Dziedziczenie sprzężone z płcią
Dziedziczenie sprzężone z płcią
Sprzężone z X
Sprzężone z X
– znamy ponad 100 chorób sprzężonych z
– znamy ponad 100 chorób sprzężonych z
chromosomem X (dominujących i recesywnych)
chromosomem X (dominujących i recesywnych)
Sprzężone z Y = dziedziczenie
Sprzężone z Y = dziedziczenie
holandryczne
holandryczne
– wraz z Y dziedziczony jest tylko
– wraz z Y dziedziczony jest tylko
TDF (czynnik determinujący jądra) kodowany przez
TDF (czynnik determinujący jądra) kodowany przez
gen SRY; nie odkryto chorób sprzężonych z Y
gen SRY; nie odkryto chorób sprzężonych z Y
Kryteria dziedziczenia
Kryteria dziedziczenia
dominującego sprzężonego z X
dominującego sprzężonego z X
bardzo rzadkie
bardzo rzadkie
chory mężczyzna przekazuje chorobę wszystkim
chory mężczyzna przekazuje chorobę wszystkim
córkom, ale nigdy synom
córkom, ale nigdy synom
chora kobieta przekazuje cechę połowie dzieci
chora kobieta przekazuje cechę połowie dzieci
kobiety chorują 2 x częściej niż mężczyźni
kobiety chorują 2 x częściej niż mężczyźni
rodowód ma wzór pionowy
rodowód ma wzór pionowy
Schemat rodowodu choroby
Schemat rodowodu choroby
dominującej sprzężonej z X
dominującej sprzężonej z X
Cechy dominujące sprzężone z X
Cechy dominujące sprzężone z X
grupa krwi Xg
grupa krwi Xg
hipofosfatemia (oporność na witaminę D)
hipofosfatemia (oporność na witaminę D)
zespół Blocha i Sulzbergera *
zespół Blocha i Sulzbergera *
zespół Retta *
zespół Retta *
* letalne dla hemizygotycznych mężczyzn
* letalne dla hemizygotycznych mężczyzn
(objawy są tak ciężkie, że następuje
(objawy są tak ciężkie, że następuje
poronienie)
poronienie)
→
→
tylko kobiety chorują na te zespoły
tylko kobiety chorują na te zespoły
Krzywica oporna na
Krzywica oporna na
witaminę D
witaminę D
Objawy 6 - 18 miesiąc życia
Objawy 6 - 18 miesiąc życia
Krzywicze zmiany układu kostnego
Krzywicze zmiany układu kostnego
Zniekształcenia czaszki, kręgosłupa,
Zniekształcenia czaszki, kręgosłupa,
niski wzrost
niski wzrost
Zespół Retta
Zespół Retta
Częstość występowania 1: 15 000
Częstość występowania 1: 15 000
Występuje tylko u płci żeńskiej (u
Występuje tylko u płci żeńskiej (u
męskiej - letalny)
męskiej - letalny)
Pierwsze objawy 6 – 18 miesiąc życia
Pierwsze objawy 6 – 18 miesiąc życia
Głębokie upośledzenie umysłowe,
Głębokie upośledzenie umysłowe,
zaburzenia neurologiczne, fizyczne
zaburzenia neurologiczne, fizyczne
Kalectwo w wieku ok. 10 lat
Kalectwo w wieku ok. 10 lat
Kryteria dziedziczenia
Kryteria dziedziczenia
recesywnego sprzężonego z X
recesywnego sprzężonego z X
chorzy mężczyźni mają 1 zmutowany allel
chorzy mężczyźni mają 1 zmutowany allel
(ponieważ są hemizygotami)
(ponieważ są hemizygotami)
u kobiet niezbędne są 2 zmutowane allele do
u kobiet niezbędne są 2 zmutowane allele do
ujawnienia się choroby
ujawnienia się choroby
chorzy mężczyźni przekazują zmutowany gen
chorzy mężczyźni przekazują zmutowany gen
wszystkim córkom, ale nie synom
wszystkim córkom, ale nie synom
córki chorych mężczyzn są zwykle nosicielkami
córki chorych mężczyzn są zwykle nosicielkami
kobieta nosicielka przekazuje zmutowany allel
kobieta nosicielka przekazuje zmutowany allel
połowie synów
połowie synów
chora kobieta jest córką chorego ojca i matki
chora kobieta jest córką chorego ojca i matki
nosicielki
nosicielki
wzór rodowodu – na krzyż
wzór rodowodu – na krzyż
Schemat dziedziczenia cechy
Schemat dziedziczenia cechy
recesywnej sprzężonej z X
recesywnej sprzężonej z X
Schemat rodowodu choroby
Schemat rodowodu choroby
recesywnej sprzężonej z X
recesywnej sprzężonej z X
Cechy recesywne sprzężone z X
Cechy recesywne sprzężone z X
•
daltonizm
daltonizm
•
zespół kruchego chromosomu X (Fra X)
zespół kruchego chromosomu X (Fra X)
•
nie specyficzne upośledzenie umysłowe
nie specyficzne upośledzenie umysłowe
sprzężone z X
sprzężone z X
•
dystrofia mięśniowa Duchenne’a i Beckera
dystrofia mięśniowa Duchenne’a i Beckera
(DMD i BMD)
(DMD i BMD)
•
hemofilia A i B
hemofilia A i B
Zespół łamliwego
Zespół łamliwego
chromosomu X
chromosomu X
•
Częstość występowania 1:1 250 mężczyzn 1:2 000
kobiet
• Gen recesywny; Uszkodzenie funkcji genu FMR1
• Liczba powtórzeń CGG:
Osoby zdrowe 6 do 52
Bezobjawowi nosiciele 52 do 60
Osoby chore 230 do 1500
• Gdy premutację przekazuje ojciec liczba powtórzeń
CGG zazwyczaj się nie zmienia; gdy przekazuje matka
– liczba powtórzeń CGG wzrasta
• KOBIETY: Upośledzenie umysłowe w stopniu lekkim
lub umiarkowanym, u części kobiet objawy nie
występują
• MĘŻCZYŹNI: ciężki stopień upośledzenia
umysłowego
Nazwa choroby pochodzi od
charakterystycznego
wyglądu chromosomu X .
Na końcach chromosomów
metafazowych widoczne
charakterystyczne rejony
satelitarne (powtórzenia
CGG).
Zespół kruchego
Zespół kruchego
chromosomu X (Fra X)
chromosomu X (Fra X)
–
–
częstość 1 na 2000 męskich
częstość 1 na 2000 męskich
urodzeń i 0.4 na 2000
urodzeń i 0.4 na 2000
żeńskich;
żeńskich;
kruche miejsca widoczne w X,
kruche miejsca widoczne w X,
osobnicy mają duże jądra i
osobnicy mają duże jądra i
duże uszy, druga po z. Downa
duże uszy, druga po z. Downa
przyczyna upośledzenia
przyczyna upośledzenia
umysłowego; przyczyną są
umysłowego; przyczyną są
mutacje dynamiczne
mutacje dynamiczne
DYSTROFIA MIĘŚNIOWA DUCHENNE’A
DYSTROFIA MIĘŚNIOWA DUCHENNE’A
(DMD)
(DMD)
–
–
charakteryzuje się szybko postępującą degeneracją
charakteryzuje się szybko postępującą degeneracją
mięśni, która ujawnia się ok. 2-3 roku życia
mięśni, która ujawnia się ok. 2-3 roku życia
- średnia przeżycia – 20-30 lat
- średnia przeżycia – 20-30 lat
- częstość dystrofii mięśniowych wynosi 1 na 3500
- częstość dystrofii mięśniowych wynosi 1 na 3500
chłopców
chłopców
- gen związany z DMD, znajdujący się na X, koduje
- gen związany z DMD, znajdujący się na X, koduje
duże białko – dystrofinę (umacnia komórki
duże białko – dystrofinę (umacnia komórki
mięśniowe)
mięśniowe)
DYSTROFIA MIĘŚNIOWA BECKERA
DYSTROFIA MIĘŚNIOWA BECKERA
(BMD)
(BMD)
– lżejsza forma dystrofii,
– lżejsza forma dystrofii,
ujawniająca się późno
ujawniająca się późno
Zarówno DMD, jak i BMD, dotyczą mężczyzn. Ale
Zarówno DMD, jak i BMD, dotyczą mężczyzn. Ale
zdarzają się przypadki chorych kobiet wskutek:
zdarzają się przypadki chorych kobiet wskutek:
1.
1.
nietypowej lionizacji
nietypowej lionizacji
2.
2.
nowej mutacji na drugim X
nowej mutacji na drugim X
3.
3.
nosicielstwa z z. Turnera 45,X
nosicielstwa z z. Turnera 45,X
4.
4.
translokacji X-autosom
translokacji X-autosom
Hemofilia A
Hemofilia A
– brak czynnika
– brak czynnika
krzepliwości krwi VIII
krzepliwości krwi VIII
Hemofilia B
Hemofilia B
– brak czynnika
– brak czynnika
krzepliwości krwi IX
krzepliwości krwi IX
Osobnicy z hemofilią krwawią w
Osobnicy z hemofilią krwawią w
sposób ciągły dopóki nie
sposób ciągły dopóki nie
uzyskają pomocy. Ich krew nie
uzyskają pomocy. Ich krew nie
krzepnie. Największym
krzepnie. Największym
zagrożeniem są krwotoki
zagrożeniem są krwotoki
wewnętrzne. Krwawienie
wewnętrzne. Krwawienie
najczęściej dotyczy kostek, łokci
najczęściej dotyczy kostek, łokci
i kolan w wyniku zranień. Mogą
i kolan w wyniku zranień. Mogą
występować samoistne
występować samoistne
krwotoki.
krwotoki.
Porównanie dziedziczenia
Porównanie dziedziczenia
dominującego
dominującego
i recesywnego sprzężonego z X
i recesywnego sprzężonego z X
dominując
dominując
e
e
recesywne
recesywne
wzór rodowodu
wzór rodowodu
pionowy
pionowy
na krzyż
na krzyż
stosunek płci
stosunek płci
kobiety:mężczyźn
kobiety:mężczyźn
i – 2:1
i – 2:1
mężczyźni>>kobi
mężczyźni>>kobi
ety
ety
przekazywanie cechy z
przekazywanie cechy z
mężczyzny na
mężczyzny na
mężczyznę
mężczyznę
nigdy
nigdy
nigdy
nigdy
przekazywanie cechy z
przekazywanie cechy z
mężczyzny na kobietę
mężczyzny na kobietę
wszystkie córki
wszystkie córki
chore
chore
wszystkie córki są
wszystkie córki są
nosicielkami
nosicielkami
przekazywanie cechy z
przekazywanie cechy z
kobiety na kobietę
kobiety na kobietę
50% córek
50% córek
chorych
chorych
50% córek jest
50% córek jest
nosicielkami
nosicielkami
Cechy związane z płcią
Cechy związane z płcią
o
geny zlokalizowane są na autosomach
geny zlokalizowane są na autosomach
o
ekspresja tych genów jest determinowana przez płeć
ekspresja tych genów jest determinowana przez płeć
(hormony)
(hormony)
o
więcej mężczyzn wykazuje cechę niż kobiet
więcej mężczyzn wykazuje cechę niż kobiet
o
wzór rodowodu jest pionowy
wzór rodowodu jest pionowy
o
przykładem takiej cechy jest łysienie (dominujące dla
przykładem takiej cechy jest łysienie (dominujące dla
mężczyzn, recesywne dla kobiet)
mężczyzn, recesywne dla kobiet)
ZADANIA
ZADANIA
Jakie jest prawdopodobieństwo
Jakie jest prawdopodobieństwo
urodzenia zdrowego syna jeżeli matka
urodzenia zdrowego syna jeżeli matka
obciążona jest genem hemofilii?
obciążona jest genem hemofilii?
Daltonistka z grupą krwi A, której matka
Daltonistka z grupą krwi A, której matka
miała grupę krwi B, będzie miała
miała grupę krwi B, będzie miała
potomstwo z mężczyzną prawidłowo
potomstwo z mężczyzną prawidłowo
rozróżniającym barwy z grupą krwi 0.
rozróżniającym barwy z grupą krwi 0.
Podaj genotyp rodziców i potomstwa.
Podaj genotyp rodziców i potomstwa.
Document Outline