządzenia 1083/2004 (wydatki „lizbońskie”)
Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 26 października 2007 r. w
sprawie szczegółowej klasyfikacji wydatków strukturalnych
Klasyfikacja wydatków
strukturalnych - kwestie
priorytetowe
Badania i rozwój technologiczny
(B+RT), innowacje i
przedsiębiorczość
Społeczeństwo informacyjne
Transport
Energia
Ochrona środowiska i
zapobieganie zagrożeniom
Turystyka
Kultura
Rewitalizacja obszarów miejskich i
wiejskich
Zwiększanie zdolności
adaptacyjnych pracowników,
przedsiębiorstw i przedsiębiorców
Poprawa dostępu do
zatrudnienia i jego trwałości
Poprawa integracji społecznej
osób w niekorzystnej sytuacji
(less-favoured persons)
Poprawa jakości kapitału
ludzkiego
Inwestycje w infrastrukturę
społeczną
Stymulowanie reform w zakresie
zatrudnienia oraz integracji
społecznej
Wzmacnianie zdolności
instytucjonalnych na poziomie
krajowym, regionalnym i lokalnym
Rekompensata za podniesione
koszty rozwoju regionów
peryferyjnych
Pomoc techniczna
Klasyfikacja wydatków
strukturalnych - kategorie
III transport
16. Kolej (poza siecią TEN-T)
17. Kolej (sieci TEN-T)
18. Tabor kolejowy (poza TEN-T)
19. Tabor kolejowy (sieci TEN-T)
20. Autostrady i drogi
ekspresowe (poza TEN-T)
21. Autostrady (sieci TEN-T)
22. Drogi krajowe
23. Drogi regionalne, lokalne
24. Ścieżki rowerowe
25. Transport miejski
26.Transport multimodalny
(poza TEN-T)
27. Transport multimodalny
(sieci TEN-T)
28. Inteligentne systemy
transportu
29. Porty lotnicze
30. Porty
Śródlądowe drogi wodne
(regionalne i lokalne)
32. Śródlądowe drogi wodne
(sieci TEN-T)
VII Kultura
58. Ochrona i zachowanie
dziedzictwa kulturowego
59. Rozwój infrastruktury
kultury
60. Inne wsparcie dla poprawy
usług w zakresie kultury
Rola wytycznych dla polityk
krajów członkowskich
Strategia lizbońska i jej zasadniczy cel: przekształcenie
UE do 2010 w najbardziej konkurencyjną, opartą na
wiedzy gospodarkę świata, zdolną do utrzymania
zrównoważonego wzrostu gospodarczego, stworzenia
większej liczby lepszych miejsc pracy oraz zachowania
spójności gospodarczej
Odnowiona strategia lizbońska – zobowiązanie Komisji
do włączenia celów lizbońskich do wytycznych polityki
gospodarczej i zatrudnienia
Decyzja Rady z 12 lipca 2005 w sprawie wytycznych
polityki zatrudnienia państw członkowskich (2005/600/EC)
Zalecenie Rady z dnia 12 lipca 2005 r. w sprawie ogólnych
wytycznych polityki gospodarczej państw członkowskich i
Wspólnoty (2005–2008)
Strategiczne wytyczne dla spójności
Podstawowe zasady
funkcjonowania SF – c.d.
Programowanie - system wieloletniego
programowania zorganizowanego w kilku etapach
obejmujących określenie priorytetów, finansowania
oraz systemu zarządzania i kontroli
Partnerstwo
Między Komisją a państwem członkowskim
Między państwem członkowskim a właściwymi władzami
regionalnymi, lokalnymi, miejskimi, partnerami
gospodarczymi i społecznymi, innymi odpowiednimi
podmiotami reprezentującymi społeczeństwo obywatelskie
Partnerstwo obejmuje przygotowanie, realizację,
monitorowanie i ewaluację programów
operacyjnych
Podstawowe zasady
funkcjonowania SF – c.d.
Subsydiarność (pomocniczość)
Art. 5 Traktatu: Wspólnota powinna działać w granicach
kompetencji nadanych jej Traktatem oraz w granicach jej
celów określonych Traktatem. W dziedzinach, w których
kompetencja Wspólnoty nie jest wyłączna, Wspólnota
działa w zgodzie z zasadą subsydiarności, ale tylko
wówczas i o ile cele proponowanego działania nie mogą
być w wystarczający sposób osiągnięte przez państwa
członkowskie i w związku z tym – ze względu na skalę lub
efekty proponowanego działania - mogą być osiągnięte w
większym stopniu przez Wspólnotę
Zasada traktatowa dotyczy relacji między Wspólnotą a
państwami członkowskimi (a nie regionami)
Prowadzenie polityki spójności należy do kompetencji
państw członkowskich, zatem interwencja Wspólnota
podlega kryteriom subsydiarności
Podstawowe zasady
funkcjonowania SF – c.d.
Proporcjonalność
Zasoby finansowe i administracyjne
wykorzystywane przez Komisję i państwa
członkowskie do wdrażania funduszy w
odniesieniu do: wyboru wskaźników produktu
i rezultatu, ewaluacji, ogólnych zasad
dotyczących systemów zarządzania i kontroli
oraz sprawozdawczości – powinny być
proporcjonalne do całkowitej kwoty wydatków
alokowanej na dany program operacyjny
Podstawowe zasady
funkcjonowania SF – c.d.
Dodatkowość – wsparcie z SF nie może
zastępować publicznych lub równoważnych
wydatków strukturalnych ponoszonych przez
państwo członkowskie
Dla regionów objętych celem Konwergencja Komisja i
państwa członkowskie określają poziom publicznych
lub równoważnych wydatków strukturalnych, jaki
państwo członkowskie utrzymuje we wszystkich
właściwych regionach w okresie programowania.
Poziom wydatków ponoszonych przez państwo
członkowskie objęty jest decyzją Komisji w sprawie
narodowych strategicznych ram odniesienia
Szczegóły określone w dokumencie
metodologicznym Komisji
Ocena realizacji zasady
dodatkowości
Poziom publicznych (i równoważnych) wydatków
strukturalnych powinien być co najmniej równy kwocie
średniorocznych wydatków realnych poniesionych w
poprzednim okresie programowania
Ponadto poziom wydatków określa się w odniesieniu do
ogólnych warunków makroekonomicznych, w których
realizowane jest finansowanie, oraz z uwzględnieniem
określonych szczególnych lub wyjątkowych okoliczności
gospodarczych, takich jak procesy prywatyzacyjne, jak
również wyjątkowy poziom publicznych lub równoważnych
wydatków strukturalnych poniesionych przez państwo
członkowskie w poprzednim okresie programowania
Weryfikacja zasady dodatkowości dla celu „konwergencja”: ex
ante, w 2011 (możliwa jest modyfikacja wymaganego poziomu
wydatków strukturalnych), ex post (na dzień 31.12.2016)
Obowiązek publikacji przez Komisję wyników weryfikacji z
określeniem metodologii i źródeł informacji
Podstawowe zasady
funkcjonowania SF – c.d.
Zasady „horyzontalne” (obejmujące
wszystkie polityki), których obowiązek
respektowania wynika przede wszystkim z
Traktatu:
Równe traktowanie kobiet i mężczyzn
Zakaz dyskryminacji w szczególności w dostępie
do SF (dostępność dla osób
niepełnosprawnych)
Zasada zrównoważonego rozwoju – cele SF mają
być osiągane w ramach zrównoważonego rozwoju
Zasada zgodności (compliance)
Podstawowe zasady funkcjonowania
SF w zakresie zarządzania
finansowego
Zarządzanie podzielone – budżet UE w
zakresie SF wykonywany jest przez
państwa członkowskie, z tym że Komisja:
Sprawdza istnienie i funkcjonowanie
systemów zarządzania i kontroli
Zawiesza płatności jeśli systemy zawodzą
Sprawdza płatności na refinansowanie i
decyduje o decommitments
Prawidłowe zarządzanie finansowe
(sound financial management)
Wsparcie z Europejskiego
Funduszu Rozwoju
Regionalnego
Cel: wzmocnienie spójności gospodarczej i społecznej w drodze
korygowania podstawowych dysproporcji regionalnych przez
wspieranie rozwoju oraz dostosowania strukturalnego gospodarek
regionalnych, w tym przekształcania upadających regionów
przemysłowych i regionów opóźnionych w rozwoju
wspieranie współpracy transgranicznej, transnarodowej i
międzyregionalnej
Przedmiot finansowania:
inwestycje produkcyjne przyczyniające się do tworzenia i ochrony
trwałych miejsc pracy (zwłaszcza pomoc inwestycyjna dla SMEs)
inwestycje w infrastrukturę
działania wspierające rozwój regionalny i lokalny (wsparcie i usługi
dla przedsiębiorstw, zwłaszcza SMEs, tworzenie i rozwój
instrumentów finansowania, tworzenie sieci, współpracy i wymiany
doświadczeń pomiędzy regionami, miastami oraz podmiotami sfery
społeczno-gospodarczej i środowiskowej)
pomoc techniczna
Definicja małych i średnich
przedsiębiorstw
Przedsiębiorstwo – każdy podmiot prowadzący działalność
gospodarczą bez względu na formę prawną (w szczególności
osoby prowadzące działalność na własny rachunek oraz firmy
rodzinne i stowarzyszenia prowadzące regularną działalność
gospodarczą
Mikroprzedsiębiorstwo:
Mniej niż 10 pracowników
Obrót roczny lub suma bilansowa nie przekracza 2 Meuro
Małe przedsiębiorstwo (nie będące mikroprzedsiębiorstwem):
Mniej niż 50 pracowników
Roczny obrót lub suma bilansowa nie przekracza 10 Meuro
Średnie przedsiębiorstwo (nie będące małym
przedsiębiorstwem)
Mniej niż 250 pracowników
Roczny obrót nie przekracza 50 Meuro lub suma bilansowa nie
przekracza 43 Meuro
Definicja SMEs – c.d.
W przypadku przedsiębiorstw partnerskich lub powiązanych
dane ulegają sumowaniu
Przedsiębiorstwa powiązane:
P1 ma większość praw głosu w P2 w roli udziałowca/akcjonariusza
lub członka
P1 ma prawo wyznaczyć lub odwołać większość członków organu
administracyjnego, zarządzającego lub nadzorczego P2 P1 ma
prawo wywierać dominujący wpływ na P2 zgodnie z umową
zawartą z tym przedsiębiorstwem lub postanowieniami w jego
statucie lub umowie spółki
P1 będące udziałowcem/akcjonariuszem lub członkiem innego
przedsiębiorstwa kontroluje samodzielnie, zgodnie z umową z
innymi udziałowcami/akcjonariuszami lub członkami tego
przedsiębiorstwa, większość praw głosu w P2
Przedsiębiorstwo partnerskie
P1 (upstream enterprise) posiada, samodzielnie lub wspólnie z co
najmniej jednym przedsiębiorstwem powiązanym 25 % lub więcej
kapitału lub praw głosu P2 (downstream enterprise)
Tematyczne priorytety wsparcia
z Europejskiego Funduszu
Rozwoju Regionalnego – cel
„konwergencja”
BRT, innowacyjność i przedsiębiorczość
Społeczeństwo informacyjne
Inicjatywy lokalne w zakresie rozwoju
Środowisko (zaopatrzenie w wodę, gospodarką wodną i odpadam,
oczyszczanie ścieków, jakość powietrza, zapobieganie pustynnieniu,
rekultywacja środowiska naturalnego, propagowanie różnorodności
biologicznej i ochrony przyrody, w tym inwestycje w tereny NATURA
2000)
Zapobieganie zagrożeniom
Turystyka
Inwestowanie w kulturę
Inwestycje transportowe
Inwestycje energetyczne
Inwestycje w edukację
Inwestycje w infrastrukturę ochrony zdrowia i infrastrukturę
społeczną, które przyczyniają się do rozwoju regionalnego i
lokalnego oraz podwyższenia jakości życia
Europejski Fundusz
Społeczny
Celem Funduszu powinno być
ułatwianie zatrudnienia oraz
zwiększanie mobilności geograficznej
i zawodowej pracowników, jak
również ułatwianie ich adaptacji do
zmian przemysłowych oraz zmian w
systemach produkcji, w szczególności
w drodze szkoleń zawodowych oraz
służących zmianie zawodu
Wsparcie z Europejskiego
Funduszu Społecznego
Zadanie: realizacja priorytetów Wspólnoty w zakresie
wzmacniania spójności gospodarczej i społecznej przez
poprawę możliwości zatrudnienia i pracy, stymulowanie
wysokiego poziomu zatrudnienia oraz tworzenia liczniejszych
i lepszych miejsc pracy przez:
wspieranie polityki państw członkowskich zmierzającej do
osiągnięcia pełnego zatrudnienia oraz jakości i wydajności
pracy,
wspieranie integracji społecznej, w tym poprawy dostępu do
zatrudnienia osób znajdujących się w niekorzystnej sytuacji
zmniejszenie dysproporcji w zatrudnieniu na poziomie
krajowym, regionalnym i lokalnym
Wspierane działania państw członkowskich powinny być
zgodne z wytycznymi przyjętymi w ramach Europejskiej
Strategii Zatrudnienia i włączonymi do pakietu
zintegrowanych wytycznych w sprawie wzrostu i
zatrudnienia
Priorytety wsparcia z Europejskiego
Funduszu Społecznego – cele
„konwergencja” i „konkurencyjność
regionalna i zatrudnienie”
Zwiększanie zdolności adaptacyjnych pracowników i
przedsiębiorstw
kształcenie przez całe życie i zwiększenie inwestowania w zasoby
ludzkie
innowacyjne i wydajniejsze formy organizacji pracy
Zwiększanie dostępu do zatrudnienia oraz trwała integracja na
rynku pracy osób poszukujących pracy i nieaktywnych zawodowo
modernizacja i wzmacnianie instytucji rynku pracy
wczesne rozpoznawanie potrzeb w ramach indywidualnych
planów działania (szkolenia, samozatrudnienie, przedłużenie
aktywności zawodowej)
Poprawa dostępu do zatrudnienia
Zwiększanie udziału migrantów w zatrudnieniu
Zwiększanie integracji społecznej osób w niekorzystnej sytuacji
integracja z rynkiem pracy (zwiększony limit cross-financing – 15%)
akceptacja różnorodności w miejscu pracy
Priorytety wsparcia z Europejskiego Funduszu
Społecznego – cele „konwergencja” i
„konkurencyjność regionalna i zatrudnienie” –
c.d.
Wzmacnianie kapitału ludzkiego
reformy systemów edukacji i szkoleń
tworzenie sieci obejmujących instytucje szkolnictwa
wyższego, centra badawczo-technologiczne oraz
przedsiębiorstwa
Wspieranie partnerstw, paktów i inicjatyw poprzez
tworzenie sieci obejmujących partnerów społecznych i
organizacje pozarządowe, na poziomie
transnarodowym, krajowym, regionalnym i lokalnym w
celu mobilizacji na rzecz reform w obszarze zatrudnienia
i integracji na rynku pracy
Priorytety wsparcia z Europejskiego
Funduszu Społecznego – cel
„konwergencja” (dodatkowo)
Zwiększenie i poprawa inwestycji w kapitał ludzki
reformy systemów edukacji i szkoleń
zwiększenie uczestnictwa w edukacji i szkoleniach przez
całe życie
rozwój potencjału ludzkiego w dziedzinie badań i innowacji
Wzmacnianie zdolności instytucjonalnej administracji
publicznej oraz służb publicznych w celu
przeprowadzenia reform, lepszych regulacji prawnych i
dobrego zarządzania
opracowywanie, monitorowanie oraz ocena dobrej polityki i
programów
tworzenie zdolności w zakresie realizacji polityk i
programów w odpowiednich dziedzinach
Zasady wsparcia z
Europejskiego Funduszu
Społecznego
Spójność i koncentracja wsparcia
Dobre rządzenie i partnerstwo
Równość płci i równość szans
Wspieranie innowacyjności
Wsparcie z Funduszu
Spójności
Art. 161 Traktatu:
Rada ma ustanowić Fundusz Spójności, który będzie wspierać
finansowo projekty w dziedzinie środowiska oraz sieci
transeuropejskich w zakresie infrastruktury transportowej
Protokół 28 dotyczący spójności gospodarczej i społecznej:
CF ma wspierać projekty z zakresu środowiska i TEN w państwach
członkowskich, w których GNP pc jest niższy niż 90% średniej dla
Wspólnoty i które mają program prowadzący do spełnienia
kryteriów zbieżności gospodarczej określonych w art. 104
Podstawowy warunek dostępu do wsparcia z CF
(conditionality principle): Rada Europejska może zawiesić
commitments z Funduszu Spójnośći dla państwa
członkowskiego
Jeżeli w państwie członkowskim wystąpi nadmierny deficyt i jeżeli
Państwo członkowskie nie podejmie działań w wykonaniu
rekomendacji Rady
Wsparcie z Funduszu
Spójności – c.d.
Wsparcie dotyczy inwestycji infrastrukturalnych w
następujących obszarach:
Sieci TEN-T, a zwłaszcza projektów priorytetowych realizowanych
w interesie Wspólnoty, określonych w decyzji 1692/96
oś kolejowa Gdańsk–Warszawa–Brno/Bratysława–Wiedeń
oś drogowa Gdańsk–Brno/Bratysława–Wiedeń
„Rail Baltica” (oś kolejowa Warszawa–Kowno–Ryga–Tallin–Helsinki
Środowiska, zgodnie z priorytetami ustalonymi w policy and action
programme (Decyzja 1600/2002/WE Parlamentu Europejskiego i
Rady z dnia 22 lipca 2002 r. ustanawiająca szósty wspólnotowy
program działań w zakresie środowiska naturalnego)
Obszarach związanych z trwałym rozwojem, wykazujących
korzyści dla środowiska, tzn.
efektywności energetycznej oraz energii odnawialnej
w zakreie transportu poza sieciami TEN-T – transportu kolejowego,
rzecznego i morskiego, systemów transportu intermodalnego,
zarządzania ruchem drogowym, morskim i powietrznym, czystego
transportu miejskiego i publicznego