EPIDEMIOLOGI
A
EPIDEMIOLOGI
A
Epidemiologia to dział medycyny
zajmujący się badaniami przyczyn, rozwoju
i szerzenia się chorób oraz procesów
zakaźnych, chorób niezakaźnych, stanów
patologicznych- występujących masowo
wśród ludzi, spowodowanych czynnikami
fizycznymi, chemicznymi, warunkami
socjalnymi, a także brakiem lub
niedoborem czynników niezbędnych dla
człowieka.
Epidemiologia jest przede
wszystkim nauką opisową,
badającą różnorodne choroby
pod względem częstości
występowań, w zależności od
czasu , miejsca, wieku, zajęcia,
warunków środowiskowych itd.
C.d.
Epidemiologia współdziała z
socjologią, demografią
Nauka ta powstała ponad 2000
lat temu.
Już Hipokrates stwierdził, że
czynniki środowiskowe oraz
hartowanie organizmu mają
wpływ na powstawanie chorób.
Cele badań
epidemiologiczn
ych
Wyjaśnienie zasad ustalania przyczyn
choroby ze szczególnym uwzględnieniem
modyfikowanych czynników
środowiskowych
Zachęcenie do stosowania epidemiologii w
zapobieganiu chorobom i wzmacnianiu
zdrowia, zarówno w medycynie
środowiskowej jak i medycynie pracy
Przygotowanie przedstawicieli kierunków
związanych z ochroną zdrowia do
rozpoznawania szeroko rozumianych
potrzeb zdrowotnych i właściwego
wykorzystania istniejących zasobów do ich
skutecznego zaspokajania
c.d.
Zachęcenie do stosowania metod
epidemiologicznych w praktyce
klinicznej
Stymulowanie stałego
zainteresowania metodami
epidemiologicznymi
Definiowanie i mierzenie zjawisk
zdrowotnych w populacji
Określenie zalet i ograniczeń metod
epidemiologicznych
c.d.
Określenie epidemiologicznej
koncepcji przyczynowości chorób
Rola epidemiologii w prewencji
chorób, promocji zdrowia i polityce
zdrowotnej
Rola epidemiologii w dobrej praktyce
klinicznej
Rola epidemiologii w ocenie
efektywności i wydajności opieki
zdrowotnej
Opisywanie głównych przyczyn
zgonów, chorobowości i inwalidztwa
w danej populacji
c.d.
Zaprojektowanie właściwego modelu
badania epidemiologicznego w celu
uzyskania odpowiedzi na pytania
dotyczące czynników
przyczynowych chorób, historii
naturalnej, prognozy, prewencji,
oceny stosowanego leczenia oraz
innych interwencji ukierunkowanych
na kontrolę choroby
Ocena piśmiennictwa
c.d.
Wyznaczanie wskaźnika
dynamiki zachorowań o stałej i
zmiennej podstawie dla danej
populacji
Opracowanie i wyznaczenie
wskaźnika struktury
zachorowań dla danej grupy
badanej
W epidemiologii
prowadzone są
badania:
1.
Przekrojowe (chorobowości) polegają na
przebadaniu w określonym punkcie czasowym
osób wchodzących w skład wybranej
zbiorowości.
Podejmowane są w celu porównania
rozpowszechniania określonej choroby i innych
zjawisk zdrowotnych w różnych zbiorowościach
dobieranych ze względu na występowanie
zagrożenia lub też określonego i ocenianego
narażenia, np. zanieczyszczenie powietrza,
skażenie wody, badania po katastrofach
przemysłowych.
Zazwyczaj w badaniach tych usiłuje się ustalić
czas wystąpienia choroby, jej rozwój i przebieg
oraz objawy ją poprzedzające. Dane o
narażeniu zbiera się metodą wywiadu,
wykorzystując również istniejącą dokumentację.
c.d.
Zalety metody- badanie jest
szybkie i stosunkowo prosty
sposób uzyskiwania danych.
Wady – konieczność objęcia
obserwacją dużych grup oraz (ze
względu na jednoczasowość
badań) trudności związane z
ustaleniem relacji czasowych
między wystąpieniem określonej
patologii a działaniem czynnika
szkodliwego.
2.
Kohortowe (follow-up) stosuje się w celu
weryfikowania ściśle określonych hipotez
przyczynowo-skutkowych dotyczących etiologii
chorób, uzyskania danych umożliwiających
określenie ryzyka danej patologii, a także w
badaniach zależności dawka-efekt.
W epidemiologii środowiskowej grupę
badawczą (kohortę) stanowią zwykle osoby
narażone na określony czynnik lub czynniki
występujące w środowisku komunalnym.
c.d.
Badania kohortowe
dostarczają najlepszych
informacji, pozwalających na
określenie ryzyka dla zdrowia
metodą bezpośrednią.
Podział badań
kohortowych
Retrospektywne – analiza przebytej
w przeszłości ekspozycji na
domniemany czynnik chorobowy.
Badaniu podlegają dwie grupy
chorych ludzi:
- badana (narażona na domniemany
czynni etiologiczny w przeszłości)
- kontrolna (chorzy hospitalizowani
w tych samych okolicznościach, ale
z powodu innych chorób).
c.d.
Prospektywne – badania
prowadzi się w grupach
eksponowanych i
nieeksponowanych na
domniemany czynnik
(środowisko, szczepionka, lek),
poszukując domniemanego
skutku (choroby).
Różnice
Badanie retrospektywne:
- krótki okres pozyskiwania danych (+)
- względnie niskie koszty (+)
- niewystępowanie problemów etyczno-
moralnych (+)
- niedostatki informacji o narażeniu (-)
- brak danych o czynnikach zakłócających
(-)
- skutki zdrowotne określone na
podstawie wtórnych źródeł
informacyjnych (-)
Różnice
Badania prospektywne:
- długi okres obserwacji (-)
- obserwacja kosztowna (-)
- problemy etyczno-moralne związane
z obserwacją narażonych(-)
- dobrze określone narażenie (+)
- możliwość zyskania informacji o
czynnikach zakłócających (+)
- dobrze określone skutki zdrowotne
(+)
3. Eksperymentalne- polegają na ocenie
wpływu świadomie wprowadzonego
bodźca na wybraną populację w
odniesieniu do grupy porównawczej nie
poddanej działaniu tego bodźca.
Najczęściej badania tego typu porównują
wpływ dołączenia określonego leku do
standardowej terapii wybranej jednostki
chorobowej.
Przykłady badań
epidemiologicznyc
h
1.
Badanie opisowe:
a.
Ocena ilości zgonów na zawał
serca u pilotów
b.
Występowanie nadciśnienia
tętniczego krwi u jaroszy
c.
Ocena liczby osób zapadających
na astmę oskrzelową w
określonym mieście czy regionie
w ciągu roku
2. Badania retrospektywne:
a.
Ocena ilości poronień u matek, które
paliły tytoń w czasie ciąży w porównaniu
do liczby poronień u kobiet niepalących
b.
Częstość infekcji górnych dróg
oddechowych przebytych w pierwszym
roku życia u wcześniaków w porównaniu
z noworodkami urodzonymi o czasie
3.
Badania prospektywne:
a.
Porównanie skuteczności monoterapii
nadciśnienia tętniczego u osób palących
tytoń w odniesieniu do osób, które w
chwili rozpoczęcia leczenia
hipotensyjnego rzucą palenie
b.
Liczba ponownych zawałów serca u osób
palących tytoń w porównaniu do osób,
które po przebyciu pierwszego zawału
serca rzucą palenie papierosów.
4. Badani eksperymentalne:
a.
Ocena wpływu dołączenia polopiryny do
terapii choroby niedokrwiennej serca na
objawy choroby wieńcowej oraz
śmiertelność ogólną u osób po przebytym
zawale serca.
b.
Ocena wpływu farmakologicznego
obniżenia poziomu cholesterolu u
mężczyzn po zawale serca na
śmiertelność i czas przeżycia.
Źródła informacji
o stanie zdrowia
ludności
Pierwotne – pozyskuje się je ze
specjalnie przeprowadzonego
badania epidemiologicznego
Wtórne – pochodzą z różnych
placówek służby zdrowia
świadczących usługi profilaktyczno-
lecznicze oraz instytucji zajmujących
się problematyką demograficzną
Bezpośrednie – m.in.. Dane z badań
przesiewowych
Pośrednie – dane demograficzne
(stan, struktura ludności)
Źródła informacji
o stanie zdrowia
ludności
-
Dane o liczbie i przyczynach zgonów
-
Dane o liczbie i rodzajach chorób
zakaźnych (w Polsce obowiązkowi
zgłaszania podlega 45 chorób zakaźnych,
w tym 21 podlega obowiązkowi
hospitalizacji, a 8 obowiązkowi leczenia.
-
Dane o chorobach i zatruciach
zawodowych
-
Dane o chorobach podlegających
obowiązkowj rejestracji (choroby
weneryczne i gruźlica)
-
Statystyki lecznictwa otwartego
c.d.
-
Statystyki dotyczące występowania
chorób nowotworowych
-
Dane dotyczące inwalidztwa
-
Dane z masowych badań
profilaktycznych
-
Dane ze specjalnie organizowanych
badań satnu zdrowia ludności
-
Raporty PZH o stanie zdrowia
ludności
Źródła informacji zawierają różnorodne
wskaźniki, mierniki oraz współczynniki.
Najczęściej stosowane są negatywne i
pozytywne mierniki stanu zdrowia
ludności.
1.
Pozytywne mierniki stanu zdrowia ludności
określają wielkość i zakres prawidłowych funkcji
poszczególnych narządów jak i całego
organizmu. Należą do nich wyniki badań
podstawowych i dodatkowych (jeśli mieszczą się
w zakresie obowiązujących norm). W przypadku
gdy ich wartość przekracza normy należą
wówczas do wskaźników negatywnych.
Do pozytywnych wskaźników zaliczamy:
-
Współczynnik urodzeń żywych
-
Współczynnik przeżywalności niemowląt
Współczynnik urodzeń żywych:
liczba urodzeń żywych w danym roku x 1000
____________________________________________________
liczba urodzeń żywych i martwych( w tym samym czasie)
Współczynnik przeżywalności niemowląt:
liczba dzieci, które osiągną 11 msc życia w danym roku x 1000
____________________________________________________
liczba urodzeń żywych i martwych w roku poprzednim
2. Negatywne mierniki stanu zdrowia ludności
określają wielkość i zakres patologicznych zmian
w organizmie człowieka. Należą do nich:
-
liczba i rodzaj chorób (ewidencja pradnii i lecznic),
-
powód i czas absencji chorobowej (zwolnienia
lekarskie)
-
Liczba i rodzaj przypadków wymagających
hospitalizacji (ewidencja szpitalna)
-
Liczba wypadków, trwałych okaleczeń, nagłych
zachorowań i zgonów (ewidencja jednostek
Pogotowia Ratunkowego)
-
Liczba i przyczyny zgonów (ewidencja Urzędu
Stanu Cywilnego)
Współczynnik
umieralności
ogólnej
Liczba zgonów ogółem w danym czasie x K
___________________________________
Liczba ludności narażona na ryzyko zgonu w tym samym
czasie
Cząstkowe
czynniki
umieralności
(dla
grupy wiekowej 30- 40
lat)
Liczba zgonów ludzi w wieku 30- 40 lat w danym czasie x K
___________________________________________
Liczba ludności w wieku 30- 40 lat
Cząstkowy
współczynnik
umieralności dla
kobiet
Liczba zgonów kobiet w danym czasie x K
___________________________________
Liczba kobiet narażona na ryzyko zgonu w tym samym czasie
Wskaźnik
umieralności
proporcjonalnej
Liczba zgonów ludzi z powodu chorób układu krążenia w
danym czasie x K
_________________________________________
Liczba zgonów ogółem (w tym samym czasie)
Współczynnik
umieralności
niemowląt
ogólny współczynnik
umieralności niemowląt
liczba zgonów niemowląt 0- 11 msc w danym roku x 1000
____________________________________________________
liczba urodzeń żywych niemowląt w tym samym czasie
Współczynnik wczesnej
umieralności niemowląt
liczba zgonów niemowląt w wieku 0- 27 dni w danym roku x
1000
____________________________________________________
liczba urodzeń żywych niemowląt w tym samym czasie
Współczynnik późnej umieralności niemowląt
liczba zgonów niemowląt 28 dni- 11 msc w danym roku x 1000
____________________________________________________
liczba urodzeń żywych niemowląt w tym samym czasie
Współczynnik umieralności okołoporodowej
liczba urodzeń martwych + liczba zgonów niemowląt w wieku 0- 6 dni w danym roku x
1000
____________________________________________________
liczba wszystkich urodzeń (żywych i martwych) niemowląt (w tym samym czasie)
Współczynnik martwo urodzonych
liczba urodzeń martwych w danym roku x 1000
____________________________________________________
liczba urodzeń żywych i martwych w tym samym czasie
Wskaźnik
śmiertelności-
odsetek zgonów na daną chorobę
w stosunku do ogólnej liczby
chorych
Współczynnik zapadalności
liczba nowych zachorowań w danym czasie x 1000
____________________________________________________
liczba osób narażonych na ryzyko zachorowania (w
tym samym czasie)
Współczynnik chorobowości
liczba osób chorych na daną chorobę w danym czasie x
1000
____________________________________________________
liczba osób narażonych na ryzyko zachorowania w
tym samym czasie
definicje
Chorobowość – uwzględnia
wszystkie istniejące przypadki
choroby w określonej populacji
i w określonym punkcie bądź
przedziale czasowym.
Zapadalność – to nowe
zachorowania, które wystąpiły
w określonym przedziale czasu
w danej populacji.
c.d.
Współczynnik chorobowości –
stosunek liczby osób z daną
chorobą do liczby osób
narażonych na zachorowanie
Współczynnik zapadalności –
stosunek liczby osób, które
zapadły na daną chorobę w
danym czasie do liczby osób
narażonych na zachorowanie
c.d. wg. WHO
Upośledzenie – jakakolwiek ułomność
psychiczna, fizyczna lub anatomiczna
dotycząca budowy bądź funkcjonowania
ustroju
Niepełnosprawność – jakiekolwiek
ograniczenie bądź brak (w wyniku
upośledzenia) zdolności do wykonywania
zgodnej z przyjętą normą działalności
życiowej
Inwalidztwo – niedogodność występująca u
danej osoby w wyniku upośledzenia lub
niepełnosprawności, która ogranicza lub
uniemożliwia wypełnianie przez nią w
normalny sposób jej roli życiowej.
Podstawowe
pojęcia
epidemiologiczne
ZDROWIE- pełny dobrostan
fizyczny, psychiczny i społeczny, a
nie wyłącznie brak choroby lub
niedomagania
CHOROBY ZAKAŹNE (INFEKCJE)-
stany kliniczne (choroby) i objawy
wywołane przez biologiczny
czynnik zakaźny. Dzielą się one na:
a.
zaraźliwe, np. grypa, odra,
czerwonka;
b.
Niezaraźliwe, np. tężec
Etiologiczny
podział chorób
zakaźnych
Bakteryjne (np. błonica, płonica,
czerwonka, dur brzuszny, krztusiec,
tężec, dżuma, cholera, salmonelloza)
Krętkowice (np. kiła, borelioza)
Riketsjozy (np. dur plamisty,
gorączka okopowa)
Wirusowe (np. grypa, odra, ospa
prawdziwa, ospa wietrzna, półpasiec,
opryszczka, AIDS, świnka, WZW)
Wywołane przez pierwotniaki i
tkankowce (np. świerzb)
Okresy w
chorobach
zakaźnych
Zakażenia
Wylęgania
Zwiastunów
Rozwoju lub trwania choroby
Terminalny lub zdrowienia
Podokresy
rozwoju i trwania
choroby zakaźnej
narastania
Szczytu
Wygasania objawów
zdrowienia
Postępowanie
lecznicze i
profilaktyczne
dzielimy na
Swoiste
a.
czynne- stosowanie szczepionek
z odpowiednimi antygenami
b.
Bierne- stosowanie surowic
odpornościowych
Nieswoiste- ogólnie
wzmacniające organizm-
hartujące
Leczenie
farmakologiczne
Antybiotykoterapia
Łagodzenie i hamowanie
odczynów zapalnych (leki
przeciwbólowe,
przeciwgorączkowe)
Leczenie
niefarmakologicz
ne
Odpowiednia dieta, np.
antyoksydacyjna
Fizykoterapia
itd
Choroby zakaźne
Transmisyjne- są to zespoły
objawów klinicznych wywoływane
przez biologiczny czynnik zakaźny
przenoszony przez stawonogi
ssące i kłujące (muchy, komary,
kleszcze, wszy, pchły i inne) ze
zwierząt na ludzi lub z człowieka na
człowieka (np. malaria, żółta
gorączka, dur plamisty, kleszczowe
zapalenie mózgu, dżuma itd..)
c.d.
Inwazyjne- inwazja pasożytów np.
owsica, glistnica, włośnica, lamblioza,
rzęsistkowica czy tasiemczyca.
Kwarantannowe- wywołane przez
bakterie, riketsje lub wirusy [ospa
prawdziwa, żółta febra, dżuma,
cholera, afrykańskie gorączki
krwotoczne (Ebola, Lassa, Marburg),
dur plamisty]
Choroby te są szczególnie
niebezpieczne i powinny być
natychmiast zgłaszane do WHO
poprzez regionalną służbę sanitarno
epidemiologiczną.
c.d.
Choroby odzwierzęce (anatropozoonozy,
zoonozy) to choroby zakaźne lub
pasożytnicze przenoszone z chorego
zwierzęcia na człowieka drogą:
a.
Bezpośrednią (toksoplazmoza,
wścieklizna, papuzica, krętkowica,
włośnica, tasiemczyca itd..)
b.
Przez nosicieli (drogą wektorową)-
głównie stawonogi- komary, wszy, pchły,
kleszcze (dżuma, leiszmaniozy, filariozy,
choroba z Lyme)
Tropikalne- sprzyjająca sytuacja
geoepidemiologiczna
Definicje, pojęcia i
terminy
epidemiolgiczne
Endemia – stałe występowanie zachorowań
na określoną chorobę zakaźną na danym
terenie w liczbie przypadków utrzymujących
się od lat na tym samym poziomie.
Epidemia – pojawienie się w zbiorowisku
ludzkim, na określonym terenie
jednoczasowych zachorowań zakaźnych w
liczbie przypadków większej niż w latach
poprzednich i odbiegającej od ilości
przewidywanej na podstawie wieloletnich
obserwacji.
Pandemia – epidemia rozprzestrzeniająca
się na ogromne tereny w obrębie jednego
lub kilku kontynentów
c.d.
Ognisko epidemiczne – miejsce
przebywania zakażonych ludzi
lub zwierząt, w którym istnieją
warunki do namnażania i
rozprzestrzeniania się
zakażonego czynnika
chorobotwórczego.
Drogi szerzenia
chorób zakaźnych
Aerozolowa (kropelkowa) – grypa,
odra, różyczka, błonica, ospa wietrzna
Wodno-pokarmowa (alimentacyjna) –
dur brzuszny, salmonellozy,
czerwonka bakteryjna, zatrucie jadem
kiełbasianym
Kontaktowa – kiła, rzeżączka, tężec,
wścieklizna, toksoplazmoza, AIDS
Transmisyjna (przenoszone przez
stawonogi) – dur plamisty, malaria,
borelioza, kleszczowe zapalenie
mózgu.
c.d.
Łańcuch epidemiczny – ognisko
epidemiczne wraz z drogami szerzenia
się drobnoustrojów chorobotwórczych
oraz wrażliwą na nie populację.
Nadzór epidemiologiczny – obserwacja
połączona z kontrolą zdrowotną w celu
wczesnego rozpoznania zakażenia lub
wykrycia choroby zakaźnej – nie ma
ograniczeń w zakresie swobody
poruszania się osób obserwowanych.
Istnieje wówczas obowiązek zgłaszania
się na badania kontrolne w
przewidzianych terminach.
Dochodzenie
epidemiologiczn
e
Działanie mające na celu
wykrycie:
Przyczyn
Rezerwuarów
Źródeł
Dróg szerzenia się chorób
zakaźnych
Wywiad
epidemiologiczn
y
Zbieranie informacji o
czynnikach i zjawiskach
mających wpływ na
występowanie i szerzenie się
choroby zakaźnej u
poszczególnych osobników.
Proces
epidemiczny
Szerzenie się choroby zakaźnej w
populacji ludzkiej, uzależnione od
trzech zasadniczych czynników:
Obecności zarazka
Czynnika, który ułatwia zetknięcie
się drobnoustrojów
chorobotwórczych z
makroorganizmem
Obecność organizmów ludzkich
wrażliwych i podatnych na osiedlenie
oraz rozmnażanie się w nich zarazka.
Źródło zakażenia
Miejsce pobytu i rozmnażania
się zarazków, z którego
przenoszą się one na osoby
wrażliwe. Źródłem zakażenia
może być człowiek lub
zwierze.
Rodzaje
nosicielstwa
Śródchorobowe (jawne)
Śródzakażne (ukryte)
Pochorobowe
Przewlekłe tkankowe
Ze względu na
okres trwania
Nosicielstwo ostre (do trzech
miesięcy)
Przewlekłe
Stałe
okresowe
Izolacja – polega na odosobnieniu
ludzi zakażonych lub
podejrzanych o zakażenie. Celem
tych działań jest powstrzymanie
rozprzestrzeniania się chorób
zakaźnych.
Kwarantanna – polega na
odosobnieniu ludzi, którzy
kontaktowali się z osobami
chorymi i mogli w tym czasie
zostać zarażeni.
Dezynfekcja
Zabijanie w środowisku zewnętrznym
drobnoustrojów chorobotwórczych środkami
fizycznymi lub chemicznymi.
Wyróżniamy dezynfekcję:
Zapobiegawczą – przeprowadzoną w miejscach
gdzie może wystąpić epidemia lub powstać
ognisko choroby zakaźnej: stołówki, sanitariaty,
magazyny żywności, sale szpitali chorób
zakaźnych itd.
Ogniskową – przeprowadzoną w ognisku choroby
zakaźnej
Bieżącą – przeprowadzoną w pomieszczeniach
gdzie przebywają osoby chore
Końcową – przeprowadzoną w pomieszczeniach,
które opuściły na stałe osoby chore
Okresową – przeprowadzoną w czasie trwania
epidemii
Dezynsekcja
- Zabijanie owadów, które mogą
przenosić drobnoustroje
chorobotwórcze
Deratyzacja
- Zabijanie szczurów
Rezerwuar zarazka
- Środowisko, w którym zarazki
przebywają stale, namnażają się,
przechowują (formy
przetrwalnikowe) i rozprzestrzeniają
się dalej
Wrażliwość na
zakażenie
- Zdolność organizmu do
odpowiadania na wtargnięcie
biologicznego czynnika
zakaźnego (np. wirusów,
bakterii) procesem
infekcyjnym w różnych
formach
Zakażenie
-
Zanieczyszczenie
drobnoustrojami
chorobotwórczymi (powierzchnia
ciała, produktów żywnościowych,
wody i powietrza)
-
Wtargnięcie do ustroju i rozwój w
nim zarazków (bakterii, wirusów,
grzybów) – stan ten określany jest
również jako infekcja
Zarażenie
- Wtargnięcie do ustroju
człowieka pasożytów
zwierzęcych – stan ten
określany jest również jako
inwazja
Skażenie
- Zanieczyszczenie terenu wody
lub powietrza bojowymi
środkami trującymi (skażenie
chemiczne). Dotyczy ono
również zanieczyszczenia
skóry, żywności, ubioru itd.
Kontaminacja
- Określenie stanu
zanieczyszczenia lub
zakażenia środowiska, osób,
zwierząt substancjami
chemicznymi, fizycznymi czy
biologicznymi.
Czynniki warunkujące
rozprzestrzenianie się
chorób zakaźnych
Obecność drobnoustrojów chorobotwórczych
wraz z ogniskiem choroby zakaźnej (mogą to
być wydaliny i wydzieliny chorego człowieka i
zwierzęcia jak i środowisko naturalne)
Drogi rozprzestrzeniania się drobnoustrojów
chorobotwórczych (aerozolowa, kontaktowa,
wodno-kontaktowa i wektorowa
Obecność w populacji osobników wrażliwych na
kontakt z drobnoustrojami chorobotwórczymi
Wszystkie wymienione czynniki tworzą jedną
nierozerwalność całość określaną jako łańcuch
epidemiczny. Bez któregokolwiek z jego
elementów rozprzestrzenianie się chorób
zakaźnych nie jest możliwe
Przerwanie procesu
epidemicznego na
poziomie źródła
zakażenia
Hospitalizacja osób z objawami klinicznymi
choroby
Izolacja osób zakażonych
Kwarantanna osób zdrowych mających
kontakt z chorobą zakaźną (trwa ona przez
podwójny, najdłuższy okres wylęgania danej
choroby licząc od momentu hospitalizacji
ostatniego przypadku i wykonaniu
dezynfekcji końcowej).
Zastosowanie sterylizacji lub dezynfekcji w
miejscach, gdzie drobnoustroje
chorobotwórcze mogą bytować tworząc
źródła chorób zakaźnych (bielizna, sztućce,
przybory toaletowe, pościel chorego itd.).
Przerwanie procesu
epidemicznego na
poziomie dróg
rozprzestrzeniania się
drobnoustrojów
chorobotwórczych
Stosowanie sterylizacji, dezynfekcji dezynsekcji i
deratyzacji w otoczeniu osób chorych
Rygorystyczne przestrzeganie zasad higieny
Unikanie kontaktu z osobami chorymi lub
podejrzanymi o zachorowanie na chorobę
zakaźną
Stosowanie sprzętu jednorazowego użytku
wszędzie tam, gdzie jest to możliwe (sztućce,
naczynia stołowe, pościel, serwety, rękawice
itd.)
Izolowanie osób chorych lub podejrzanych o
zachorowanie oraz poddawanie kwarantannie
osób, które miały kontakt z osobami chorymi lub
materiałem zakaźnym
Ustalenie oraz likwidacja czynników
ułatwiających rozprzestrzenianie się
drobnoustrojów chorobotwórczych
Przerwanie procesu
epidemicznego
działając na populację
wrażliwą
Ustalenie osób najbardziej podatnych na
zachorowanie
Odizolowanie ww osób od ognisk choroby
zakaźnej i poddanie ich kwarantannie
Stosowanie szczepień lub podawanie
profilaktyczne antybiotyków czy
chemioterapeutyków
Przeprowadzenie czynności i zabiegów
mających na celu podniesienie odporności u
ww osób (np. dieta, leczenie chorób
towarzyszących, podawanie surowic
odpornościowych, immunoglobulin itd.)
Rygorystyczne przestrzeganie zasad higieny
Inne czynniki
warunkujące
wybuch epidemii
Minimum populacji wrażliwej
Złe warunki społeczne zwłaszcza w
czasie wojen czy klęsk żywiołowych
Niedożywienie, wyczerpanie
fizyczne, psychiczne, zły stan
higieniczny otoczenia,
niemożliwość utrzymania higieny
osobistej i migracja ludności
Choroba popromienna (obniża
odporność organizmu ludzkiego)
Zakażenia
szpitalne -
podział
Egzogenne – jest to każde zakażenie, które nie było
stwierdzane lub nie było w okresie wylęgania przy
przyjęciu do szpitala, a wystąpiło w czasie pobytu w
szpitalu lub po wypisaniu do domu. Zakażenia te są
wywołane przez florę szpitalną nabytą od innego
pacjenta, najczęściej za pośrednictwem personelu
medycznego (zakażenie krzyżowe lub z innych
źródeł (sprzęt medyczny, płyny, żywność).
Endogenne – każde zakażenie, które nie było
stwierdzane lub nie było w okresie wylęgania przy
przyjęciu do szpitala, a wystąpiło w okresie pobytu
w szpitalu i zostało spowodowane przez florę
własną pacjenta, najczęściej przyczyną zakażeń są
zabiegi medyczne, które powodują przeniesienie
flory własnej pacjenta w inne miejsce w organizmie.
Zakażenie niesklasyfikowane – np.
wewnątrzmaciczne, okołoporodowe
Źródła zakażenia
Środowisko szpitalne
Sam pacjent
Inny pacjent
Personel medyczny
Drogi szerzenia
się zakażenia
Ręce personelu
Kontakt bezpośredni (narzędzia
chirurgiczne, igły, strzykawki, pościel,
baseny, wzierniki, cewniki, klamki
drzwi)
Źle wyjałowiony sprzęt medyczny
Używanie brudnych ubrań ochronnych
Transfuzja
Przeszczep narządów
Zanieczyszczona woda, pożywienie,
roztwory i płyny medyczne
Powietrzno-pyłkowa
Czynniki ryzyka
zakażeń zależne
od pacjenta
Skrajności wieku
Zaburzenia odporności
Długotrwała antybiotykoterapia
Diagnostyka inwazyjna
Choroby towarzyszące
Uszkodzenia skóry i błon śluzowych
Długotrwałe lub częste pobyty w
szpitalu
Niedożywienie
Stres szpitalny
Czynniki ryzyka
zakażeń zależne
od szpitala
Zły stan techniczny szpitala
Stosowanie terapii wielolekowej
Stosowanie empirycznej
antybiotykoterapii
Złe warunki sanitarno-higieniczne
Zbyt zagęszczone sale chorych
Niedostateczna opieka i pielęgnacja
chorych
Stosowanie nieodpowiednich
środków dezynfekcyjnych
Niewiedza personelu dotycząca
istoty zakażeń szpitalnych
Postacie kliniczne
zakażeń
szpitalnych
Zakażenie układu moczowego
Zakażenia układu oddechowego
Zakażenie krwi
Zakażenie miejsca
chirurgicznego
Zakażenie związane z drenażem
naczyń i wprowadzeniem
wszczepów z biomateriałów.
Bakteryjne
zakażenia
szpitalne -
Ziarniaki Gram-
dodatnie
Gronkowce koagulazoujemne –
Staphylococcus saprophiticus,
S. epidermidis, S.
haemoliticus, S. warneri
Gronkowiec złocisty –
Staphlococcus aureus
Enterokoki – Enterococcus
faecalis, E. faecium
Pałeczki Gram-
ujemne
Enterobacteriaceae
(Enterobacter, Serratia,
Citrobacter, Klebsiella,
Salmonella)
Pałeczki niefermentujące
(Pseudomonas, Acinetobacter)
Legionella pneumophila
Beztlenowe
laseczki Gram-
dodatnie
Clostridium difficile
Szczepy wieloodporne:
Gronkowce metycylinooporne, Gram-
ujemne pałeczki ESBL, Enterokoki,
Streptococcus pneumoniae
Szczepy bakteryjne naturalnie oporne
na antybiotyki
Szczepy z opornością nabytą
Zjawisko tolerancji.
Czynnik etiologiczny
zakażenia – można
go zidentyfikować
na podstawie
Wykrywania bakterii w preparacie
bezpośrednim
Wykrywania antygenów
bakteryjnych w materiale, za
pomocą szybkich testów
serologicznych
Wyhodowania bakterii i
identyfikacji ich gatunku (ważne
bo oporność naturalna związana
jest z gatunkiem).
Lekowrażliwość
wyhodowanych
bakterii określamy
przez:
Wykonanie antybiogramu
Określenie najmniejszego
stężenia hamującego (MIC)
Określenie najmniejszego
stężenia zabójczego (MBC)
Wirusowe
zakażenia
szpitalne
Egzogenne – występujące w
postaci mniejszych lub większych
epidemii oddziałowych
Endogenne – nazywane też
reaktywacją latentnego
zakażenia lub nosicielstwa
wirusowego – dotyczą
szczególnie pacjentów ze
zmniejszoną odpornością
Wirusowe
zakażenia
szpitalne - podział
Zakażenia żołądkowo-jelitowe
Zakażenia układu
oddechowego
Choroby wysypkowe
Zakażenia za pośrednictwem
krwi i jej produktów
Pasożytnicze
zakażenia
szpitalne
Pierwotniaki
-Toxoplazma gondii (krew, przeszczepy)
-
Pneumocystis carinii (noworotki,
niemowlaki)
-
Cryptosporidium sp.(gł. zak.
egzogenne, biegunki)
-
Giardia lamblia (gł. zak. egzogenne,
biegunki i inne schorzenia przewodu
pokarmowego)
-
Trichomonas vaginalis (egzogenne,
noworodki w czasie porodu).
Mieszane
zakażenia
szpitalne
W mieszanych zakażeniach
szpitalnych uczestniczą
zespoły drobnoustrojów, na
przykład: wirusy-bakterie,
bakterie tlenowe-bakterie
beztlenowe, bakterie-grzyby.
Udział każdego z czynników w
zakażeniu może być
równorzędny bądź dominujący.
Grzybicze
zakażenia
szpitalne
Grzyby drożdżopodobne – dermatofity
Dermatofitozy są zakażeniami wywołanymi
przez około 40 gatunków grzybów
należących do jednego z trzech rodzajów:
Trichophyton, Microsporum,
Epidermophyton. Drobnoustroje te mają
wybitne zdolności do rozkładania keratyny
w warstwie rogowej naskórka, paznokciach
i włosach
Grzyby pleśniowe odpowiedzialne za
zmiany skórne są to gatunki zaliczane
głównie do rodzajów: Scopulariopsis,
Aspergillus, Fusarium, Alternaria,
Chrysosporum, Cladosporium, Penicillium.
Czynniki
predysponujące
do rozwoju
grzybicy
Fizjologiczne (ciąża, podeszły wiek,
okres niemowlęcy)
Immunologiczne (np. zaburzenia
funkcji limfocytów T i fagocytów
jednojądrzastych, upośledzenie
czynności układu siateczkowo-
śródbłonkowego – RES, czy
uszkodzenie granulocytów
obojętnochłonnych)
Chemioterapia
Radioterapia
Zaburzenia czynności hormonalnych.
Promocja
zdrowia
Jest główną osią polityki
zdrowotnej realizowanej przez
Światową Organizację Zdrowia
(WHO).
Najwyższą rangę miał program
„Zdrowie dla wszystkich do 2000
r.”, realizowany w latach 1985-
2000.
Obecnie opracowano jego
kontynuację pod nazwą „Zdrowie
dla wszystkich w XXI wieku”.
WHO
Jest organizatorem światowych
konferencji poświęconych promocji
zdrowia.
Najbardziej znana konferencja, o
fundamentalnym znaczeniu, to pierwsza,
która odbyła się w 1986 r. w Ottawie.
Proklamowano na niej promocję zdrowia
jako strategiczny kierunek działania w
ochronie zdrowia współczesnych
społeczeństw, co znalazło swój wyraz w
przyjętej przez jej uczestników i
firmowanej przez WHO tzw. Karcie
Ottawskiej (Ottawa Charter for Health
Promotion).
Promocja zdrowia
– definicja wg.
WHO
Jest to proces umożliwiający
ludziom zwiększenie kontroli
nad swoim zdrowiem i
polepszenie go.
Praktyczne zastosowanie
promocji to zahamowanie
rozwoju epidemii różnych
chorób.
Cele promocji
Budowanie prozdrowotnej polityki
społecznej
Kierowanie środowiskami
wspierającymi zdrowie
Wzmacnianie działań społecznych
Rozwijanie działań
indywidualnych
Zmienianie sposobu
funkcjonowania służby zdrowia
Prewencja
Szereg działań mających na
celu zapobieganie chorobie
bądź innemu niekorzystnemu
zjawisku zdrowotnemu przed
jej rozwinięciem poprzez
kontrolowanie przyczyn i
czynników ryzyka.
Fazy prewencji
Wczesna – utrwalenie prawidłowych
wzorców zdrowego stylu życia i
zapobieganie szerzeniu się
niekorzystnych wzorców zachowań w
odniesieniu do osób zdrowych.
Pierwotna – zapobieganie chorobie
poprzez kontrolowanie czynników
ryzyka w odniesieniu do osób
narażonych na czynniki ryzyka
Wtórna – zapobieganie konsekwencjom
choroby poprzez jej wczesne wykrycie i
leczenie.
Trzeciorzędowa – zahamowanie postępu
choroby i ograniczenie powikłań.
Najczęstsze
przyczyny
zagrożeń dla
zdrowia – czynniki
ryzyka
Niedożywienie, żywienie jakościowo niewłaściwe
Zanieczyszczona woda spożywcza i dla celów
higienicznych, złe warunki sanitarne,
nieprzestrzeganie zasad higieny osobistej
Niewłaściwe zachowanie seksualne
Alkohol, choroby i wypadki
Praca zawodowa – choroby i wypadki
Palenie tytoniu
Choroby związane z otyłością (zwłaszcza
nadciśnienie tętnicze, cukrzyca)
Hipokinezja
Narkomania, lekomania
Zanieczyszczenia chemiczne powietrza
atmosferycznego