ANATOMIA I FIZJOLOGIA UKŁADU POKARMOWEGO

ODŻYWIANIE

Równowaga energetyczna

Funkcje życiowe organizmu człowieka wymagają stałego

dostarczania energii i wody ze środowiska zewnętrznego.

Spożywanie pokarmów a więc ilość energii wprowadzana do

organizmu, zależy przede wszystkim od metabolizmu i zużycia

energii wewnątrz organizmu. Podobnie ilość wypijanej wody ściśle

wiąże się z ilością wody wydalanej z organizmu przez nerki, skórę

i płuca.

W ciągu doby, która stanowi

jeden pełny cykl w życiu

człowieka,

powinna być zachowana

równowaga energetyczna

pomiędzy

energią wprowadzoną w postaci pokarmów a energią zużytą. U

dorosłego człowieka bilans wprowadzonej i zużytej w ciągu doby

energii powinien równać się zeru. Ilości spożywanych pokarmów i

wody są uwarunkowane zapotrzebowaniem.

Odżywianie obejmuje:

1) przyjmowanie pokarmów.

2) trawienie pokarmów,

3) wchłanianie związków odżywczych i wody

4) przyswajanie związków odżywczych.

Przyjmowanie pokarmów

Kontrolę nad ilością spożywanych pokarmów ,

czyli nad ilością wprowadzanej energii, pełni

ośrodek pokarmowy w podwzgórzu

, którego jedna

część

ośrodek głodu

wyzwala mechanizm

poszukiwania, zdobywania i przyjmowania

pokarmów, a druga część

ośrodek sytości

hamuje

łaknienie.

ZĘBY

Uzębienie człowieka jest zróżnicowane

(heterodontyczne) i dwupokoleniowe. Wyróżnia się

zęby mleczne i stałe.

Zęby mleczne

pojawiają się

od szóstego miesiąca po urodzeniu i są to siekacze

przednie. Ogółem jest 20 zębów mlecznych. Są to:

siekacze w liczbie ośmiu, kły w liczbie czterech i

trzonowe w liczbie ośmiu. Około szóstego,

siódmego roku życia zaczynają pojawiać się zęby

stałe. Proces wymiany zębów mlecznych na stałe

kończy się około 14-15 roku życia, wyjątek

stanowią tu zęby mądrości (trzecie trzonowe),

które pojawiają się po 20 roku życia.

Dorosły człowiek powinien mieć 32 zęby, w tym: 8

siekaczy, 4 kły, 8 przedtrzonowców i 12 zębów

trzonowych.

Każdy ząb zbudowany jest z korony

zęba, szyjki zęba, korzenia i wierzchołka zęba

Wewnątrz korony znajduje się komora zęba, wypełniona

miazgą zęba, zawierającą naczynia i nerwy. W korzeniu

zęba jest kanał korzenia zęba, w którym przebiegają

nerwy i naczynia zaopatrujące miazgę zęba.

Poszczególne rodzaje zębów różnią się między sobą

budową zarówno korony, jak i korzeni.

Siekacze mają koronę w kształcie dłuta. Zęby trzonowe i

przedtrzonowe mają koronę guzkowatą. Korzenie

siekaczy i kłów są pojedyncze. Przedtrzonowce i

trzonowce mogą mieć nawet i do trzech korzeni o różnej

długości i kształcie.

Każdy ząb zbudowany jest z dwóch rodzajów substancji:

twardej - zębiny, kostniwa i szkliwa, które pokrywa tylko

koronę zęba, oraz substancji miękkiej - miazgi zęba.

Zęby są osadzone w zębodołach szczęki i żuchwy

i umocowane ozębną. Osadzenie zęba ma

charakter wklinowania, a jego specyfika pozwala na

pewną niewielką ruchomość zęba w zębodole podczas

nagryzania, co ma znaczenie dla odżywiania zęba.

W języku wyróżnia się: nasadę, trzon i

wierzchołek. Język jest tworem mięśniowym.

Tworzą go mięśnie wewnętrzne języka,

przymocowane do rozścięgna języka, są to:

mięsień podłużny górny i dolny, mięsień

poprzeczny i mięsień pionowy oraz mięśnie

zewnętrzne języka: językowo-bródkowy,

mięsień gnykowo-językowy oraz rylcowo-

językowy. Wszytkiete mięśnie są mięśniami

poprzecznie prążkowanymi i w pełni

zależnymi od naszej woli.

Mięśnie języka pokrywa błona śluzowa. Na

powierzchni grzbietowej błony śluzowej języka

widoczna jest bruzda pośrodkowa, biegnąca od

wierzchołka do otworu ślepego, będącego

pozostałością przewodu tarczowo-językowego.

Bocznie od tego otworu, ułożone w kształcie

litery ,,V", występują brodawki okolone. Na

powierzchni grzbietowej - górnej języka znajdują się

również liczne brodawki grzybowate i nitkowate. Na

brzegach bocznych umiejscowione są brodawki

liściaste.

Na nasadzie języka wyraźnie widoczne jest skupisko

tkanki limfatycznej w postaci migdałka językowego.

Na powierzchni dolnej języka widzimy pośrodku

wędzidełko języka, a po jego bokach mięsko

podjęzykowe z ujściami ślinianek podjęzykowych i

pod-żuchwowych oraz fałdy strzępiste.

Jama ustna

W jamie ustnej

zachodzi proces

rozdrabniania i

mieszanie ze śliną

w procesie żucia co

prowadzi do

formowania kęsa.

W jamie ustnej znajduja się skupione w

kubkach smakowych receptory odbierające

cztery podstawowe smaki: słodki, kwaśny,

słony, gorzki.

Kubki receptorowe, odbierające czucie

smaku zaopatrzone są w wypustki w postaci

mikrokosmków skierowanych do otworu

smakowego. Komórki smakowe zostają

pobudzone przez substancje rozpuszczone

w śluzie pokrywającym błonę śluzową w

okolicy kubków smakowych i działające na

mikrokosmki.

Końcem języka odbieramy wrażenia

smakowe słodkie i słone, na brzegach

kwaśne a na nasadzie języka gorzkie

Ślina w ilości 1,5 l na

dobę wydzielana jest

przez ślinianki.

Spełnia ona rolę

ochronną

( rozpuszczanie,

wypłukiwanie resztek

pokarmowych,

właściwości

bakteriobójcze,

nawilżanie jamy

ustnej ),

trawienną

Ślinianki produkują alfa-

amylazę trawiącą

polisacharydy.

Gardło zbudowane jest z mięśni poprzecznie

prążkowanych pokrytych od zewnątrz tkanką łączną,

a od wewnątrz błoną śluzową. Gardło ciągnie się od

podstawy czaszki, aż do miejsca przejścia w przełyk,

to jest do wysokości szóstego kręgu szyjnego.

Mięśnie gardła tworzą ścianę tylną i ściany boczne.

Na ścianach bocznych znajdują się ujścia trąbek

słuchowych, otoczone wałami trąbkowymi i

skupiskiem tkanki chłonnej tworzącymi migdałki

trąbkowe. W miejscu przejścia sklepienia gardła w

ścianę tylną jest skupisko tkanki limfatycznej,

migdałek gardłowy - trzeci migdał. W ścianie

przedniej gardła, idąc od góry, widoczne są nozdrza

tylne, łączące jamę nosową z gardłem, poniżej

znajduje się cieśń gardzieli, przez którą jama ustna

komunikuje się z jamą gardłową. Najniżej znajduje

się wejście do krtani.

Przełyk łączy gardło z

żołądkiem. Wyróżniamy w nim

trzy odcinki: szyjny, piersiowy

(najdłuższy) i brzuszny

(najkrótszy

). Przełyk jest rurą

mięśniową pokrytą z

zewnątrz luźną tkanką łączną,

a od wewnątrz wysłany błoną

śluzową . Długość przełyku

wynosi około 25 cm. Średnica

jego jest zmienna w zależności

od wypełnienia jej treścią lub

gazami. W przełyku obserwuje

się trzy fizjologiczne

przewężenia, w których mogą

się zatrzymywać (utkwić)

połknięte ciała obce. Są to

również miejsca szczególnie

narażone na oparzenie w

przypadku wypicia płynów

(substancji) żrących.

Przewężenia te umiejscowione

są następująco: pierwsze w

miejscu przejścia gardła w

przełyk, drugie - na wysokości

rozwidlenia tchawicy i trzecie

- przy przejściu przez przeponę.

PRZEŁYKANIE

Proces przełykania jest złożonym mechanizmem. Pierwsza jego faza jest

świadoma i dobrowolna: podczas przeżuwania pożywienia język popycha kęs

pokarmu do podniebienia i dalej w kierunku gardła (1). Następnie zachodzą po

sobie różne automatyczne czynności: ścianki gardła zwężają się i popychają

pokarm do przełyku, podczas gdy podniebienie miękkie unosi się, blokując dojście

do jamy nosowej (2), nagłośnia - chrząstka działająca jak zatyczka zamyka

dojście do krtani, zapobiegając przypadkowemu przedostaniu się pożywienia do

dróg oddechowych (3). W przełyku fale skurczów ścianek sprawiają, że pokarm

przedostaje się w dół (4 i 5), aż w końcu trafia do żołądka (6).

Nawet wówczas, gdy nie

spożywamy pokarmu, proces

połykania powtarza się

nieprzerwanie - połykamy ślinę

średnio 70 razy na godzinę w

stanie aktywności i ok. 10 razy

na godzinę podczas snu.

Żołądek

jest mięsistym

narządem, przypominającym

worek, posiadającym dwa

ujścia: górne, zwane częścią

wpustową

uniemożliwiające

cofanie się zawartości żołądka

do przełyku, i dolne, zwane

częścią

odźwiernikową

działającą jak zatyczka,

zatrzymując pokarm, który jest

tu przygotowywany do

dalszego trawienia. Stąd kęs

pokarmowy jest przepuszczany

do dwunastnicy - pierwszego

odcinka jelita cienkiego.

Żołądek spełnia następujące funkcje:

gromadzi i przechowuje spożywane

pokarmy

trawi pokarmy

wyjaławia pokarmy

Sok żołądkowy jest wydzielany przez

gruczoły błony śluzowej żołądka

średnio w ilości 3 l. w ciągu doby.

Sok żołądkowy zawiera kwas solny,

enzymy trawienne

( pepsynogen), śluz, sole mineralne i

wodę.

Czynność ruchowa żołądka

Skurcze głodowe

– silne skurcze pojawiające się

w kilka, kilkanaście godzin po opróżnieniu żołądka

Po dostaniu się pierwszych porcji pokarmu do żołądka

następuje chwilowy rozkurcz mięśni ścian żołądka,

następnie skurcze powracają i przyczyniają się do

mieszania treści pokarmowej oraz do opróżniania się

żołądka.

Wyróżnia się dwa rodzaje aktywności ruchowej błony

mięśniowej żołądka:

wzrost i spadek napięcia

całej błony mięśniowej

żołądka – wahanie ciśnienia w jamie brzusznej

skurcze perystaltyczne

– rozpoczynają się w okolicy

części wpustowej i przesuwają się wzdłuż ścian

żołądka aż do odźwiernika

Jelito cienkie jest miejscem dalszych

etapów procesu trawienia, w jego

wnętrzu składniki są poddawane

działaniu enzymów pochodzących z

wątroby, z trzustki i własnej śluzówki

jelita, które rozkładają je na elementy

podstawowe. W zespole o długości od

4 do 5m rozróżniamy trzy odcinki:

dwunastnicę

, odcinek umieszczony

u wyjścia żołądka, długości ok. 25-

30cm, która wydziela sok trzustkowy i

żółć wyprodukowaną przez wątrobę;

jelito czcze

, długość ok. 3m,

umieszczone w górnej części jamy

brzusznej;

jelito kręte

, długość od 3 do 4m,

umieszczone w dolnej części jamy

brzusznej, uchodzi do jelito grubego.

W błonie śluzowej początkowego odcinka

dwunastnicy występują

gruczoły dwunastnicze

podśluzówkowe wydzielające gęsty śluz.

Zabezpiecza on błonę śluzową dwunastnicy przed

działaniem silnie zakwaszonej treści żołądkowej.

Znajdujące się w błonie śluzowej jelita cienkiego

gruczoły jelitowe wytwarzają sok jelitowy,

zawierający enzymy trawienne rozkładające

związki znajdujące się w treści jelitowej do

składników prostych, wchłanialnych.

Ściana jelita cienkiego zbudowana jest z błony

surowiczej - otrzewnej - pokrywającej je od

zewnątrz, pod którą leżą dwie warstwy tkanki

mięśniowej gładkiej. Jedna jest ułożona

podłużnie, a druga okrężnie. Następną

warstwę stanowi błona podśluzowa, a pod nią

błona śluzowa z charakterystycznymi fałdami

okrężnymi, na których znajdują się kosmki

jelitowe. Budowa ścian jelita, a zwłaszcza błony

śluzowej, pozwala na wypełnienie wyznaczonej

mu roli, którą jest proces trawienia

węglowodanów, białek i tłuszczy oraz resorpcja

składników odżywczych do krwiobiegu.

W soku jelitowym występują:

1) aminopeptydazy rozkładające peptydy do

aminokwasów,

2) enzymy rozkładające kwasy nukleinowe do

pentozy, zasad purynowych i pirymidynowych oraz

kwasu fosforowego,

3) enzymy rozkładające poli- i disacharydy do

monosacharydów,

4) lipaza hydrolizująca tłuszcze obojętne do kwasów

tłuszczowych i glicerolu

Sok jelitowy ma odczyn słabo zasadowy lub zasadowy.

Ilość jego wydzielana w ciągu doby wynosi od 3 do 6

l, zmienia się również jego skład.

Sok jelitowy poza hydrolizą składników pokarmowych

i alkalizacją treści jelitowej doprowadza jej

ciśnienie osmotyczne do ciśnienia izotonicznego.

Sok jelitowy wydziela się pod wpływem

bezpośredniego mechanicznego podrażnienia błony

śluzowej przez przesuwającą się treść jelitową i

pośrednio pod wpływem pobudzającego działania

hormonów żołądkowo-jelitowych

RUCHY JELIT

Ścianki jelita cienkiego

sciskają się

automatycznie.

Rytmiczne ruchy

odcinków jelita służą

do ugniatania i

kruszenia pokarmu,

przeciwstawne skurcze

jelita służą dobremu

zmieszaniu pokarmu a

ruchy perystaltyczne,

następujące falowo,

przesuwają pokarm w

kierunku jelita grubego

(3).

Trzustka jest drugim pod

względem wielkości gruczołem

trawiennym, a ponadto

dokrewnym. W trzustce wyróżnia

się: głowę, trzon i ogon. Masa jej

wynosi od 70 do 100 g, długość

od 12 do 20 cm, wysokość 4-5

cm, a grubość 2-3 cm. Trzustka

leży w nadbrzuszu, głównie po

stronie lewej, zaotrzewnowo, na

tylnej ścianie jamy brzusznej,

poprzecznie w stosunku do osi

długiej ciała. Głowa trzustki

objęta jest pętla dwunastnicy.

Budowa drobnowidowa trzustki pozwala na

wyodrębnienie w niej części zewnątrz- i

wewnątrzwydzielniczej. Trzustka ma budowę

drobnopłacikową. Część

zewnatrzwydzielnicza

stanowi

około 90%, a

wewnątrzwydzelnicza

zaledwie 10%

masy gruczołu.

Część zewnątrzwydzielnicza

wytwarza sok trzustkowy,

zawierający enzymy trawiące: węglowodany

(amylaza), białka (trypsyna) i tłuszcze (lipaza). Sok ten

odprowadzany jest przewodem trzustkowym głównym

i dodatkowym do dwunastnicy.

Część wewnątrz

-wydzielnicza

umiejscowiona jest przeważnie w

obrębie ogona w postaci wysepek, utworzonych z

trzech rodzajów komórek: alfa, beta, gamma. Komórki

alfa wytwarzają

glukagon

podnoszący stężenie cukru

we krwi. Komórki beta wytwarzają

insulinę

mającą

zdolność obniżania stężenia cukru we krwi. Komórki

gamma występują stosunkowo rzadko, wytwarzają

somatostatynę pełniącą rolę miejscowego czynnika

hamującego uwalnianie hormonów.

Sok trzustkowy

wydzielany jest w ilości około 2

litrów na dobę. Wywołuje zmianę odczynu treści

pokarmowej z kwaśnej na obojętną.

Enzymy soku trzustkowego:

- trypsyna, chymotrypsyna – enzymy proteolityczne

rybonukleaza i dezoksyrybonukleaza – enzymy

trawiące kwasy nukleinowe

alfa-amylaza – rozkłada polisacharydy do

disacharydów

lipaza – hydroliza tłuszczy roślinnych i zwierzęcych

DROGI ŻÓŁCIOWE

Zadaniem dróg żółciowych

jest odprowadzenie żółci od

komórki wątrobowej do

dwunastnicy. Po połączeniu

dopływów żółci z obu płatów

wątroby przewody

wątrobowe tworzą Przewód

żółciowy wspólny. W jego

górnej części odchodzi

przewód pęcherzykowy z

pęcherzykiem zółciowym

("woreczek zółciowy" nie jest

proprawnym określeniem,

choć często używanym

przez pacjętów). W

pęcherzyku tym jest

zmagazynowana żółć.

Przewód żółciowy wspólny

uchodzi razem z głównym

przewodem trzustkowym do

części zstepującej

dwunastnicy.

Wątroba

wytwarza i wydziela do

krwi prawie wszystkie

białka

osocza

oraz

enzymy

, a wśród

nich czynniki odpowiedzialne za

krzepnięcie krwi.

Niewydolność wątroby prowadzi

do zaburzenia krzepliwości krwi

i do masywnych

krwawień.

Wątroba

magazynuje

glikogen,

czyli spolimeryzowaną glukozę

oraz tłuszcze, witaminy i żelazo.

Filtruje ona napływającą

z przewodu pokarmowego

krew, zatrzymując i

magazynując w swoich

komórkach cukry, tłuszcze i

produkty trawienia białek oraz

inne składniki niesione przez

krew i chłonkę. Zmagazynowane

w wątrobie substancje są

następnie uwalniane i poprzez

krew dostają się do komórek

całego organizmu.

Wątroba ponadto odgrywa ważną rolę w

odtruwaniu (detoksykacji) organizmu.

Wychwytuje ona z krwi szkodliwe produkty

powstałe w wyniku przemiany materii oraz

niektóre leki i trucizny, a także hormony

wydzielane w nadmiarze. Wszystkie te

substancje są zobojętniane w komórkach

wątrobowych, a następnie wydalane do

żółci jako nieszkodliwe.

Wątroba produkuje i wydziela do dwunastnicy

żółć

Wytworzone w hepatocytach składniki żółci wydalane

są do

kanalików żółciowych

, a stąd do drobnych

przewodów żółciowych

, które w końcu tworzą jeden

wspólny przewód odprowadzający żółć do dwunastnicy.

Przewód żółciowy jest połączony dodatkowym

przewodem z pęcherzykiem żółciowym. Pęcherzyk

żółciowy ma kształt gruszkowaty i pojemność ok.

ml.

W okresie międzytrawiennym spływa do niego żółć

z wątroby i jest tam magazynowana i zagęszczana,

gdyż ściany pęcherzyka pochłaniają znaczną część

wody zawartej w żółci. Dlatego też zgromadzona w

pęcherzyku żółć jest gęsta i wykazuje dziesięciokrotnie

większe stężenie podstawowych składników niż żółć

wątrobowa. Ten pęcherzykowy zapas żółci jest

wykorzystywany w czasie zwiększonego

zapotrzebowania na ten sok, np. po obfitym posiłku,

zwłaszcza tłuszczowym. Dobowe wydzielanie żółci

przez wątrobę dochodzi do 1 l.

Udział żółci w trawieniu

W ciągu doby wydziela się około 0,5 l. żołci.

Skład: sole kwasów żółciowych, barwniki

żółciowe, cholesterol, sole mineralne.

Rola kwasów żółciowych:

obniżają napięcie powierzchniowe

łącza się z produktami lipolizy: kwasami

tłuszczowymi

aktywują lipazę

Treść jelita cienkiego przedostaje się do jelita

ślepego i

części początkowej jelita grubego

w momencie otwierania się

zastawki

krętniczo-kątniczej

. Zastawka otwiera się

wtedy, kiedy przechodzi przez nią fala

perystaltyczna. Występuje to zwłaszcza w

okresie opróźniania się żołądka (

odruch

żołądkowo-krętniczy

). W warunkach

fizjologicznych zastawka krętniczo-kątnicza

uniemożliwia cofanie się treści z jelita

grubego do jelita cienkiego.

Jelito grube

stanowi końcową część układu

pokarmowego, tu gromadzą się tymczasowo nie

wchłonięte składniki pokarmowe, przygotowywane

do wydalenia. Jelito grube o długości 1,5 - 1,8m

dzieli się na trzy odcinki:

jelito ślepe

, umieszczone w dolnej, prawej części

jamy brzusznej, do którego uchodzi jelito cienkie;

okrężnicę

, najszerszy odcinek, umieszczony

również wewnątrz jamy brzusznej, dzielący się na

cztery mniejsze odcinki: okrężnicę wstępującą,

poprzeczną, zstępującą i esowatą;

odbytnicę

, która uchodzi do odbytu.

Wyrostek robaczkowy

, część układu pokarmowego o długości ok.

8 cm, grubości ok. 6-8 mm, odchodząca od jelita ślepego w dół

do miednicy. Występuje u człowieka i niektórych ssaków. Leży

w prawej, dolnej części jamy brzusznej. W ścianie wyrostka

robaczkowego znajduje się duże skupisko grudek chłonnych.

Wyrostek robaczkowy, zapalenie

Najczęstszą chorobą wyrostka robaczkowego jest zapalenie,

które może mieć przebieg ostry i przewlekły. Ostre zapalenie

wyrostka robaczkowego jest również najczęstszą ostrą chorobą

jamy brzusznej, wymagającą doraźnej operacji usunięcia

wyrostka robaczkowego.

Głównymi objawami ostrego zapalenia są bóle w prawym dole

biodrowym, nudności i wymioty, przyspieszenie tętna,

podwyższenie temperatury ciała, obrona mięśniowa.

Powikłania: przedziurawienie wyrostka i rozlane ropne zapalenie

otrzewnej, naciek zapalny okołowyrostkowy, ropień

okołowyrostkowy.

W jelicie grubym zachodzą cztery zasadnicze procesy:

1) woda zawarta w treści jelita grubego jest zwrotnie wchłaniana,

2) wchłaniane są elektrolity, witaminy i aminokwasy,

3) formowany jest kał i są tam czasowo magazynowane

niestrawione produkty

4) drobnoustroje stale się mnożą, wytwarzając związki zarówno

dla organizmu niezbędne (niektóre witaminy), jak i toksyczne

(np. tyraminę, amoniak itp.).

Gruczoły błony śluzowej jelita grubego nie wytwarzają enzymów

trawiennych i jedyną ich wydzieliną jest śluz.

Wchłanianie w przewodzie

pokarmowym

Substancje odżywcze po ich rozłożeniu do związków

prostych przez enzymy soków trawiennych, oraz

woda, witaminy i sole mineralne są wchłaniane do

krwi lub chłonki. Mechanizm wchłaniania polega

na dyfuzji lub aktywnym transporcie.

Najwięcej składników pokarmowych wchłania się w

jelicie czczym.

Dzienne zapotrzebowanie na białka, jako źródło

związków azotu, wynosi około 70 g, z tego połowa

powinna być pokryta przez białka pełnowartościowe

(zawierające wszystkie rodzaje aminokwasów).

Dobowe zapotrzebowanie na białko oblicza się

według wieku i masy ciała. Dla dorosłych średnio 1

g / kg . Podstawowymi produktami żywnościowymi

dostarczającymi

białek pełnowartościowych

są:

mleko, mięso, ryby, ser, jaja. Pozostałą część białka

w zapotrzebowaniu dziennym pokrywamy

produktami roślinnymi – chleb, produkty mączne,

ziemniaki, rośliny strączkowe.

Materiałami do budowy elementów

kostnych są przede wszystkim sole wapnia

i fosforu. Ich najlepszym źródłem jest

mleko

i jego przetwory,

ryby i jarzyny

Pewne ilości wapnia zawierają

przetwory

zbożowe

z grubego przemiału. Dzienne

zapotrzebowanie na wapń u dorosłych

wynosi około 1 g.

Składniki energetyczne muszą pokryć

dobowe wydatki energetyczne organizmu.

Całkowita przemiana materii obejmuje

wszystkie wydatki energetyczne, jakie

zachodzą w ustroju. Składa się na nią

wartość podstawowej przemiany materii,

wydatki energetyczne w czasie pracy,

wszelkie wydatki energetyczne związane

z wykonywaniem czynności codziennych,

takie jak mycie się, czesanie itp.- dla kobiet

ok.215 kcal, dla mężczyzn 360 kcal oraz

straty związane z trawieniem pokarmów

(ok.10% podstawowej przemiany materii).

Znając ogólną ilość energii, wydatkowaną

na całkowitą przemianę materii, łatwo

można obliczyć, ile składników

pokarmowych należy dostarczyć, aby

utrzymać w równowadze bilans przemiany

materii. Główną grupę tych składników

stanowią węglowodany, na które dzienne

zapotrzebowanie wynosi około 400-500 g.

Ich źródłem są przede wszystkim produkty

pochodzenia roślinnego.

Dzienna norma spożycia tłuszczów dla osób

dorosłych wynosi około 1 g / kg masy ciała, co

stanowi ok.70 g / dobę. Połowa normy powinna

być pokryta przez tłuszcze zwierzęce, połowa

przez roślinne. Wielkość zapotrzebowania na

tłuszcze zależy od stopnia nasilenia metabolizmu,

a także od klimatu i pory roku. Tłuszcze jadalne

nie tylko odgrywają dużą rolę jako składniki

energetyczne. Są one źródłem niezbędnych dla

organizmu kwasów tłuszczowych oraz niektórych

witamin, a także poprawiają wartości smakowe

pokarmów i wzmacniają ich wartości sycące. One

to, stanowiąc rozpuszczalnik dla witamin A, D, E, K

, umożliwiają ich wchłanianie się przez śluzówkę

przewodu pokarmowego.

W dziennej racji pokarmowej powinny

znajdować się wszystkie wymienione wyżej

składniki. Norma ta powinna zawierać ( w

przeliczeniu na wartość energetyczną )

około 12% białek, 58% węglowodanów i

30% lipidów.

Czynniki regulujące są tymi składnikami

pokarmu, na który zapotrzebowanie jest

stosunkowo małe, ale ciągłe. Związki

nieorganiczne stanowią około 4 % masy

ciała. Na dobę wydalamy ich około 20 – 50

g ( z moczem, potem, kałem ), stąd

konieczność uzupełniania ubytków.

Zapotrzebowanie na witaminy jest różne

i waha się w granicach od 50 –

100 mg na dobę witaminy C, do 0,003

mg / dobę dla witaminy B 12. Mimo to

odgrywają one bardzo ważną rolę.

Witaminy są substancjami bardzo mało

trwałymi i łatwo ulegają rozkładowi pod

wpływem różnych czynników, np.

gotowania, zamrażania, konserwowania i

w trakcie przechowywania produktów

spożywczych.

Document Outline