Slajd 1

Główne cele kinezjologii to:

Zrozumienie psychologicznych i

fizjologicznych reakcji ludzkiego organizmu

na krótkotrwały i bardzo intensywny wysiłek

fizyczny

poznanie różnych form adaptacji

organizmu ludzkiego na chroniczną

lub długotrwałą aktywność fizyczna

zrozumienie mechaniki ruchu i opisanie jej

cech

badanie procesów kontrolujących ruch

i czynników wpływających na

nabywanie zdolności motorycznych

wyjaśnienie psychologicznych efektów

fizycznej aktywności na ludzkie zachowanie.

Aktywność ruchowa

Całokształt zachowań, możliwości i

właściwości ruchowych ciała ludzkiego, osiągniętego

w ontogenezie, poziom zaradności

i samodzielności motorycznych

Aktywność ruchowa

jest to możliwość

adaptacji człowieka do środowiska

biogeograficznego i społeczno – kulturalnego.

Rodzaje aktywności ruchowej:

Osobnicza

– dotyczy każdej jednostki oddzielnie,

przekształca się w miarę postępu, wzorzec ruchowy

każdego człowieka;

Populacyjna

– suma osobniczych aktów ruchowych

prowadząca do mobilności ludzkich grup;

Osobista

– szeroko rozumiane czynności higieniczne i

inne związane z samoobsługą;

d) Zawodowa

– zabezpieczenie materialne warunków

bytu;

e) Rekreacyjna

– odczuwanie sił biologicznych i

twórczych zdolności;

f) Rehabilitacyjna

– zabiegi ruchowe (naprawianie

szkód) powstałych w trakcie rozwoju ontologicznego

człowieka;

g) Sportowa

– właściwa dla różnych dyscyplin

sportowych – czasami powiązana z zawodową.

Homeostat

(gr.

homoíos

- podobny, równy i

stásis

trwanie)

stan równowagi dynamicznej środowiska, w

którym zachodzą procesy biologiczne.

Zasadniczo sprowadza się to do równowagi

płynów wewnątrz- i zewnątrzkomórkowych.

Pojęcie homeostazy wprowadził Walter Cannon

w 1939 roku na podstawie założeń Claude

Bernarda (1857) nt. stabilności środowiska

wewnętrznego.

Homeostaza jest

podstawowym pojęciem w fizjologii.

Pojęcie to jest także stosowane w

psychologii zdrowia dla określenia

mechanizmu adaptacyjnego.

Homeostat

- zdolność organizmu do utrzymania

aktualnych potrzeb

fizykochemicznych, charakteru

środowiska wewnętrznego

- układ złożony z szeregu regulatorów

odwzorowujący homeostazę, zdolny do

samoregulacji zachowującej stałą

równowagę.

Homeostat działa na zasadzie ujemnego

sprzężenia zwrotnego:

Samoregulacja swego stanu wewnętrznego

(temp.,ciśn.)

Możliwość adaptacji do zmiennych warunków

środowiska zewnętrznego

Zdolność do kompensacji zaburzonej

równowagi działania (procesy patologiczne)

Zdolność do artykułowania mowy

Zdolność do poruszania się

Charakterystyczne zachowanie

Osobowość

Indywidualność

x -

oś pozioma

czyli

poprzeczna

- biegnąca z lewa na

prawo

y -

oś pionowa

czyli

długa

- biegnąca z dołu do góry

z -

oś strzałkowa

- biegnąca od przodu ku

tyłowi

Osie ciała

Kierunki

przyśrodkowy

boczny

przedni (na tułowiu)

brzuszny

tylny (grzbietowy)

górny

dolny

Płaszczyzny ciała

Ruchy zachodzące w stawach mogą

odbywać się w trzech płaszczyznach:

strzałkowej

czołowej

poprzecznej

Ruchy zachodzące w płaszczyznach ciała

W płaszczyźnie czołowej (F) 2

* odwodzenie

* przywodzenie

* skłon boczny

W płaszczyźnie strzałkowej (S) 1

* zgięcie

* wyprost

* wysuwanie

* cofanie

W płaszczyźnie poprzecznej (T) 3

* rotacja zewnętrzna

* rotacja wewnętrzna

* nawracanie

* odwracanie

wielopłaszczyznowe, złożone

* obwodzenie

Metoda SFTR

Sposoby opisywania ruchów:

Ruchy wyprostu i wszystkie ruchy prowadzone od ciała

zapisujemy jako pierwsze

Ruchy zgięcia i wszystkie ruchy prowadzone do ciała

zapisujemy jako ostatnie

Pozycja wyjściowa, która z reguły jest pozycją O

zapisywana jest w środku

Pozycja wyjściowa o innej niż O

wielkości badanego stawu

–

patologia!!!

Np. przykurcz zgięciowy.

Skłony oraz skręty głowy i kręgosłupa w lewa stronę

zapisywane są jako pierwsze, natomiast w prawo jako

ostatnie

Rotacja zewnętrzna kończyn zapisywana jest jako pierwsza,

a wewnętrzna jako ostatnia

Przykład: ruchy głowy

F 30

skłon w bok

S 20

skłon w przód

T 60

rotacja

Położenie

Powierzchowne – zewnętrzne, bliżej

zewnętrznej powierzchni ciała

Głębokie – wewnętrzne

Pośrodkowe – położenie w

płaszczyźnie pośrodkowej

Części ciała

Wycinek ciała jako całości:

Głowa

Szyja

Tułów

Klatka piersiowa

Brzuch

Miednica

4. Kończyna górna

5. Kończyna dolna

Układ kostny

Tkanka kostna:

- główny składnik szkieletu człowieka

powstaje z tkanki łącznej zarodkowej

cechuje ją duży stopień twardości

elementem strukturalnym tkanki

kostnej są cienkie blaszki kostne oraz

istoty międzykomórkowej

Kość zbudowana jest z:

Istoty kostnej zbitej

Istoty kostnej gąbczastej

(występuje w kościach krótkich,

płaskich i nasadach kości długich)

Cechuje ją lekkość i odporność na

zgniatanie i rozciąganie

Budowa wewnętrzna i architektoniczna

kości

Warstwy kości o utkaniu:

Ścisłym

– istota zbita

Beleczkowatym

– istota gąbczasta

Istota gąbczasta

w kościach długich

występuje w nasadach a w kościach

płaskich jest położona między dwoma

blaszkami

istoty zbitej

Mimo, że

istota zbita

gąbczasta

występuje w odmiennych postaciach nie

różnią się ani budową ani czynnością.

Istota zbita jest zagęszczoną istotą

gąbczastą.

Kształt kości c.d.

•

Płaskie

(sklepienie czaszki, łopatka, kość biodrowa)

Krótkie

(nadgarstka, stępu)

Różnokształtne

(twarzoczaszki)

Pneumatyczne

(sitowa, klinowa, szczęka)

Podział kośćca:

Kości czaszki

- Kości mózgoczaszki

Parzyste

→

ciemieniowa

→

skroniowa

b) Nieparzyste

→

czołowa

→

potyliczna

→

klinowa

→

sitowa

- Kości twarzoczaszki

Parzyste

→

szczęka

→

jarzmowa

→

podniebienna

→

nosowa

→

łzowa

→

małżowina nosowa dolna

b) Nieparzyste

→

żuchwa

→

lemiesz

→

gnykowa

Kości kręgosłupa

→

kręgi

Kości klatki piersiowej

→

żebra

→

mostek

Kości kończyny górnej

- obręcz kończyny górnej

→

obojczyk

→

łopatka

- kości kończyny górnej wolnej

→

kość ramienna

→

kości przedramienia:

kość promieniowa

kość łokciowa

→

kości ręki:

kości nadgarstka

kości śródręcza

kości palców rąk

Kości kończyny dolnej

- obręcz kończyny dolnej

kość miedniczna

→

kość biodrowa

→

kość kulszowa

→

kość łonowa

- kości kończyny dolnej wolnej

→

kość udowa

→

rzepka

→

kości podudzia (goleni):

kość piszczelowa

kość strzałkowa

→

kości stopy:

kości stępu

kości śródstopia

kości palców stopy

W ciągu całego życia trwa w kości

zjawisko budowy i rozpadu, a

gruczoły endokrynowe wpływają

nie tylko na wzrastanie, ale

również na zachowanie jej

zdolności czynnościowej.

Wzrastanie kości

- Wzrost na grubość – przez

przywarstwienie od okostnej, jednocześnie

z niszczeniem

Wzrost na długość – chrząstka nasadowa

Długie unieruchomienie – odwapnienie

Duże obciążenia - przerost

Całość kości oprócz powierzchni

stawowych (chrząstka szklista)

okrywa włóknista

okostna

zbudowana podobnie jak

chrząstka, unerwiona i obficie

unaczyniona.

Okostna

Błona pokrywająca

Ochrania

Odżywia

Czynnik regeneracji

2 warstwy:

Włóknista (zewnętrzna)

Rozrodcza (wewnętrzna)

STAWY

Połączenia ścisłe i wolne

Ścisłe:

więzozrosty, chrząstkozrosty,

kościozrosty

Wolne:

stawy

Połączenia kości ścisłe

nieruchome w zależności od materiału spajającego (tkankę

łączną, chrzęstną, kość) wyróżniamy:

Więzozrosty –

połączenia włókniste

Więzozrost włóknisty

(np.. Błony międzykostne przedramienia i

goleni)

Więzozrost sprężysty

(np.. Więzadła żółte między łukami

kręgów)

Szew

– w zależności od kształtu łączących się brzegów kości:

Gładki

( prosty np.. Blaszki poziome kości podniebiennych)

Łuskowy

(przebiega skośnie do powierzchni kości, zachodząc

dachówkowato np.. Szew łuskowy, k. skroniowa i ciemieniowa)

Piłowaty

– większość kości sklepienia czaszki

Wklinowanie

(sposób umocowania korzeni zębów w ścianach

zębodołów)

Chrząstkozrosty

(połączenia chrzęstne)

Chrzęstne połączenie dwóch kości

(krążki między trzonami kręgów,

spojenie łonowe, nasada-trzon w

młodym wieku)

Kościozrosty

Powstają z wiekiem przez

kostnienie więzo- i

chrząstkozrostów

(mogą również kostnieć stawy np.

stawy krzyżowe)

Główne składniki stawu:

•

Powierzchnia stawowa

– są to odcinki

kości wygładzone i pokryte chrząstką

szklistą (nie jest pokryta ochrzęstną,

stąd jest idealnie gładka)

Kształty:

Płaskie

Kuliste

Wydłużone

(są dopasowane do siebie np.

powierzchni kulistej odpowiada wklęsła,

płaskiej- płaska)

Torebka stawowa

– otacza staw.

Składa się z dwóch warstw błon:

- Zewnętrznej włóknistej

– zazwyczaj

przerasta do brzegów powierzchni

stawowych.

- Wewnętrznej maziowej

– wiotka,

obficie unaczyniona, tworzy fałdy oraz

wypustki zwane kosmkami.

Błona maziowa wydziela maź.

Jama stawowa

– to wąska

przestrzeń między powierzchniami

stawowymi i torebką stawową.

Uzupełniające składniki stawu (niestałe):

Obrąbki stawowe

(chrząstki włókniste,

pogłębiają i powiększają panewkę)

Chrząstki stawowe

(chrząstki

śródstawowe – łąkotki)

Kaletki maziowe

(uchyłki błony

maziowej sięgające poza obręb jamy

stawowej, są to woreczki wypełnione

mazią, umożliwiającą poślizg więzadeł i

ścięgien mięśni)

Więzadła wewnątrzstawowe.

Funkcje chrząstki stawowej

elastyczno – sprężysta warstwa chroniąca

nasady kostne (grubsza w stawach o dużej

ruchomości)

Amortyzuje, wygasza i wytłumia

obciążenia stawowe

Wyrównuje powierzchnie stawowe

Ułatwia poślizg

Zmniejsza tarcie

Przenosi duże obciążenia przez chwilę

Im większe działanie krótkotrwałej siły

tym bardziej jest sprężysta

Podział stawów (na podstawie

różnych kryteriów):

liczby łączących ich kości (prosty,

złożony)

liczby osi (jedno, dwu, wieloosiowe)

kształtu powierzchni stawowych

(np.. Kulisty)

ruchomości – zakres ruchu (zależne

od napięcia tor. staw., układu i siły

więzadeł i działania mięśni ).

Przykurcze, stany zapalne

ograniczają ruchomość

Jednoosiowe – ruch w 1 płaszczyźnie

Zawiasowy (np. ramienno-łokciowy,

stawy międzypaliczkowe)

Obrotowy (np. skokowo – piętowy, 2

kręgi)

Dwuosiowe

Kłykciowy (np. promieniowo –

nadgarstkowe)

Siodełkowy (np. nadgarstkowo –

śródręczny kciuka)

Wieloosiowe

Kulisty (np. ramienny)

Panewkowy (np. biodrowy)

Układ mięśniowy

Tworzy czynny narząd ruchu

Cechą odróżniającą tkankę mięśniową od

innych tkanek jest jej kurczliwość.

Mięsień kurcząc się zmniejsza swoją

długość, ale zwiększa tym samym swoją

grubość (przekrój poprzeczny).

Rodzaje mięśni:

Mięśnie gładkie

– zbudowane z włókien

gładkich, budują ściany narządów

wewnętrznych, np. żołądka, jelit, naczyń

krwionośnych.

Mięśnie poprzecznie prążkowane

–

szkieletowe, zbudowane z włókien

poprzecznie prążkowanych, powodują ruchy

kośćca lub ustalenie położenia jednych

kości w stosunku do drugich, czynność ich

zależy od naszej woli.

Mięsień sercowy

– zbudowany z włókien

mięśniowych poprzecznie prążkowanych,

włókna te kurczą się bez udziału naszej

świadomości.

Ogólna budowa mięśnia

poprzecznie prążkowanego

W mięśniu wyróżniamy dwie części:

Brzusiec

– kurczliwa masa mięśniowa o

ciemnoczerwonym zabarwieniu, zbudowana z

włókien mięśniowych.

Ścięgno

– niekurczliwe pasma tkanki

łącznej włóknistej – barwy szaro srebrnej.

Występują na obu końcach brzuśca i łączą

mięśnie za szkieletem (okostną lub wew

warstwami skóry – mimiczne).

Kształt mięśni:

Długie (mm. kończyn)

Krótkie (mm. otaczające kręgosłup)

Szerokie (w ścianach: jamy brzusznej,

klatki piersiowej, miednicy)

Okrężne = zwieracze (wokół oczu, odbytu)

Podział mięśni szkieletowych

anatomiczny:

mm. głowy

mm. szyi

mm. tułowia

mm. kończyn górnych

mm. kończyn dolnych

Podział mm. szkieletowych c.d.

2. Czynnościowy

zginacze

prostowniki

przywodziciele

odwodziciele

nawracacze

odwracacze

Komórka mięśniowa mięśnia

poprzecznie prążkowanego

Mięsień poprzecznie prążkowany

(szkieletowy) zbudowany jest z wielu

tysięcy komórek mięśniowych.

Jednostką strukturalną tkanki

mięśniowej poprzecznie prążkowanej

jest miocyt (komórka mięśniowa).

Wnętrze miocytu jest prawie całkowicie

wypełnione włókienkami kurczliwymi

(miofibryllami) wykazującymi poprzeczne

prążkowanie.

Poprzeczne prążkowanie jest wynikiem

naprzemiennego ułożenia się prążków

jaśniejszych i ciemniejszych.

Prążki ciemne załamują światło podwójnie

dlatego nazywane są prążkami

anizotropowymi (prążki A).

Prążki jasne załamują światło pojedynczo,

nazywane są prążkami izotropowymi (prążki

I).

Włókienka kurczliwe zbudowane są z

naprzemiennie leżących

prążków A i

Prążek I jest przedzielony

linią

graniczną Z (błona graniczna Z).

Prążek A przedzielony jest

linią M

(błoną środkową M), po której obydwu

stronach znajdują się

jaśniejsze

prążki H

Część włókienka kurczliwego zawarta

między dwoma liniami granicznymi Z

nosi nazwę

sarkomeru

Sarkomer jest jednostką budowy

włókienka kurczliwego

(miofibrylli).

Brzusiec - pęczki włókien – włókno -

włókienko(sarkomer, sarkomer, sarkomer...) -

miofilamenty aktynowe i miozynowe

W skład sarkomeru (S) wchodzą:

Linia graniczna Z

Połowa prążka I

Połowa prążka A

Prążek H

Linia środkowa M

Prążek H

Połowa prążka A

Połowa prążka I

Linia graniczna Z

S= Z + 0,5I + 0,5A + H + M + H + 0,5A + 0,5I + Z

Akton

Część mięśnia lub cała wiązka, która

działa w jednym kierunku.

Mięsień jednoaktonowy

– jednostawowy,

dwuprzyczepowy, o równoległej wiązce,

np. m. wrzecionowaty (m. naprężacz

powięzi szerokiej)

Mięsień dwuaktonowy

– np. m.

dwugłowy ramienia

Mięsień trójaktonowy

– np. m.

pośladkowy wielki

Jednostka motoryczna

Zespół komórek mięśnia szkieletowego

(włókien mięśniowych) kręgowca

unerwianych przez tę samą komórkę

nerwową, przez co wspólnie

pobudzanych i jednocześnie

pracujących (kurczących się).

- 1 komórka nerwowa

Akson

Komórki mięśniowe przez nią

unerwiane

Rodzaje skurczów mięśni poprzecznie –

prążkowanych:

pojedyncze:

Izotoniczne

Izometryczne

2. tężcowe:

Zupełny

niezupełny

Pojedynczy

- wywołany przez pojedynczy impuls

nerwowy lub elektryczny, trwa od kilku do

kilkudziesięciu mili sekund. Po skurczu następuje

rozkurcz mięśnia. odstępy miedzy impulsami są

duże, większe niż czas trwania całego pojedynczego

skurczu.

Izotoniczny

- gdy zmienia się długość mięśnia przy

stałym poziomie napięcia mięśniowego (wynikiem

skurczu jest ruch)

Izometryczny

- wzrasta napięcie mięśnia przy stałej

długości (wynikiem nie jest ruch ale utrzymanie

części ciała w stałym położeniu np. odkręcanie

mocno przykręconych śrub, stanie, trzymanie

ciężarów)

Auksotoniczny

- zmiana długości i napięcia mięśni

(np. przy chodzeniu, bieganiu).

Tężcowy

- odpowiedź na serię bodźców,

nie na pojedynczy

Niezupełny- jeżeli impulsy docierają do

mięśnia w trakcie jego rozkurczania to

następują kolejne jego skurcze np.

skurcze mięśni żwaczy (szczękościsk),

skurcz mięśni twarzy (uśmiech

sardoniczny - przymusowy), napadowe

skurcze tężcowe mięśni karku.

Zupełny – impulsy zanim mm zacznie się

rozkurczać, cały czas w stanie skurczu

Mięśnie kurcząc się wykonują

pracę:

Rodzaje pracy mięśni

szkieletowych

Praca dynamiczna

– mięśnie powodują

zmianę położenia jednej części ciała

względem drugiej (skurcz izotoniczny), np.

bieg, chód, skok

Zbliża przyczepy przy pokonaniu oporu

zewn.

Praca statyczna

– wzmożona przemiana

materii w mięśniach podczas działania

stabilizującego (skurcz izometryczny) np.

stanie na baczność

Utrzymanie przyczepów w jednakowej

odległości

Czynniki ograniczające ruchomość

stawu

W świetle biomechanicznego rozumowania,

w warunkach prawidłowych są zjawiskiem

pożądanym

oszczędzającym pracę

mięśni a zatem ekonomicznym

elementy kostne

elementy chrzęstne

elementy więzadłowe

mięśnie

Elementy kostne

Kształt powierzchni stawowej decyduje

o ograniczeniu ruchomości:

powierzchnia siodełkowata –

ogranicza ruchomość stawu do dwóch

płaszczyzn

powierzchnia bloczkowa – do jednej

płaszczyzny

wyrostek łokciowy – ogranicza

nadwyprost stawu łokciowego

wyrostki kolczyste kręgów –

przeciwstawiają się nadwyprostowi

tego odcinka

Łąkotki

Rodzaj chrząstki stawowej tylko w st.

kolanowym

Pogłębiają panewkę stawu i dostosowują

pow. stawowe

Elastyczne – zmieniają kształt w trakcie

ruchów dostosowując się do pow. staw.

kości

Przesuwają się z miejsc obciążonych

wypełniając wolne przestrzenie np.

prostowanie stawu – do przodu

Poszczególne jednostki mięśniowe i całe

zespoły

W taki sposób otaczają stawy, aby

przynajmniej część ich siły

spożytkowana została na wykonywanie

zwierania szpary stawowej.

Stabilizacja poszczególnych elementów

Elementy sprzyjające

prawidłowemu funkcjonowaniu,

chroniące strukturę stawu w

statyce i w trakcie jego pracy

Rozszerzenie nasad kostnych, co

wpływa na zwiększenie powierzchni

stawowych

Chrząstka stawowa pełni rolę

elastyczno-sprężystej warstwy, chroni

nasady kostne

Maź zmniejsza siły tarcia i nacisku

Kaletki maziowe zmniejszają siły

nacisku ścięgien na staw

CD.

CD.
-

Pochewki ścięgniste- tworzą mankiet otaczający

ścięgno dookoła

Więzadła- uniemożliwiają występowanie

nieprawidłowych ruchów i hamują nadmierne

wychylenia

Mięśnie – stanowią podkład izolacyjny,

zabezpieczający przed bezpośrednimi urazami z

zewnątrz, chronią staw przed rozerwaniem

Krzywizny kręgosłupa (chronią stawy przed

nadmiernym obciążeniem i amortyzują wstrząsy

mogące odbić się niekorzystnie na mózgowiu)

Urządzenia amortyzujące w

aparacie ruchu

Elementy składowe narządu ruchu,

których budowa i umiejscowienie

powodują zmniejszenie siły reakcji

podłoża, przenoszonej przez

łańcuchy stawowe na odleglejsze

partie ciała człowieka.

Amortyzacja stawowa:

Chrząstka szklista (stawowa), łąkotki,

krążki międzykręgowe

Maź stawowa ( wg. Prawa Pascala –

wielokierunkowe rozchodzenie się

wektora siły w cieczach).

Więzadła wewnątrz i

zewnątrzstawowe oraz torebka pełnią

role napiętych taśm elastycznych.

Amortyzacja mięśniowa:

„

Pogotowie ugięciowe” – u kręgowców

czworonożnych

Wzmożone napięcie zginaczy sprawia, że

łańcuchy stawowe tworzą system

kątowych załamań pomiędzy

poszczególnymi belkami kostnymi.

2. Czynnik łagodzący wstrząsy

Document Outline