M I E J S C E   I   P O D Z I A Ł   K O S Z T Ó W   W   U S T A W I E   O   R A C H U N K O W O Ś C I

P R Z Y C H O D Y

-   z e   s p r z e d a ż y   p r o d u k t ó w
-   z e   s p r z e d a ż y   u s ł u g
-   z e   s p r z e d a ż y   t o w a r ó w

A m o r t y z a c j a

Z u ż y c ie   m a te r ia ł ó w

i  e n e r g ii

U s ł u g i  o b c e

W y n a g r o d z e n ia

S k ł a d k i  n a   u b e z p .   s p o ł.

i  in n e   ś w ia d c z e n ia

P o d a tk i  i  o p ł a ty

P o z o s ta ł e   k o s z t y

R o z l ic z e n ie   k o s z tó w

r o d z a j o w y c h

U K Ł A D

R O D Z A J O W Y

K o s z ty   p r o d u k c ji

p o d s t a w o w e j

K o s z ty   w y d z ia ł o w e

K o s z t y   s p r z e d a ż y

K o s z ty   z a r z ą d u

R o z l ic z e n ie   k o s z tó w

d z ia ł a l n o ś c i

U K Ł A D

K A L K U L A C Y J N Y

B IE Ż Ą C E G O   O K R E S U

R M K   C Z Y N N E

( a k ty w n e )

R M K   B IE R N E

( p a s y w n e )

R O Z L IC Z A N E   W   C Z A S IE

K O S Z T Y

( k o s z ty   u z y s k a n ia

p r z y c h o d u )

D Z IA Ł A L N O Ś Ć   S T A T U T O W A

( p o d s ta w o w a   d z ia ł a l n o ś ć   p r z e d s ię b io r s t w a )

P O Z O S T A Ł E

P R Z Y C H O D Y

O P E R A C Y J N E

P O Z O S T A Ł E

K O S Z T Y

O P E R A C Y J N E

P O Z O S T A Ł A   D Z IA Ł A L N O Ś Ć   O P E R A C Y J N A

( n ie z w ią z a n a   b e z p o ś r e d n io   z

p o d s ta w o w ą   d z ia ł a l n o ś c ią )

P R Z Y C H O D Y

F IN A N S O W E

K O S Z T Y

F IN A N S O W E

D Z IA Ł A L N O Ś Ć   F IN A N S O W A

T u t a j   w p is z   ty tu ł

Z Y S K I

N A D Z W Y C Z A J N E

S T R A T Y

N A D Z W Y C Z A J N E

Z D A R Z E N IA   N A D Z W Y C Z A J N E

( z d a r z e n ia   l o s o w e )

P O D M IO T   G O S P O D A R C Z Y

K O S Z T Y   W E D Ł U G   R O D Z A J U   I   I C H   R O Z L I C Z E N I E

r z e c z o w y c h

a k ty w ó w
tr w a ły c h

w a rto ś c i

n ie m a te ria ln y c h

i  p r a w n y c h

p la n o w a

rz e c z o w y c h

a k ty w ó w
tr w a ły c h

w a rto ś c i

n ie m a te r ia ln y c h

i  p r a w n y c h

n ie p la n o w a

A m o rty z a c ja

m a te ria ły

p o d s ta w o w e

m a te ria ły

p o m o c n ic z e

o p a k o w a n ia

m a te ria ły

b iu r o w e

c z ę ś c i

z a p a s o w e

m a te ria ły

b u d o w la n e

p r a s a

k s ią ż k i

p a liw a   s ta łe ,

c ie k łe ,   g a z o w e

e n e r g ia

e le k tr y c z n a

e n e r g ia

c ie p ln a

s p r ę ż o n e

p o w ie tr z e

w o d a   d o   c e ló w

te c h n o lo g ic z n y c h

Z u ż y c ie   m a te r ia łó w

i  e n e r g ii

tr a n s p o r to w e

re m o n to w e

b iu ro w e

n a jm u

s k ła d o w a n ia

in fo rm a ty c z n e

k s ię g o w e

m e d y c z n e

p ra w n e

te le fo n ic z n e

b a n k o w e

p o z o s ta łe

U s łu g i  o b c e

u m o w y   o   p r a c ę

u m o w y   o   d z ie ło

u m o w y   z le c e n ia

W y n a g ro d z e n ia

s k ła d k i  u b e z p .

s p o łe c z n y c h

k o s z ty

B H P

p o z o s ta łe

ś w ia d c z e n ia

o d p is y   n a   Z F Ś S

( ś w ia d c z .   u r lo p . )

S k ła d k i  n a   u b e z p .   s p o ł.

i  in n e   ś w ia d c z e n ia

p o d a te k   o d

n ie r u c h o m o ś c i

p o d a te k

V A T

p o d a te k

a k c y z o w y

w p ła ty   n a

P F R O N

p o z o s ta łe

p o d a tk i  i  o p ła ty

P o d a tk i  i  o p ła ty

( o b c ią ż a ją c e   k o s z ty )

P o z o s ta łe   k o s z ty

lim ito w a n e

n ie lim ito w a n e

K o s z ty   R IR

R o z lic z e n ie   k o s z tó w

ro d z a jo w y c h

Z E S P Ó Ł   4

U K Ł A D   R O D Z A J O W Y

( k o s z ty   p ro s te )

K o s z t y   p r o d u k c j i

p o d s t a w o w e j

K o s z t y   w y d z ia ł o w e

K o s z t y   s p r z e d a ż y

K o s z t y   z a k u p u

K o s z t y   z a r z ą d u

R o z l ic z e n ie   k o s z t ó w

d z ia ł a l n o ś c i

Z E S P Ó Ł   5

K O S Z T Y   W G .   T Y P Ó W

D Z I A Ł A L N O Ś C I

( k o s z t y   z ł o ż o n e )

DEFINICJA KOSZTU I PRZYCHODU

•

KOSZT

• Zmniejszenie korzyści ekonomicznych w trakcie okresu sprawozdawczego w 

formie rozchodu lub zmniejszenia wartości aktywów albo powstania 

zobowiązania, powodujące zmniejszenie kapitału własnego, z wyjątkiem podziału 

kapitału na rzecz właścicieli.

• Wg ustawy o rachunkowości przez koszty i straty rozumie się uprawdopodobnione 

zmniejszenia w okresie sprawozdawczym korzyści ekonomicznych o wiarygodnie 

określonej wartości, w formie zmniejszenia wartości aktywów, albo zwiększenia 

wartości zobowiązań i rezerw, które doprowadzą do zmniejszenia kapitału 

własnego lub zwiększenia jego niedoboru w inny sposób niż wycofanie środków 

przez udziałowców lub właścicieli.

•

PRZYCHÓD

• Należna lub uzyskana kwota ze sprzedaży lub innych tytułów
• Wg ustawy o rachunkowości przez przychody i zyski rozumie się 

uprawdopodobnione powstanie w okresie sprawozdawczym korzyści 

ekonomicznych o wiarygodnie określonej wartości, w formie zwiększenia wartości 

aktywów, albo zmniejszenia wartości zobowiązań i rezerw, które doprowadzą do 

wzrostu kapitału własnego lub zmniejszenia jego niedoboru w inny sposób niż 

wniesienie środków przez udziałowców lub właścicieli.

•

PRZYCHÓD OPERACYJNY

• Należna lub uzyskana ze sprzedaży kwota produktów, towarów i usług oraz innych 

składników majątku jeżeli jest rezultatem statutowej działalności jednostki

PODZIAŁ KOSZTÓW

PRZEKRÓJ  

KLASYFIKACYJ NY

KRYTERIUM 

KLASYFIKACJ I

Układ rodzajowy amortyzacja

zużycie 

materiałów 

i energii

usługi 

obce

wynagrodzenia

świadczenia 

na rzecz 

pracowników

podatki 

i opłaty

pozostałe 

koszty

koszty 

RiR

Wewnętrzna 
struktura
Typy działalności
Odmiany 
działalności
Układ 
kalkulacyjny
Stosunek wobec 
rozmiarów 
działalności
Realizowane 
funkcje
Miejsce 
powstania 
kosztów
Znaczenie 
kosztów 
względem 
działalności

stałe

System rachunku 

kosztów

proste

złożone

sprzedaży

Na potrzeby 

rachunkowości 

zarządczej

działalność operacyjna

działalność inwestycyjna

działalność finansowo 

wyodrębniona

działalność podstawowa

działalność pomocnicza

zarządu

bezpośrednie

pośrednie

podstawowe

ogólne

PODZIAŁ KOSZTÓW:

produkty, półprodukty, 

usługi

wydziały podstawowe 

lub pomocnicze

stanowiska w ramach 

wydziałów lub poza 

nimi

realizowane 

funkcje

zmienne

zakupu

działalności głównej

KOSZTY PRODUKTU A KOSZTY OKRESU

Koszty 
produkcji

Koszt produktów 

gotowych i 

niezakończonych

Bilans

aktywowanie

sp

rze

da

ż

Koszty ogólnego 
zarządu, koszty 
sprzedaży

Koszty 
okresu

Rachunek 
wyników

DEFINICJE PODSTAWOWYCH TERMINÓW Z ZAKRESU 

RACHUNKU KOSZTÓW

Koszty bezpośrednie – są związane z określonym obiektem kosztów i mogą mu być 
przyporządkowane na podstawie dokumentów w sposób ekonomicznie uzasadniony, np.. 
Surowce, płace pracowników zatrudnionych bezpośrednio przy produkcji. 

Koszty nieużyteczne – koszty, których nie wchłonęła produkcja na skutek niepełnego 
wykorzystania zdolności produkcyjnych i które są także nazywane kosztami bezczynności 
lub kosztami pustymi. 

Koszty pośrednie – koszty związane z końcowymi efektami działalności produkcyjnej i 
innymi obiektami, których odnoszenie na te obiekty w sposób indywidualny jest 
ekonomicznie uzasadnione. Są one grupowane jako koszty wspólne, np.. Koszty wydziałowe, 
które następnie są rozliczane. 

Koszty przyrostowe – koszty dodatkowej wielkości produkcji ponad planowane rozmiary 
danego obiektu kosztu (np.. Produktu). 

Koszty stałe – koszty, które w całej kwocie nie ulegają zmianom mimo zmian rozmiarów 
produkcji. 

Koszty zmienne – koszt zmieniający się wraz ze zmianą rozmiarów produkcji. 

Nośnik kosztów – każdy czynnik mający wpływ na zmianę sumy kosztów danego obiektu. 

Obiekt kosztów – produkt, funkcja, działanie, klient itp. z którym związane koszty chcemy 
zmierzyć odrębnie. 

ŹRÓDŁA KOSZTÓW W DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ

Źródła 
kosztów

Praca żywa 

(praca 

człowieka)

Praca 
uprzedmiotowiona

Środki pracy 

(Środki trwałe, 
wyposażenie 
zużywające się 
stopniowo

Przedmioty 

pracy

(surowce, 
materiały 
stanowiące 
środki 
produkcji)

Siły wytwórcze

KOSZTY ROZLICZANE W CZASIE

Rozliczenia międzyokresowe 
kosztów

PA

SY

W

A

AK

TY

W

A

RMK CZYNNE

(poniesione z 

góry) koszty 

przyszłych 

okresów

RMK BIERNE

(poniesione z 

dołu)

RACHUNEK KOSZTÓW

    ogół działań zmierzających do odzwierciedlenia 

procesów zachodzących w przedsiębiorstwie, 
poprzez ujęcie, zgrupowanie i interpretację w 
określonych przekrojach kosztów produkcji i 
sprzedaży produktów, mierzonych ilościowo i 
wartościowo, za pewien okres czasu, w celu 
uzyskania informacji potrzebnych do ustalania 
wyników i kierowania przedsiębiorstwem lub ich 
zespołem (Z. Fedak, Rachunek kosztów 
produkcji przemysłowej, PWE, Warszawa 1962).

POZOSTAŁE PRZYCHODY I KOSZTY 

OPERACYJNE

to koszty i przychody związane pośrednio z działalnością operacyjną 

jednostki, a w szczególności koszty i przychody związane: 

a) z działalnością socjalną, 
b) ze zbyciem środków trwałych, środków trwałych w budowie, 

wartości niematerialnych i prawnych, 

c) z odpisaniem należności i zobowiązań przedawnionych, 

umorzonych, nieściągalnych, z wyjątkiem należności i zobowiązań 

o charakterze publiczno- prawnym nie obciążających kosztów, 

d) z odpisami aktualizującymi wartość aktywów i ich korektami, z 

wyjątkiem odpisów obciążających koszty wytworzenia 

sprzedanych produktów lub sprzedanych towarów, koszty 

sprzedaży lub koszty finansowe, 

e) z odszkodowaniami, karami i grzywnami, 
f) z przekazaniem lub otrzymaniem nieodpłatnie, w tym w drodze 

darowizny aktywów, w tym także środków pieniężnych na inne 

cele niż nabycie lub wytworzenie środków trwałych, środków 

trwałych w budowie albo wartości niematerialnych i prawnych.

PRZYCHODY I KOSZTY FINANSOWE

to koszty i przychody związane z 

działalnością finansową jednostki, a w 
szczególności koszty i przychody związane: 

a) z tytułu udziału w zyskach (dywidendy), 
b) ze zbyciem inwestycji, 
c) z aktualizacją wartości inwestycji, 
d) z tytułu odsetek, 
e) z tytułu różnic kursowych.

ZYSKI I STRATY NADZWYCZAJNE

straty i zyski powstające na skutek 
zdarzeń trudnych do przewidzenia 
(losowych), poza działalnością 
operacyjną jednostki i nie związane z 
ogólnym ryzykiem jej prowadzenia.

USTALANIE WYNIKU FINANSOWEGO

Kos własny sprzedanych 

produktów + wartość 

sprzedanych towarów

Pozostałe koszty operacyjne

Przychody ze sprzedaży 

produktów, towarów i 

usług

Pozostałe przychody 

operacyjne

Koszty finansowe

Straty nadzwyczajne

Przychody finansowe

Zyski nadzwyczajne

Wynik na 

sprzedaży 

Wynik działalności 

gospodarczej

Wynik na 

działalności 

operacyjnej

Wynik brutto