1

3. SKLEPIENIA I ŁUKI.

3. SKLEPIENIA I ŁUKI.

1.PRZESKLEPIANIE OTWORÓW W 

ŚCIANACH.
2.RODZAJE I CHARAKTERYSTYA 

SKLEPIEŃ.
3.SKLEPIENIA KOLEBKOWE.
4.SKLEPIENIE KLASZTORNE.
5. SKLEPIENIE KRZYŻOWE.
6.KOPUŁY.

2

1.PRZESKLEPIENIE OTWORÓW W 

SCIANACH.

    Otwory w ścianach (murach) wymagają 
przekrycia  od  góry  na  tyle  mocnego  by 
przeniosło 

ono 

ciężar 

własny 

i 

oddziaływanie  muru  nad  otworem.  Jeżeli 
przekrycie  przybiera  kształt  krzywy  jest 
wtedy  sklepieniem  zwanym  łukiem  ze 
względu  na  niewielką  grubość  jaką  ma 
mur. (Poprawna nazwa łęk.)

h

l

r

      Łuk  określamy 
następują-cymi 
elementami:

Rozpiętość 

Rozpiętość 

– 

odległość 

mię-dzy 

punktami 
nasadowymi.

Opory inaczej nasady 

Opory inaczej nasady 

– 

– 

miej-sca  wsparcia 

łuku na murze.

Strzałka  – 

Strzałka  – 

odległość 

między 

prostą 

łączącą  dwa  punkty 
nasadowe 

a 

najwyższym punktem 
łuku, 

mierzona 

pionowo.

Łuk 

pełny- 

półkole, 
którego 
strzałka 

jest 

połową 
rozpiętości.
              h  =  r 
=l/2 

Łuki  obniżone  – 

Łuki  obniżone  – 

odcinkowe, 

eliptyczne, koszowe o strzałkach 
mniejszych 

niż 

połowa 

rozpiętości.

h

h

l

l

r

h < 
l/2

h < l/2;    r 
> l/2

l

l

l

l

h

h

h

r

r

r

Łuki 

podwyższone 

– 

Łuki 

podwyższone 

– 

gotyckie, 

owal-ne, 

gotyckie, 

owal-ne, 

mauretańskie 

itp. 

o 

mauretańskie 

itp. 

o 

strzałkach  większych  niż 

strzałkach  większych  niż 

połowa rozpiętości.

połowa rozpiętości.

h

l

h > l/2

h > l/2; r 
= l

h > l; r 
< l

h > l/2; 

r < l

h > 

l/2

l

h

1

h

2

h

1

 < l/2; h

2

 > l/2

Łuki  niesymetryczne  –

Łuki  niesymetryczne  –

  łabędzia 

  łabędzia 

szyja,  których  punkty  nasadowe 

szyja,  których  punkty  nasadowe 

położone 

są 

na 

różnych 

położone 

są 

na 

różnych 

wysokościach.

wysokościach.

Zwornik

Spoina wsporcza

Grzbiet

Nóżka

Mur oporowy

Podniebie

nie

Klińce

Pachwi

na

Opór 

(Nasada 

wezgłowia.)

Łęk i jego 
elementy.

    Łęk  ma  tę 
prze-wagę 
nad  belką,  że 
kamienie 
pole-gają 
tylko  ściska-
niu  a  nie  są 
nara-żone  na 
zginanie.

8

Przykłady łęków kamiennych.

Łęki 

ceglane

Łęk ceglany ze 
ściągiem.

Przykład 
wiązania cegieł 
w lęku. 

 

 

 

Sposób 

wykonania 

sza-

lunków  ciesielskich 
na  krą-żynach,  pod 
łęki.

1
1

2. RODZAJE I CHARAKTERYSTYKA 
SKLEPIEŃ

      Sklepieniem  nazywamy  każde 
krzywoliniowe  nakrycie  przestrzeni 
ograniczonej murami, łękami, belkami 
lub 

inną 

konstrukcją 

wsporczą, 

wykonane  z  kamieni  naturalnych  lub 
sztucznych, 

wykonanych 

w 

ten 

sposób, że siły ściskające między nimi 
oraz  reakcje  przenoszone  są  na 
podpory. 
      Każdą  przestrzeń  zamkniętą  którą 
można 

nakryć 

stropem 

płaskim 

można nakryć również sklepieniem.

  Rodzaje sklepień:

 kolebkowe – mające kształt polowy 

walca,

 krzyżowe – zestawienie czterech 

kozubków,

 klasztorne – zestawienie kolebek 

(kolebkowe, kolebkowe otwarte, 
nieckowe, zwierciadlane itp.)

 klasztorne  na  wieloboku  –  zwane 

kopulastym,

 na 

kole 

– 

kopuły: 

pełna, 

spłaszczona, 

półelipsoidalna, 

podwyższona spłaszczona itp. 

 żaglowe – kopuła czeska,
 na pandantywach z czaszą, czasza 

na bębnie.

Sklepienie klasztorne przecięte na 
części:
                 kozubek (siodełko) i 
kolebka (pacha).

1
4

Sklepienie krzyżowe składane 
z czterech kozubków.

1
5

Sklepienie klasztorne złożone z 
czterech kolebek.

Zamkni
ęte.

Otwarte.

      Oprócz  tych  zasadniczych  typów 
istnieją 

sklepienia 

pochodne 

jak: 

siatkowe, 

gwiaździste, 

palmowe, 

kryształowe,  -  charakterystyczne  dla 
próżnego gotyku. 
   Sklepienia, niegdyś szeroko stosowane 
w  dobie  stali  i    żelbetu  jako  konstrukcji 
lżejszych  zniknęły  z  współczesnego 
budownictwa.  Jedynie  w  budownictwie 
starym  zabytkowym  lub  sakralnym 
można je spotkać.
      Sklepienia  wykonujemy  gdy  budynek 
jest  w  stanie  surowym  a  nawet  pod 
dachem, gdy budowla częściowo osiadła 
co  chroni  je  od  spękań.  W  murach 
zostawiamy  pachwiny i murujemy dalej.

Rusztowanie pod sklepienie klasztorne. 
Górne krążyny w rozstawie 1,0÷1,5m 
oparte na podwalinach.

Sposoby 

murowania 
sklepień:

1. Prostopadle,
2. Równolegle,
3. Z narożników.

1.

2.

3.

      Sklepienie 
klasztorne 
wykonuje  się  na 
ruszto-waniu 

i 

krążynach 

(krą-

żyny  przekątne  i 
pod-niebienne). 
Punkt  szczy--towy 
podparty  jest  słu-
pem 

(„mnich” 

albo „król”).
Wykonanie 
odbywa 

się 

równolegle albo w 
jodełkę.

A

B

C

D

A – sklepienie klasztorne na 
wieloboku.

B – kopuła pełna. 

C – kopuła podwyższona.

D – kopuła spłaszczona.

A - Sklepienie żaglowe (kopuła 
czeska).

B - Czasza i pandantywy 
(żagielki).

C - Kopuła na pandantywach 
(bizantyjska).

D - Kopuła renesansowa na 
bębnie.

B

A

A

B

C

C

D

Pękanie i zniszczenie 

Pękanie i zniszczenie 

sklepień

sklepień

.

    Przy  przeciążeniu 
sklepienia 

naj-pierw 

następuje 

jego 

zarysowanie  a  po  tym 
otwarcie się spoin wspor-
nych 

w 

charakterystycznych  dla 
danego 

rodzaju 

sklepienia 

miej-scu. 

Poszerzanie 

się 

rys 

prowadzi  do  zawalenia 
sklepienia.