Metodologia badań
Metodologia badań
Badania poprzeczne
Badania podłużne
Strategia porównań sekwencyjnych
Eksperyment
Techniki obserwacyjne
Techniki wywiadu
Techniki korelacyjne
Badania nad habituacją
Wady i zalety każdej z metod
3 tydzień – bicie serca
6 tydzień – reakcja na bodźce
Od 8 tygodnia – płód
250 000 neuronów na minutę
100 mld neuronów w momencie
urodzenia
Czynniki konstytucjonalne: podstawowe
fizyczne i psychiczne właściwości
(budowa ciała, temperament,
predyspozycje do chorób) – np. 10-15%
noworodków to „urodzeni” nieśmiali
John Watson – niemowlę to „żywy, wijący
się kawałek mięsa, zdolny do wykonania
prostych reakcji”
Kilka minut po urodzeniu – orientacja w
kierunku wybranych dźwięków
12 godzin po urodzeniu – preferencje
smakowe: banany, wanilia i zapachowe:
nie lubią krewetek, cytryny i zgniłych jaj
Preferują żeńskie głosy
2 miesiąc życia – niemowlę rozróżnia
kolory: biały, czerwony, pomarańczowy i
niebieski, 3 miesiąc – dostrzega głębię
Przywiązanie, miłość i zabawa
„Nasza wiedza o miłości nie wykracza poza potoczne
obserwacje, a tę niewielką wiedzę, którą posiadamy,
zawdzięczamy poetom i pisarzom”
H. Harlow
Po pierwszym tygodniu – rozpoznawanie
głosu matki
Uśmiech społeczny – 2-3 m. ż.
Lęk ósmego miesiąca
Pierwsze przywiązanie – 7-8 m. ż.
3 style przywiązania:
Bezpieczny
Ambiwalentno-lękowy
unikający
Jak powstaje przywiązanie? –
„kredensowa” teoria
Badania Harlowa
i Lorenza
(zwierzęta)
Matki „miękkie”
i matki „druciane”
Wdrukowanie,
okres krytyczny
vs okres
sensytywny?
Badania Bowlby’ego
i Ruttera (dzieci)
Pozbawienie kontaktu
z matką – opóźnienie
intelektualne i
społeczne, depresja,
moczenie nocne
Syndrom rozpaczy
(okres protestu,
rozpaczy i
zobojętnienia)
Do 18 m. ż. – samotna
3 r. ż. – zabawa równoległa
4 r. ż. – zabawa uspołeczniona
Teoria zabawy Piageta:
Zabawa sensoryczno-motoryczna – kontrola
ruchów (do 2 r. ż.)
Zabawa symboliczna – krzesło jako
samochód (do 7 r. ż)
Zabawa w role (od 7 r. ż.)
Teoria Wygotskiego – „strefa
najbliższego rozwoju”
Freud – obniżenie poziomu tłumionych
emocji
Erikson – dziecięca forma planowania i
eksperymentowania
Hutt – zabawy eksploracyjne związane z
późniejszą ciekawością, kreatywnością i
niezależnością
Czynniki decydujące o szybkim osiąganiu
biegłości językowej:
1.
Zainteresowanie kontaktami społecznymi
2.
Zdolność percypowania mowy –
rozróżnianie wszystkich fonemów
3.
Zdolność wytwarzania mowy – gaworzenie
(7-10 m. ż.)
4.
Doświadczenia prenatalne w zakresie
słuchania – mowa filtrowana i
niefiltrowana
5.
LAD (language acquisition device)–
mechanizm przyswajania języka – Noam
Chomsky
Dowody na istnienie LAD-u:
Wszyscy uczą się języka bardzo szybko
Dane nie wystarczają, by wydobyć
gramatyczne reguły
Informacje zwrotne od rodziców nie są
wystarczające, by odkryć gramatyczne
reguły (korygowanie „prawdziwości”
wypowiedzeń, a nie poprawności)
Protodialogi z rodzicami
Faza jednowyrazowa – głównie
rzeczowniki, nadmierne rozszerzanie
znaczenia
Ok. 18 m. - eksplozja nazywania
2 r. ż – słownictwo abstrakcyjne, stany
psychiczne, emocje
2 r. ż – stadium dwuwyrazowe – dot.
najczęściej źródeł ruch, ruchomych
przedmiotów
Mowa telegraficzna
Nadmierna regularyzacja
Struktura intelektu – schematy i operacje
Adaptacja: asymilacja i akomodacja
Stadia rozwoju inteligencji:
Stadium I – sensoryczno-motoryczne, stałość
przedmiotu
Stadium II – przedoperacyjne (egocentryzm,
centracja, nieodwracalność – eksperymenty nad
pojęciami stałości, niezdolność do rozróżniania
świata fizycznego od psychicznego)
Stadium III – operacje konkretne (myślenie
odwracalne, decentracja, klasyfikacja,
szeregowanie)
Stadium IV – operacje formalne (rozumowanie
abstrakcyjne)
Metodologia
Badania Donaldson nad egocentryzmem
(dziecko i policjanci)
Pojęcia stałości – rola „niegrzecznego misia”
Wnioski:
Inteligencja dzieci odmienna od inteligencji
dorosłych
Waga interakcji z otoczeniem i aktywnego
uczestnictwa
Badania nad aktywnością półkul – skokowy
rozwój lewej vs stopniowy prawej
Rozróżnienie między wykonaniem a
kompetencją
Pamięć krótkotrwała?
9 miesięczne dzieci – naśladują
eksperymentatora po 24 godzinach
Podejście psychodynamiczne:
obsadzanie libido, kateksja, fiksacje,
fazy rozwoju psychoseksualnego
stadium oralne
stadium analne
Stadium falliczne (kompleks Edypa i Elektry,
narodziny superego)
Okres latencji
Stadium genitalne
Zastrzeżenia wobec teorii Freuda:
Próba neurotycznych dorosłych
Studia przypadków
Nietestowalność hipotez
Fiksacja oralna – ssanie kciuka a czas
karmienia
Fiksacja analna – oszczędność, obsesyjność,
czystość a wyniki Blacky Picture Test
Kompleks Edypa/ Elektry – analiza
interpretacji obrazków – więcej konfliktowych
tematów, gdy rodzic tej samej płci
Rola środowiska i doświadczenia
„Dajcie mi dziecko spłodzone przez dowolną
parę rodziców i dajcie mi pełną kontrolę nad
środowiskiem, w jakim będzie ono wzrastać - a
sprawię, że wyrośnie na wybitnego uczonego,
artystę, politycznego przywódcę, czy też, jeśli
tylko będę tego chciał, zostanie pospolitym
przestępcą.” - Watson
Warunkowanie klasyczne – pies Pawłowa
Warunkowanie reakcji fobicznych u niemowląt –
mały Albert
Warunkowanie instrumentalne
Wzmocnienie negatywne, pozytywne, ciągłe i
częściowe
Kara
Teorie społecznego uczenia się – modelowanie
Stadia rozwoju moralnego wg Piageta:
Moralności heteronomicznej (realizmu
moralnego) – intencje osoby nie są brane pod
uwagę (egocentryzm dziecięcy)
Moralności autonomicznej (relatywizmu
moralnego) – reguły podtrzymywane dzięki
umowie społecznej
Dylematy moralne Kohlberga
Poziom przedkonwencjonalny: stadium kary i
posłuszeństwa, stadium relatywizmu
instrumentalnego
Poziom konwencjonalny: stadium dobrego chłopca/
dziewczyny, stadium prawa i porządku
Poziom postkonwencjonalny: stadium umowy
społecznej, stadium uniwersalnych zasad sumienia
Rozwój „Ja”, osiągnięcia szkolne,
dziecięce przyjaźnie
Poczucie „Ja” (Gardner, 1982)
Świadomość własnego ciała
Umiejętność właściwego opisu siebie
Świadomość własnej historii życia
Rozwój „Ja” (Lewis i Brooks, 1975)
2 r. ż. – używanie własnego imienia, połowa 3 r. ż. –
zaimki osobowe
Eksperyment z lustrem
Wraz z wiekiem, poczucie „Ja” mniej
zależne od czynników fizycznych, a
bardziej od społecznych (Kuhn, 1960)
Czynniki warunkujące motywację:
Wartość przypisana sukcesowi (Parsons,
1982)
Oczekiwanie sukcesu (Parsons, 1982)
Atrybuty sukcesu i niepowodzenia (Weiner,
1974) – zewnętrzne, wewnętrzne
Wyuczona bezradność (Seligman i Maier,
1967) – przyczyny niepowodzeń poza
kontrolą, trening właściwej interpretacji
sukcesów i niepowodzeń
Wiek
Kryzys
Właściwe
rozwiązanie
Niewłaściw
e
rozwiązani
e
0–1,5
Ufność vs
nieufność
Podstawowe
poczucie
bezpieczeństwa
Niepewność,
lęk
1,5–3
Autonomia
vs
zwątpienie
w siebie
Postrzeganie
siebie jako
podmiotu
zdolnego do
kontrolowania
własnego ciała
i sprawcę
działania
Poczucie
niezdolności
kontroli
przebiegu
zdarzeń
Wiek
Kryzys
Właściwe
rozwiązanie
Niewłaściw
e
rozwiązani
e
3–6
Inicjatywa vs
poczucie
winy
Zaufanie do
siebie jako
inicjatora
i twórcy
Poczucie
braku
własnej
wartości
6–okres
dojrzewani
a
Kompetencja
vs poczucie
niższości
Opanowanie
podstawowyc
h
umiejętności
intelektualny
ch
i społecznych
Brak
pewności
siebie,
poczucie
klęski
Wiek
Kryzys
Właściwe
rozwiązani
e
Niewłaściw
e
rozwiązani
e
Adolescencj
a
Tożsamość
vs
pomieszanie
ról
Poczucie
siebie jako
osoby
Poczucie
fragmentacji
własnego
„ja”,
niejasne
poczucie
siebie
Wczesna
dorosłość
Intymność vs
izolacja
Zdolność do
nawiązywan
ia bliskich
więzi i
zaangażowa
nia się
wobec
innych
Poczucie
osamotnieni
a
i separacji,
zaprzeczani
e potrzebie
bliskości
Wiek
Kryzys
Właściwe
rozwiązanie
Niewłaściwe
rozwiązanie
Średnia
dorosłoś
ć
Produktywno
ść vs
stagnacja
Koncentracja
troski poza „ja”
– na rodzinie,
społeczeństwie,
przyszłych
pokoleniach
Troska o
siebie, brak
orientacji na
przyszłość
Późna
dorosłoś
ć
Integralność
ego vs
rozpacz
Poczucie pełni,
podstawowa
satysfakcja z
życia
Poczucie
bezowocności
życia,
rozczarowanie
Zaczyna się z początkiem pokwitania –
kryterium biologiczne
Istota kontekstu kulturowego
Rytuały przejścia i obrzędy inicjacji –
identyfikacja z agresorem
Mit „burzy i naporu”
Agresja i nadpobudliwość w okresie
dojrzewania – przestępstwa kryminalne,
nadużywanie alkoholu, opieka
psychiatryczna w dorosłości
Późne i wczesne dojrzewanie – wpływ na
samoocenę i funkcjonowanie społeczne
(Clausen, 1975)
Tożsamość w adolescencji – kryzys –
stabilna tożsamość „ja” vs rozproszenie
ról
Style rodzicielskie – demokratyczny,
autorytatywny, autorytarny (Elder, 1980)
Konformizm – szczyt w okresie średniego
i późnego dzieciństwa, w adolescencji
ulega obniżeniu (Hartup, 1983)
Subkultury młodzieżowe
Zaakceptowanie swej dojrzałości
fizycznej i seksualności:
44% amerykańskich dziewcząt i 23%
chłopców twierdzi, że często czują się
brzydcy i nieatrakcyjni,
samoocena dziewcząt – wygląd,
chłopców – sprawność fizyczna
Ekspresja impulsów seksualnych –
masturbacja
Doświadczenia seksualne – różnice
międzypłciowe
Relacje społeczne:
Rola rówieśników – potrzeba akceptacji
Wzrost lęku – konformizm – szczyt 12-13
r. ż.
15-25% - poczucie dużej samotności
Wartości – podobne do wartości rodziców
Wybór zawodu
Zawód określa tożsamość
Ocena własnych zdolności, możliwości i
realizacja wyboru