HISTORIA PSYCHOLOGII

Psychologia jest “nauką

pomiędzy”

•

Pyta “jak?”

jak człowiek myśli,

postrzega, realizuje – to pytanie o to, co
powszechne.

•

Pyta też “dlaczego?”

to pytanie o

sens z wyjaśnianiem teleologicznym i to
pytanie o “wyjątek”. To drugie pytanie
przyświeca psychologii humanistycznej.

•

A. Gałdowa

Powszechność i wyjątek

psychoanaliza,

behawioryzm,

Dwie „trzecie” siły:

•

psychologia poznawcza

•

psychologia humanistyczna

psychologia transpersonalna

To, co wspólne dla „sił”

•

Przekonanie o konieczności

przekraczania redukcjonistycznego

podejścia dwóch pierwszych sił

czyli behawioryzmu Watsona

i psychologii głębi

• …choć każde z nich prezentuje sobą inną

postać redukcjonizmu,

• W odniesieniu do behawioryzm należałoby

często analizować oddzielnie różne jego

odmiany pod względem owej postaci

redukcjonizmu.

Hermeneutyka podejrzeń

• W odniesieniu do psychoanalizy czytamy:

•

Za ideą nieświadomości dynamicznej kryje się

sceptycyzm wobec wszelkich ludzkich

autointerpretacji: nie tylko zakwestionowanie

pewności siebie człowieka, który wie czego chce

i dlaczego postąpił tak a nie inaczej, ale także

wątpliwości, co do słuszności przekonania, iż

ludzka wola jest wolna a człowiek – „panem w

swoim domu”

To antropologia, która godzi w

naszą dumę, ale choć walczy z naiwną wiarą we

wszechmoc naszej woli, intencją jej jest

poszerzać autonomię rzeczywistą.

•

[W: Coreth. S. 63-64]

Redukcjonistyczny zapał

• W tym samym miejscu, w odniesieniu do

behawioryzmu możemy przeczytać:

•

W reakcji na psychoanalizę rezygnuje on

z konstruowania nie dających się

bezpośrednio zaobserwować przyczyn jak

np.: „popęd”.

Można więc zaryzykować

stwierdzenie, że reakcją na redukcjonizm, jest

w pierwszym rzędzie inna postać

redukcjonizmu.

• Dopiero po pewnym czasie, jedną z postaci

reakcji na owe dwa redukcjonizmy stanie się

psychologia humanistyczna – która ma

zwracać „dumę”, autonomię i podmiotowość

człowiekowi.

Grunt dla psychologii

humanistycznej

• Reakcja na redukcjonizm psychoanalizy

i behawioryzmu

Wynikająca z tych redukcjonizmów

potrzeba znalezienia/przywrócenia

człowiekowi autonomii – “negatywna”

reakcja na uproszczenia.

Wynikający z teorii

redukcjonistycznych wniosek o

zdeterminowanych i

niezdeterminowanych aspektach

człowieka – “pozytywna” reakcja na

uproszczenia.

Resentymenty filozoficzne…

• Rozjaśnienie genezy wymaga spojrzenia na tradycję

filozofii życia, fenomenologii (egzystencjalizmu)

– Człowiek jest swoim dziełem

• Każda z tych filozofii mówi dlaczego jesteśmy nie

tylko ludźmi, ale również swoim dziełem: osobami

wyrastającymi ponad fizyczne i psychiczne

determinanty.

– Jesteśmy zdeterminowani fizycznie
– i psychicznie (tylko wtedy determinuje nas doświadczenie,

reguły współżycia, język) – “wolność – rozumiana raczej

jako przestrzeń manipulacji tym, co zdeterminowane, jeśli

się pojawia, to tylko jako przekraczanie tych ograniczeń.

„Dopływy filozoficzne”

•

Filozofia antypozytywistyczna

(VI

wykład?) rozwijała się niezależnie od

rozwijała się niezależnie od

myśli psychologicznej, która dała

początek psychologii naukowej. Ale

jej rozwój ma teraz znaczenie dla

historii psychologii humanistycznej.

– Do jej zasobów bowiem sięga, (choć nie do

wszystkich w równym stopniu).

• Uprzywilejowałam dla jasności wykładu:

– egzystencjalizm
– i filozofię życia

*Dygresja

• ...dzięki Husserlowi, a później Heideggerowi to

nie WOLA decyduje o tym kim jesteśmy, ale:

– interesy i ludzkie problemy, które dostajemy razem

z rodziną, językiem, społeczeństwem.

•

Fenomenologia/egzystencjalizm dokonał

w filozofii tego samego, co psychologia

głębi w psychologii

• Człowiek już nigdy nie jest tak naprawdę

wolny i sam dla siebie staje się podejrzany.

Jego cele, potrzeby i interesy nie są

przejrzyste dla niego [„SIĘ” Heideggera]

Psychologicznie i

filozoficznie

•

Podkreślanie OSOBISTEJ

OSOBISTEJ

DUCHOWOŚCI -

przeżywająca OSOBA

•

Akcent kładziony na

specyficznie ludzkie

właściwości:

Zdolność wyboru

Kreatywność

Wartościowanie - człowiek

jest ukierunkowany na

wartości i realizuje przez

odwołanie do wartości

Samorealizacja

Ma potrzebę twórczej

autorealizacji,

•

Wybór metody

zdeterminowany jest przez

SENS, jaki ludzie nadają

swoim działaniom

•

EGZYSTENCJA

– to byt ludzki

• Nieredukowalność

subiektywnego, osobistego

życia jednostki

• Podmiotowość, jako jeden z

aspektów bycia trzeba

nieustannie rozwijać – sami

czynimy się tym, kim jesteśmy,

esencja (sposób bycia)

kształtuje Dasein - egzystencję

(formuła: egzystencja

wyprzedza esencję/istotę)

• Ludzkie właściwości:

Zdolność wyboru

Podejmowanie zobowiązań

• Sensowność pojawia się dzięki

postępowaniu jako osoba (to,

że każdy człowiek ma

powyższe właściwości nie

oznacza, że każdy z nich

korzysta)

Druga odpowiedź na

behawioryzm

•

[A.Gałdowa] Psychologia humanistyczna za filozofią

zakłada, że istnieje to co:

1. Fizyczne
2. Psychiczne

Duchowe

•

Nie odnajdujemy rewolucji w 2 pierwszych punktach.

–

Z punktu widzenia filozofii, to co fizyczne było

zdeterminowane.

–

Z czasem, również to, co psychiczne, w czym filozofia

opatrywała możliwości woli, wyboru, autonomii i

podmiotowości - też zostało obnażone jako

zdeterminowane, pojawia się pytanie, czy jesteśmy taka

maszyną, którą owe determinanty tylko popychają w tą lub

inną stronę.

Logoterapia

• V. Frankl na potrzeby swojej logoterapii tak

interpretuje tę trójdzielność

– To co fizyczne urzeczywistnia to, co psychiczne,

to z kolei umożliwia spełnienie tego, co
duchowe (istnienie na poziomie sensu).

– Bycie człowiekiem oznacza dla niego być

skierowanym na kogoś lub na coś, na coś
czemu nadajemy znaczenie.

– Sens nasze działania uzyskują tylko dzięki

temu poziomowi, który przekracza moje
fizyczne i psychiczne uwarunkowania.

Samo…

•

samoaktualizacja,

•

samorealizacja,

•

samotranscendencja,

•

autorealizacja,

– …opisują nasze działania przekraczające fizyczne i

psychiczne uwarunkowania.

– Działania te odwołują się do czegoś “zewnętrznego”

[przekraczającego] wobec człowieka, czyli do WARTOŚCI.

– Kwestią wtórną jest, czy te wartości generują w jakiś

tajemniczy sposób kultury, społeczeństwa, grupy

[psychologia społeczna, socjologia], czy też odwołują się

one tylko do wartości, które istnieją sobie niezależnie od

kogokolwiek, czy czegokolwiek [wartości u Schelera są

aprioryczne jak u Kanta].

Fryderyk Nietzsche

• Arcyfilozof filozofii życia,

•

RZECZYWISTOŚĆ

jest życiem

•

Życiem jest CZŁOWIEK

•

czyli chaosem

•

czyli brakiem jakiejkolwiek formy piękna,

mądrości

•

zmiennym i nieuchwytnym

1. ŻYCIEM jest

CZŁOWIEK

( ale tylko ten, który

pomnaża siebie, realizuje się, tworzy,

PODPORZĄDKOWUJE SOBIE ŚWIAT

– to WOLA

MOCY, (nadczłowiek – moralność panów)

Henri Bergson

• Dla niego “życie”

“życie”

którego doświadczamy w

świadomości jest jedyną prawdziwą
realnością.

• Ta realność oznacza ustawiczny

realność oznacza ustawiczny

przepływ, stawanie się, wzrost, rozwój

twórczy

, dlatego istotnym elementem jego

filozofii staje się CZAS – nie fizyczny (ilość)–
ale czas psychiczny (jakościowy). Życie jest
więc zmianą, przepływem jakości.

Wilhelm Dilthey

• Występował przeciw ogólnym,

mechanicznym prawom psychologii,

zapożyczonym z nauk przyrodniczych.

Postulował “psychologie rozumiejącą” –

rozumiejąca szczegół w kontekście

całości (struktury), podkreslając

historyczność człowieka, jego

realizowanie się. Od niego wziął początek

psychologizm zwalczany później przez

filozofów (Husserl) jak i przez

psychologów.

Eduard Spranger

• To ten sam, którego Formy życia na tak długo

opanowały myślenie w kategoriach typów

psychologicznych czy charakterów.

• Stosując zalecenia psychologii rozumiejącej, czyli

rozumienia w kategoriach nadającej sens

struktury wyróżnił następujące formy życia i

przypisał je do różnych kręgów kulturowych:

– Człowiek teoretyczny
– Człowiek ekonomiczny
– Człowiek estetyczny
– Człowiek społeczny
– Człowiek władzy
– Człowiek religijny

Max Scheler

• Czerpał zarówno z filozofii życia jak i z fenomenologii.

– nie zgadzał się jednak z filozofami życia w kwestii pomijania

specyfiki umysłowości,

– a fenomenologię rozumiał i rozwinął na swój specyficzny

sposób – jako uwolnienie od krytycyzmu (odróżniał Dasein od

Sosein – uposażenia jakościowego istoty)

•

Kontynuacje tego typu odróżnienia dostrzegamy

w oddzielaniu przez psychologów

humanistycznych:

właściwości człowieka,

od wykorzystywania tych właściwości do samorealizacji.

• Odwołanie w samorealizacji do wartości konstytuuje

osobę.

• OSOBA u Schelera to czysta aktywność, w której

uczestniczy ogół cech człowieka.

• Człowieka definiuje on zatem jako istotę dążąca do

czegoś oraz zdolną do miłości.

• Już Ch. Bühler pisała, że psychologia

humanistyczna ma dostarczyć wiedzy o
tożsamości człowieka jako warunku
ludzkiej natury.

– *za Arendt: natura

natura

kształtuje nas od „wewnątrz”, jest

jedna, jest całością, kondycja

kondycja

jest „zewnętrzna”.

• Problem życia spełnionego odwołuje

nas zatem do pytań o ISTOTĘ
człowieka i CELE wynikające z tej istoty
– do natury, a nie do tego, co nas
warunkuje, a co może być
interpretowane jako przypadkowe.

• Dlatego też przedmiotem

zainteresowania psychologii
humanistycznej jest jak pisze Bühler:

–

aktywne i twórcze dążenie do

wypełnienia życia

(nadania mu sensu),

– lub jak pisze Goldstein: najlepsze

najlepsze

wykorzystanie naszych możliwości w

określonych sytuacjach życiowych

– bo jak reasumuje Rogers: nie ma wiedzy

nie ma wiedzy

bez podmiotowości

Document Outline