Koordynacja Ruchowa
Koordynacja Ruchowa
Tomasz Szczech
Tomasz Szczech
Semestr III
Semestr III
Koordynacja Ruchowa
Koordynacja Ruchowa
Tomasz Szczech
Tomasz Szczech
Semestr III
Semestr III
Koordynację można zdefiniować
Koordynacja ruchowa stanowi zewnętrzny
przejaw czynności centralnego układu
nerwowego. Jest więc, silnie uwarunkowana
genetycznie, a jednocześnie podlega istotnym
zmianom pod wpływem otaczającego środowiska
Według N. Bernsteina ”Koordynacja to
działalność zapewniająca ruchowi spoistość i
jedność strukturalną
W .Farfel według niego definicją koordynacji jest
zdolność człowieka do wykonania złożonych
ruchów dokładnie, szybko i w zmiennych
warunkach
Czym jest Koordynacja..?
Do ruchów racjonalnych należą ruchy
ukierunkowane na osiągnięcie wytyczonego
celu. Wykonanie ich możliwe jest dzięki
sprawnemu sterowaniu aparatem ruchowym
poprzez centralny układ nerwowy. Ruch
zawsze realizowany jest zgodnie z
wcześniej przygotowanym programem.
Powstanie takiego programu w wyobraźni
ćwiczącego jest warunkiem poprawnego
wykonania ćwiczenia w rzeczywistości.
im więcej informacji uzyska ćwiczący, tym doskonalsze
może być wykonanie ćwiczenia. Bardziej złożone
ćwiczenia, tj. angażujące więcej części ciała i mięśni
wymagają wyższego poziomu koordynacji, a więc
doskonalszego zharmonizowania ruchów poszczególnych
części ciała w czasie i przestrzeni. To zharmonizowanie
potocznie nazywa się koordynacją ruchową która zależy
od poziomu sterowania układem nerwowo-mięśniowym.
Koordynacja jest również czynnikiem wykorzystywanym do
oceny stanu zdrowia i stopnia uszkodzenia centralnego
układu nerwowego gdyż jedynie zdrowy człowiek w pełni
może przejawiać się w ruchu. Ruchy chorego człowieka
są niedokładne i nieharmonijne. Im poważniejsza
choroba, tym gorsza jest ich jakość.
Koordynacja zależna jest od
zmysłów
Wzroku
Słuchu
Dotyku
Równowagi
Struktura Koordynacji
Specjalna sprawność fizyczna
6
Ogólna sprawność fizyczna
5
Koordynacja szczegółowa
4
Koordynacja ogólna
3
Koordynacja nabyta
2
Koordynacja wrodzona
1
Ogólnie koordynację można podzielić
na wrodzoną i nabytą
Wrodzona może mieć charakter ogólnej
i szczegółowej
Wysoki poziom ogólnej zapewnia lepszy
rozwój szczegółowej
Podstawowe zdolności
koordynacyjne
Różni autorzy wymieniają odmienną liczbę zdolności
koordynacyjnych od 5 do 11 i tak według P. Hirtza, D. Blume,
W.Starosty wyróżniamy
Przejawianie szybkiej reakcji
Rytmizacja ruchów
Zachowanie równowagi
Różnicowanie ruchu
Orientację przestrzenną
Zdolność łączenia ruchów i dostosowania
Współpracy
Wyrazistości ruchów
Rozluźnienia mięśni
Symetryzacji ruchów
Różnicowanie ruchu
Jest jedną z najważniejszych zdolności koordynacyjnych
umożliwiająca człowiekowi racjonalne zachowanie się w
otaczającym go środowisku.
Zdolność ta polega na precyzyjnym postrzeganiu siły, czasu
i przestrzeni podczas wykonywania czynności
motorycznej uwzględniającej najefektywniejsze
rozwiązanie całego zadania ruchowego.
Posiada charakter uniwersalny gdyż niezbędna jest niemal
we wszystkich dyscyplinach sportu. Wysoki poziom
rozwoju umożliwia wykonanie ruchów dokładnych w
czasie i przestrzeni, tj. ekonomicznych. A więc,
przebiegających według zasady „ maksymalny efekt przy
najmniejszym wysiłku”
Zdolność przejawiania szybkiej
reakcji
Pozwala ona na szybkie wykonanie celowego
krótkotrwałego działania (aktu) ruchowego na
określony sygnał (optyczny, akustyczny,
dotykowy), w którym uczestniczy całe ciało
(reakcja globalna) lub jego część (reakcja
lokalna). Znacznie bardziej jest złożona ta, w
której uczestniczy całe ciało.
O poziomie tej zdolności świadczy czas zawarty
między sygnałem a zakończeniem ściśle
określonego ruchu. Jest on sumą utajonego czasu
reakcji i szybkości działania zaangażowanych
mięśni. Im krótszy czas, tym szybsza reakcja.
Zdolność orientacji
przestrzenno-czasowej
Umożliwia określenie położenia ciała i jego zmian w trakcie
ruchu całego ciała (a nie jego części) w przestrzeni oraz
czasie w odniesieniu do określonego pola działania np.
( boiska, Sali, lodowiska, przyrządu) lub
przemieszczającego się obiektu m.in.. Piłki, partnera,
przeciwnika), łącząc w sobie postrzeganie i działanie
motoryczne.
Orientacja w przestrzeni związana jest ściśle z
postrzeganiem przebiegu ruchu w czasie i jego zmian.
We wszystkich rodzajach przejawiania przestrzenno-
czasowej orientacji istotna rolę spełniają rozmaite” punkty
orientacyjne” odnośnie których zawodnik ustala położenie
swego ciała w przestrzeni. Są to punkty odniesienia.
Zdolność
zachowania równowagi
Umożliwia ona zachowanie stabilnego położenia ciała (równowagi
statycznej) , jak też zachowanie lub odzyskanie tego stanu
( równowagi dynamicznej) w czasie czynności albo po jej wykonaniu.
Przejawia się ona zawsze równocześnie z orientacją przestrzenną,
różnicowaniem ruchu, szybkością reakcji.
Im więcej obrotów zawiera ćwiczenie, tym wyższy stopień jego
złożoności( tzw. Współczynnik trudności) i znaczniejsze zakłócenie
czynności zmysłu równowagi. Duża liczba takich złożonych ćwiczeń
charakteryzuje m.in.. Akrobatykę, skoki akrobatyczne na nartach,
skoki do wody, łyżwiarstwo figurowe
Znaczenie zdolności zachowania równowagi uzależnione jest od
wielkości płaszczyzny podparcia. Im mniejsza płaszczyzna, tym
bardziej złożone staje się zachowanie równowagi.
Zdolność zachowania równowagi kształtuje się głownie pod wpływem
informacji pochodzących z analizatorów : kinestetycznych,
dotykowych, optycznych i przedsionkowych.
Zdolność rytmizacji ruchów
Umożliwia ona uchwycenie, odtworzenie i wykonanie dynamicznych zmian
ruchu w uporządkowanym , powtarzającym się cyklu.
Poprawne wykonanie każdego ćwiczenia wymaga stosowania
określonego- specyficznego dla niego rytmu występującego między
poszczególnymi jego częściami (fragmentami). ”Uchwycenie”
prawidłowego rytmu ćwiczenia umożliwia jego szybsze wykonanie.
Zdolność ta przejawia się w dostosowaniu ruchów ćwiczącego do
narzuconego rytmu (pochodzącego z zewnątrz) lub stosowania własnego
rytmu ( wewnętrznego). Narzucany rytm występuje zazwyczaj w postaci
akustycznej np. gwizdka, klaskania ale może tez być optyczny np.
zapalanie się lampki.
Wszystkie odmiany rytmu narzucanego z zewnątrz nazywać można
rytmoliderami.
Każdy człowiek posiada indywidualną i niepowtarzalną rytmikę chodzenia,
po której rozpoznają go najbliżsi jeszcze na długo zanim zobaczą.
Tempo lub częstotliwość ruchów stanowią istotną składową zdolności
rytmizacji. Oznaczają liczbę cyklów ruchowych wykonanych przez
określoną część lub całe ciało w konkretnej jednostce czasu
Zdolność dostosowania
Pozwala ona na wdrożenie optymalnego
programu działania, a także jego zmianę w razie
dostrzeżenia lub przewidywania zmiany
sytuacji.
Podstawą zdolności dostosowania są procesy
przyswajania i przetwarzania informacji
optycznych, akustycznych, dotykowych i
kinestetycznych. W tym potoku informacji
wiodące miejsce w większości dyscyplin
sportowych zajmuje te pierwsze.
Zdolność łączenia
Zapewnia ona celową organizację
(zgranie) ruchów części ciała prowadząc
do integracji przestrzennych
,czasowych, dynamicznych właściwości
ruchu i podporządkowania ich zadaniu
ruchowemu wykonywanemu przez całe
ciało np. połączenie ruchów ramion,
nóg, tułowia i głowy w pływaniu.
Zdolność symetryzacji
ruchów
Jest to zdolność przenoszenia (transferu) techniki ruchów z
jednej strony ciała lub jednej jego części na drugą.
Symetryzacja ruchów wymaga współdziałania (synkinezji)
obu półkul mózgowych, tj. uruchamia rezerwy centralnego
układu nerwowego. Taką rezerwę, a więc mniej angażowaną
u osób praworęcznych stanowi prawa półkula mózgowa
Im wyższy stopień złożoności, tym trudniejsze do
opanowania ćwiczenie. Oznacza to, iż symetryczne
wykonanie najprostszych ruchów opanować może każdy,
zaś bardziej złożonych, jedynie osobnicy o najwyższym
poziomie koordynacji ruchowej
Tendencja do wyrównania sprawności obu części ciała jest u
człowieka naturalna i nie musi się łączyć, a raczej nie
powinna ze zmianą wiodącej strony ciała lub kończyny.
Zdolność wyrazistości
(ekspresji) ruchów
Polega ona na sugestywnym wyrażaniu emocji
wywołanych rytmem, dźwiękiem i melodią z pomocą
estetycznych ruchów, póz ciała oraz mimiki.
Zdolność ta charakteryzuje występy jedynie zawodników
najlepszych i jest elementem składowych najwyższego
poziomu mistrzostwa technicznego, a jednocześnie
przejawem ich indywidualności, tj. cechą wyróżniającą np.
łyżwiarstwo figurowe
Prezentacja jakiegokolwiek aktu ruchowego jest też formą
komunikowania się z najbliższym otoczeniem ten rodzaj
niewerbalnego komunikowania się nazywamy mową ciała.
Mowa ciała to pierwotna forma porozumiewania się ludzi.
Gdy język mówi jedno, a ciało drugie, zwykle ufamy ciału.
Zdolność rozluźnienia mięśni
Polega ona na wybiórczym rozluźnianiu mięśni lub ich części nie
uczestniczących w ruchu, a także maksymalnemu rozluźnieniu mięśni
zaangażowanych w działanie bezpośrednio po wykonaniu czynności ruchowej.
Jest to specyficzna optymalizacja, a jednocześnie ekonomizacja pracy
mięśniowej związana ze sprawnością centralnego układu nerwowego. To
mistrzowskie władanie swoim aparatem ruchowym nazywane jest kulturą
ruchową składa się bowiem ze zdolności do napinania i rozluźniania mięśni.
Kto nie potrafi w maksymalnym stopniu mięśni rozluźnić, ten nie może
optymalnie ich napiąć, tj.” w sam raz”
Wielkość rozluźnienia mięśni zależy w dużym stopniu od zdolności siłowego
różnicowania ruchów.
Np. w tenisie S. Smith sformułował 6 ważnych przykazań do odnoszenia
sukcesów w tej dyscyplinie. Pierwsza i najważniejsza z nich to zdolność do
rozluźnienia mięśni podczas gry: oto fragment tego przykazania „Nawet
najbardziej uzdolniony sportowiec nie może wygrać jednego turnieju, jeśli
będzie się czuł skrępowany (usztywniony) na korcie. Usztywnienie pozbawia
zawodnika przede wszystkim swobody ruchów, narusza ich koordynację i
prowadzi do szybkiego zmęczenia.
Zdolność współpracy
( kooperacji)
Polega na umiejętności łączenia aktów ruchowych z
czynnościami partnera (partnerów), przewidywania tych
czynności i odpowiedniego, a jednocześnie
natychmiastowego modyfikowania własnych.
Zdolność do współpracy stanowi kompozycję kilku
zdolności koordynacyjnych: łączenia ruchów, przejawiania
szybkiej reakcji, dostosowania, orientacji przestrzenno
czasowej, zachowania równowagi, różnicowania ruchów,
ich rytmizacji i symetryzacji.
Zdolność ta w znacznym stopniu uwarunkowania jest
genetycznie choć podlega tez kształtowaniu pod wpływem
racjonalnego treningu.
Tę zdolność wykorzystuje się w grach zespołowych sporym
przejawem tej zdolności cieszą się bliźniacy i rodzeństwo