Psychologiczne aspekty sytuacji kryzysowej

Psychologiczne

aspekty sytuacji

kryzysowej

Przygotowały:

Anna Ptaszkiewicz

Izabela Czupryniak

Sytuacja kryzysowa

W sensie psychologicznym to dynamiczny,

najczęściej gwałtownie zmieniający się

układ wzajemnych stosunków człowieka z

innymi elementami jego otoczenia.

Względnie stabilny układ tych stosunków

to środowisko, czyli normalne warunki

codziennego życia np. środowisko szkolne,

czyli względnie stały harmonogram zajęć,

znani dobrze nauczyciele, uczniowie,

rutynowe czynności itp.

Rodzaje sytuacji

kryzysowych



Kryzys rozwojowy

– nieodłączna część życia

każdego człowieka, zawsze wymagająca zmiany ról

i zadań np. rozpoczęcie/zakończenie szkoły,

rozpoczęcie/zakończenie pracy, zawarcie związku

małżeńskiego, urodzenie dziecka itp.



Kryzys sytuacyjny

(traumatyczny) wywołany

najczęściej przez nagłe, niespodziewane, silnie

urazowe

zdarzenia,

które

zagrażają

urazowe

zdarzenia,

które

zagrażają

bezpieczeństwu, poczuciu tożsamości, zdrowiu, a

nawet

życiu.

nawet

życiu.

Wydarzenia, które mogą spowodować tego rodzaju

kryzys to: śmierć bliskiej osoby, zdrada, gwałt,

wypadek komunikacyjny, powódź, walka zbrojna,

akt terrorystyczny, poważna choroba somatyczna,

inwalidztwo, przemoc w rodzinie.

Kryzysy dzielimy również na:



Ostre

- przebiegające gwałtownie zaraz po

wydarzeniu do kilku tygodni;



Chroniczne

- z objawami utrzymującymi

się powyżej kilku tygodni, czasem nawet

latami.

Do kryzysów chronicznych dochodzi, gdy

osoba wycofała się lub zastosowała

patologiczne rozwiązania lub zatrzymała

się

fazie

reakcji

emocjonalnej.

się

fazie

reakcji

emocjonalnej.

Objawy kryzysu

Sytuacja kryzysowa charakteryzuje się

szczególną dynamiką zmian

. Mnogość i

Mnogość i

intensywność działających bodźców wywiera

istotny wpływ na ludzi.

Objawy kryzysu występują na kilku

płaszczyznach:

na płaszczyźnie emocjonalnej;

na płaszczyźnie zachowania;

na płaszczyźnie biofizjologicznej;

na płaszczyźnie poznawczej.

Objawy kryzysu na

płaszczyźnie emocjonalnej

-intensywny lęk;

-przerażenie;

-rozpacz;

-złość;

-poczucie winy i klęski;

-bezradność;

-poczucie

beznadziejności;

-niepokój o przyszłość;

-frustracja;

-oszołomienie;

-zaprzeczanie;

-zmęczenie;

-brak poczucia

bezpieczeństwa;

-poczucie utraty kontroli;

-żal;

-wściekłość;

-otępienie;

-niepewność;

-panika;

-depresja.

Objawy kryzysu na

płaszczyźnie zachowania

-niezdolność do

podejmowania

typowych

aktywności;

-zmiany aktywności;

-zwiększenie zależności

od otoczenia;

-intensyfikacja działań

nieprzemyślanych

lub/i patologicznych

(alkohol, narkotyki);

poddenerwowanie;

-reakcje histeryczne;

-osłabione reakcje;

-zmiana w sposobie

komunikowania się;

-płacz;

-pobudzenie

ruchowe;

-wybuchy gniewu.

Objawy kryzysu na

płaszczyźnie

biofizjologicznej

-pocenie się,

-biegunka,

-wymioty,

-bóle,

-wysypki,

-problemy z oddychaniem,

-męczliwość,

-utrata apetytu,

-zaburzenia snu.

Objawy kryzysu na

płaszczyźnie poznawczej



utrata zwykłej zdolności

rozwiązywania problemów i

podejmowania decyzji typu:

-dezorientacja;

-brak logicznego myślenia;

-zawężenie pola uwagi;

-kłopoty z koncentracją;

-koszmary

senne

W czasie sytuacji kryzysowej i bezpośrednio po

niej mogą pojawić się następujące reakcje

•

zjawiska rozszczepienia (depersonalizacja,

derealizacja, amnezja);

• wtręty myślowe (intensywne, wyraziste

wspomnienia, sny koszmarne, natrętne

odtwarzanie wydarzeń);

•

unikanie ludzi izolowanie się;

• pobudzenie;

•

niepokój;

• depresja;

• nadużywanie alkoholu, leków;

• zaburzenia psychotyczne( halucynacje,

dziwaczne interpretacje, wyobrażenia).

Fazy reakcji w sytuacji

kryzysowej

Faza szoku;

Faza reakcji

emocjonalnej;

Fazy pracy nad kryzysem;

Faza nowej orientacji.

Faza szoku

Charakterystycznym

niej

jest

Charakterystycznym

niej

jest

mechanizm

zaprzeczania.

Życie

mechanizm

zaprzeczania.

Życie

zewnętrzne może sprawiać wrażenie

uporządkowanego, natomiast

w psychice panuje chaos i silne

pobudzenie.

Pojawiają

się

pobudzenie.

Pojawiają

się

bezsensowne działania lub rodzaj

odrętwienia i zaburzenia kontaktu.

Faza reakcji

emocjonalnej

Następuje,

gdy

dochodzi

konfrontacji

Następuje,

gdy

dochodzi

konfrontacji

rzeczywistością. Osoba stara się przystosować do

nowej sytuacji, stosując mechanizmy obronne, tj.

zaprzeczanie, wyparcie, racjonalizację. Wszystkie

uczucia są bardzo intensywne.

Jeżeli wsparcie społeczne jest niewystarczające lub

osoba

znajduje

się

pustce,

istnieje

osoba

znajduje

się

pustce,

istnieje

niebezpieczeństwo fiksacji i przejścia kryzysu w

stan chroniczny.

Jeżeli jednak osoba otrzymuje wsparcie, poziom

emocji ulega obniżeniu i możliwe jest rozpoczęcie

pracy nad kryzysem: poszukiwanie jego przyczyn,

przewidywanych konsekwencji.

Faza pracy na kryzysem

Oznacza

wyzwalanie

się

spod

Oznacza

wyzwalanie

się

spod

dominacji traumatycznych przeżyć,

zainteresowanie przyszłością. Granica

między fazami jest płynna, mogą one

występować

naprzemiennie

lecz

występować

naprzemiennie

lecz

reakcje emocjonalne są coraz rzadsze

i mniej intensywne.

Faza nowej orientacji

Następuje,

kiedy

zostaje

Następuje,

kiedy

zostaje

odbudowane poczucie własnej

wartości, przywrócona kontrola,

dochodzi

nawiązywania

dochodzi

nawiązywania

nowych związków, a

wydarzenie

traumatyczne

wydarzenie

traumatyczne

wzbogaca

doświadczenie

wzbogaca

doświadczenie

życiowe jednostki.

Trauma

uraz psychiczny spowodowany

ostrym stresem;

-trwała zmiana w psychice

wynikła z gwałtownego,

ciężkiego przeżycia, szoku

Sytuacje traumatyczne



poważne zagrożenie życia człowieka;



poważne zagrożenie fizycznej integralności;



poważne zagrożenie lub zranienie, szkoda

doznana przez bliską osobę;



nagła utrata domu;



ogromne oczekiwania w stosunku do

człowieka np. ratownicy starający się

pomóc umierającemu, presja rodziny;



fizyczna przemoc;



obecność podczas zranienia lub zabicia

innej osoby.

Reakcje zbiorowe na

sytuacje kryzysowe



PANIKA

- niepohamowany lęk o skrajnie

silnym natężeniu, charakteryzujący się

krótszym lub dłuższym zamroczeniem

świadomości. Może dotyczyć zarówno

jednostki jak i tłumu. Dogodną sytuację

do jej powstania stwarza nieoczekiwane

zagrożenie

bezpieczeństwa

znacznej

zagrożenie

bezpieczeństwa

znacznej

liczby

ludzi

znajdujących

się

liczby

ludzi

znajdujących

się

pomieszczeniach zamkniętych.



to przypadkowa i z zasady krótkotrwała zbiorowość

ludzi, nie mająca żadnej wewnętrznej spójni i

organizacji.

Następuje

niej

proces

organizacji.

Następuje

niej

proces

dezindywidualizacji

(jednostka

traci

swoją

dezindywidualizacji

(jednostka

traci

swoją

odrębność i indywidualność).



kieruje się uczuciami a nie rozumem. Wykazuje

niezwykłą łatwość ulegania wpływom. Uczucia

rozchodzą się z niezwykłą szybkością. Ludzie w

tłumie wykazują instynkt stadny i kierują się

bezmyślnie zachowaniem innych osób. Nie

poszukują drogi ucieczki na własną rękę, a

podążają za innymi. Dążenie do szybkiego

opuszczenia zagrożonego miejsca jest silniejsze niż

dążenie do unikania kolizji z innymi.

Tłum

Notatka:

Sytuacja

kryzysowa

Sytuacja

kryzysowa

sensie

psychologicznym

dynamiczny,

psychologicznym

dynamiczny,

najczęściej gwałtownie zmieniający

się układ wzajemnych stosunków

człowieka z innymi elementami jego

otoczenia.

Płaszczyzny występowania objawów sytuacji

kryzysowej:

płaszczyzna emocjonalna

, np. przerażenie, rozpacz,

złość, poczucie winy i klęski, bezradność, poczucie

beznadziejności, niepokój o przyszłość, frustracja

płaszczyzna zachowania

, np. poddenerwowanie,

reakcje histeryczne, osłabione reakcje, zmiana w

sposobie komunikowania się, płacz, pobudzenie

ruchowe, wybuchy gniewu

płaszczyzna biofizjologiczna,

np. pocenie się,

biegunka, wymioty, bóle, wysypki, problemy z

oddychaniem

płaszczyzna poznawcza,

np. dezorientacja, brak

logicznego myślenia, zawężenie pola uwagi,

kłopoty z koncentracją, koszmary

senne

Fazy reakcji w sytuacji kryzysowej:

Faza szoku

występuje mechanizm zaprzeczania;

w psychice panuje chaos i silne pobudzenie;

bezsensowne działania

rodzaj odrętwienia

zaburzenia kontaktu.

Faza reakcji emocjonalnej

następuje,

gdy

dochodzi

konfrontacji

następuje,

gdy

dochodzi

konfrontacji

rzeczywistością;

występują mechanizmy obronne, tj. zaprzeczanie,

wyparcie, racjonalizację.

jeżeli wsparcie społeczne jest niewystarczające może

dojść do fiksacji i przejścia kryzysu w stan chroniczny.

jeżeli osoba otrzymuje wsparcie możliwe jest

rozpoczęcie pracy nad kryzysem

Faza pracy na kryzysem

wyzwalanie się spod dominacji traumatycznych

przeżyć,

zainteresowanie przyszłością,

reakcje emocjonalne są coraz rzadsze i mniej

intensywne.

Faza nowej orientacji

występuje, kiedy zostaje odbudowane poczucie

własnej wartości,

zostaje przywrócona kontrola,

dochodzi do nawiązywania nowych związków,

wydarzenie traumatyczne wzbogaca doświadczenie

życiowe jednostki.

Trauma

uraz psychiczny spowodowany ostrym

stresem; trwała zmiana w psychice wynikła z

gwałtownego, ciężkiego przeżycia, szoku.

Sytuacje mogące wywołać traumę



poważne zagrożenie życia człowieka;



poważne zagrożenie fizycznej integralności;



poważne zagrożenie lub zranienie, szkoda

doznana przez bliską osobę;



nagła utrata domu;



ogromne oczekiwania w stosunku do człowieka

np. ratownicy starający się pomóc umierającemu,

presja rodziny;



fizyczna przemoc;



obecność podczas zranienia lub zabicia innej

osoby.

Document Outline