FUNKCJE
FUNKCJE
terenów
terenów
zieleni
zieleni
FUNKCJE
FUNKCJE
terenów
terenów
zieleni
zieleni
FUNKCJE BIOLOGICZNE
FUNKCJE BIOLOGICZNE
zadania sanitarno-higieniczne
zadania sanitarno-higieniczne
(tłumienie hałasu, osłona od dymów i
(tłumienie hałasu, osłona od dymów i
kurzu, oddziaływanie na psychikę
kurzu, oddziaływanie na psychikę
człowieka, etc.),
człowieka, etc.),
zadania klimatyczne (osłona od
zadania klimatyczne (osłona od
wiatrów, wpływ na wilgotność gleb
wiatrów, wpływ na wilgotność gleb
i powietrza, wpływ na temperaturę i
i powietrza, wpływ na temperaturę i
skład powietrza, etc.).
skład powietrza, etc.).
FUNKCJE GOSPODARCZE
FUNKCJE GOSPODARCZE
zadania produkcyjne (tereny rolnicze,
zadania produkcyjne (tereny rolnicze,
ogrodnicze, leśne),
ogrodnicze, leśne),
wpływ na zwiększenie produkcji rolniczej i
wpływ na zwiększenie produkcji rolniczej i
ogrodniczej (pasy wiatrochronne),
ogrodniczej (pasy wiatrochronne),
zadania izolacyjno- ochronne (osłony
zadania izolacyjno- ochronne (osłony
przeciwśnieżne, osłony przeciwpożarowe oraz
przeciwśnieżne, osłony przeciwpożarowe oraz
wpływ na zwiększenie bezpieczeństwa ruchu
wpływ na zwiększenie bezpieczeństwa ruchu
na trasach komunikacyjnych, zieleń
na trasach komunikacyjnych, zieleń
przeciwerozyjna),
przeciwerozyjna),
rola zieleni jako siedliska i żywiciela zwierząt.
rola zieleni jako siedliska i żywiciela zwierząt.
Tereny zieleni racjonalnie
Tereny zieleni racjonalnie
założone i pielęgnowane
założone i pielęgnowane
mogą być źródłem drewna,
mogą być źródłem drewna,
owoców, ziół i są także często
owoców, ziół i są także często
jedynym siedliskiem zwierząt,
jedynym siedliskiem zwierząt,
ptaków i owadów, których
ptaków i owadów, których
obecność jest konieczna dla
obecność jest konieczna dla
prawidłowego rozwoju
prawidłowego rozwoju
każdego biotopu.
każdego biotopu.
FUNKCJE SPOŁECZNE
FUNKCJE SPOŁECZNE
rola dydaktyczno-wychowawcza
rola dydaktyczno-wychowawcza
(ogrody zabaw dla dzieci, ogrody
(ogrody zabaw dla dzieci, ogrody
szkolne, ogrody dydaktyczne),
szkolne, ogrody dydaktyczne),
wpływ otaczającego środowiska
wpływ otaczającego środowiska
przyrodniczego na zdrowie i
przyrodniczego na zdrowie i
wypoczynek człowieka (wypoczynek,
wypoczynek człowieka (wypoczynek,
bierny i czynny w mieście, turystyka,
bierny i czynny w mieście, turystyka,
ogrody działkowe),
ogrody działkowe),
FUNKCJE ESTETYCZNE -
FUNKCJE ESTETYCZNE -
ZADANIA PLASTYCZNE
ZADANIA PLASTYCZNE
Zieleń kształtuje estetykę środowiska
Zieleń kształtuje estetykę środowiska
miejskiego i niezurbanizowanego.
miejskiego i niezurbanizowanego.
(Tworzy
(Tworzy
sylwetę miasta, stanowi osłonę maskującą
sylwetę miasta, stanowi osłonę maskującą
nieestetyczne obiekty w mieście. W krajobrazie
nieestetyczne obiekty w mieście. W krajobrazie
niezurbanizowanym zieleń spełnia zadania
niezurbanizowanym zieleń spełnia zadania
otulinowo-kompozycyjne przy obiektach
otulinowo-kompozycyjne przy obiektach
inżynierskich.
inżynierskich.
Zadania plastyczne zieleni w kształtowaniu
Zadania plastyczne zieleni w kształtowaniu
zespołów urbanistycznych należy
zespołów urbanistycznych należy
analizować
analizować
w skali całego miasta oraz jego
w skali całego miasta oraz jego
poszczególnych dzielnic i pojedynczych
poszczególnych dzielnic i pojedynczych
obiektów architektonicznych.
obiektów architektonicznych.
Szczególnie ważną rolę plastyczną w
Szczególnie ważną rolę plastyczną w
planach całych miast i ich dzielnic
planach całych miast i ich dzielnic
pełnią duże płaszczyzny zieleni,
pełnią duże płaszczyzny zieleni,
które działają jako czynnik
które działają jako czynnik
zmiękczający i rozluźniający sztywną
zmiękczający i rozluźniający sztywną
zabudowę.
zabudowę.
Roślinność wprowadzona do wnętrza
Roślinność wprowadzona do wnętrza
miasta jako świadomy kontrast
miasta jako świadomy kontrast
plastyczny będzie właściwie
plastyczny będzie właściwie
podkreślała cechy plastyczne
podkreślała cechy plastyczne
obiektów architektonicznych swoją
obiektów architektonicznych swoją
formą, kolorem i strukturą.
formą, kolorem i strukturą.
Estetyczne oddziaływanie zieleni jest
Estetyczne oddziaływanie zieleni jest
szczególnie wyczuwalne w mniejszej
szczególnie wyczuwalne w mniejszej
skali dzielnic lub fragmentów miasta
skali dzielnic lub fragmentów miasta
. Opracowanie poszczególnych
. Opracowanie poszczególnych
wnętrz miejskich musi uwzględniać
wnętrz miejskich musi uwzględniać
wszystkie elementy plastyki, jakimi
wszystkie elementy plastyki, jakimi
są:
są:
architektura, rzeźba,
architektura, rzeźba,
malarstwo i zieleń.
malarstwo i zieleń.
Istotną rolę dla estetyki miasta pełni
Istotną rolę dla estetyki miasta pełni
zieleń stosowana jako element
zieleń stosowana jako element
osłonowy i maskujący nieestetyczne
osłonowy i maskujący nieestetyczne
obiekty znajdujące się zawsze na
obiekty znajdujące się zawsze na
jego terenie. Wielkie składowiska,
jego terenie. Wielkie składowiska,
magazyny. Drzewa, krzewy i pnącza
magazyny. Drzewa, krzewy i pnącza
właściwie zastosowane mogą
właściwie zastosowane mogą
zupełnie dobrze spełniać rolę
zupełnie dobrze spełniać rolę
maskujących osłon.
maskujących osłon.
Zieleń stosowana przy obiektach
Zieleń stosowana przy obiektach
inżynierskich w krajobrazie
inżynierskich w krajobrazie
niezurbanizowanym pełni szczególnie ważną
niezurbanizowanym pełni szczególnie ważną
funkcję, gdyż wszystkie te obiekty powinny
funkcję, gdyż wszystkie te obiekty powinny
być harmonijnie wkomponowywane w
być harmonijnie wkomponowywane w
krajobraz, co jest możliwe jedynie przy
krajobraz, co jest możliwe jedynie przy
dużym współudziale zieleni, która powinna
dużym współudziale zieleni, która powinna
zawsze występować jako zielony zespół
zawsze występować jako zielony zespół
nawiązujący do krajobrazu otaczającego
nawiązujący do krajobrazu otaczającego
założenie inżynierskie.
założenie inżynierskie.
Wszystkie ww. tereny zieleni pełnią w
Wszystkie ww. tereny zieleni pełnią w
mieście funkcję przyrodniczą (głównie
mieście funkcję przyrodniczą (głównie
klimatyczną, hydrologiczną i
klimatyczną, hydrologiczną i
biologiczną), o znaczeniu lokalnym
biologiczną), o znaczeniu lokalnym
oraz ponadlokalnym.
oraz ponadlokalnym.
Tereny te to mniejsza lub większą
Tereny te to mniejsza lub większą
całość przyrodnicza, charakteryzująca
całość przyrodnicza, charakteryzująca
się względnie jednolitą strukturą i
się względnie jednolitą strukturą i
podobnym stylem funkcjonowania
podobnym stylem funkcjonowania
zwana ogólnie
zwana ogólnie
GEOKOMPLEKSEM
GEOKOMPLEKSEM
.
.
Powiązania te realizują się poprzez
Powiązania te realizują się poprzez
różnorodne procesy przyrodnicze, wśród
różnorodne procesy przyrodnicze, wśród
których dominują: powierzchniowy i
których dominują: powierzchniowy i
podziemny spływ wody, ruch mas
podziemny spływ wody, ruch mas
powietrza oraz migracje organizmów,
powietrza oraz migracje organizmów,
pozostające w warunkach miejskich pod
pozostające w warunkach miejskich pod
przemożnym wpływem człowieka.
przemożnym wpływem człowieka.
To właśnie te obszary są podstawowym
To właśnie te obszary są podstawowym
tworzywem
tworzywem
SYSTEMU
SYSTEMU
PRZYRODNICZEGO MIASTA (SPM).
PRZYRODNICZEGO MIASTA (SPM).
System Przyrodniczy Miasta
System Przyrodniczy Miasta
to celowo
to celowo
wyodrębniona część miasta (składająca się z
wyodrębniona część miasta (składająca się z
odpowiednio dobranych geokompleksów),
odpowiednio dobranych geokompleksów),
pełniąca nadrzędne funkcje przyrodnicze
pełniąca nadrzędne funkcje przyrodnicze
(głównie klimatyczną, hydrologiczną i
(głównie klimatyczną, hydrologiczną i
biologiczną) oraz podporządkowane im
biologiczną) oraz podporządkowane im
funkcje pozaprzyrodnicze (na przykład
funkcje pozaprzyrodnicze (na przykład
mieszkaniową, wypoczynkową i estetyczną),
mieszkaniową, wypoczynkową i estetyczną),
składająca się z obszarów węzłowych i
składająca się z obszarów węzłowych i
węzłów, (czyli źródeł zasilania) oraz
węzłów, (czyli źródeł zasilania) oraz
korytarzy i sięgaczy, (czyli dróg zasilania),
korytarzy i sięgaczy, (czyli dróg zasilania),
powiązanych ze sobą oraz z regionalnym
powiązanych ze sobą oraz z regionalnym
systemem przyrodniczym procesami
systemem przyrodniczym procesami
wymiany materialno-energetycznej.
wymiany materialno-energetycznej.
Przekształcenia środowiska
Przekształcenia środowiska
przyrodniczego w mieście.
przyrodniczego w mieście.
Sposób przekształcenia warunków
Sposób przekształcenia warunków
środowiska przyrodniczego w
środowiska przyrodniczego w
mieście powoduje, że mówi się o
mieście powoduje, że mówi się o
specyficznym środowisku
specyficznym środowisku
miejskim.
miejskim.
Warunki klimatyczne
Warunki klimatyczne
są inne zarówno w różnych miastach, jak i w
są inne zarówno w różnych miastach, jak i w
poszczególnych częściach jednego miasta, generalnie:
poszczególnych częściach jednego miasta, generalnie:
klimat miejski jest cieplejszy i suchszy,
klimat miejski jest cieplejszy i suchszy,
nasłonecznienie
nasłonecznienie
mniejsze niż poza miastem.
mniejsze niż poza miastem.
Budynki i pokryta asfaltem powierzchnia maja
Budynki i pokryta asfaltem powierzchnia maja
znacznie większa pojemność cieplna niż powierzchnie
znacznie większa pojemność cieplna niż powierzchnie
pokryte roślinnością i dlatego akumuluja - a następnie
pokryte roślinnością i dlatego akumuluja - a następnie
emitują - większe ilości ciepła.
emitują - większe ilości ciepła.
Wychładzanie powierzchni zabudowanej przebiega
Wychładzanie powierzchni zabudowanej przebiega
wolniej niż oziębianie terenów niezabudowanych.
wolniej niż oziębianie terenów niezabudowanych.
W mieście istnieje wiele sztucznych źródeł ciepła,
W mieście istnieje wiele sztucznych źródeł ciepła,
które także przyczyniają się do tego, że klimat w
które także przyczyniają się do tego, że klimat w
mieście jest cieplejszy niż poza nim.
mieście jest cieplejszy niż poza nim.
wilgotność
wilgotność
powietrza w miastach
powietrza w miastach
jest mniejsza niż w ich otoczeniu,
jest mniejsza niż w ich otoczeniu,
ponieważ ewapotranspiracja -
ponieważ ewapotranspiracja -
parowanie z powierzchni roślin i
parowanie z powierzchni roślin i
gleby jest w nich znacznie mniejsze
gleby jest w nich znacznie mniejsze
niż na terenach pozamiejskich.
niż na terenach pozamiejskich.
zachmurzenie
zachmurzenie
jest większe z
jest większe z
powodu obecności znacznej liczby
powodu obecności znacznej liczby
jąder kondensacji, tworzonych przez
jąder kondensacji, tworzonych przez
zawieszone zanieczyszczenie
zawieszone zanieczyszczenie
powietrza.
powietrza.
W wyniku działania wielu
W wyniku działania wielu
czynników nad miastem
czynników nad miastem
utrzymuje się tzw. „wyspa
utrzymuje się tzw. „wyspa
ciepła",
ciepła",
Gospodarka wodna.
Gospodarka wodna.
Mała retencja wody w mieście ze
Mała retencja wody w mieście ze
względu na zabudowę i pokrycie
względu na zabudowę i pokrycie
pokrycie terenu miasta
pokrycie terenu miasta
nieprzepuszczalnymi warstwami
nieprzepuszczalnymi warstwami
asfaltu
asfaltu
i betonu.
i betonu.
(retencja przypowierzchniowa i
(retencja przypowierzchniowa i
przenikanie wody do warstw
przenikanie wody do warstw
wodonośnych)
wodonośnych)
Mała przepuszczalność gruntu wzmaga
Mała przepuszczalność gruntu wzmaga
spływ powierzchniowy, który w centrum
spływ powierzchniowy, który w centrum
miasta może obejmować do 90% opadu,
miasta może obejmować do 90% opadu,
przez co większa część wody opadowej
przez co większa część wody opadowej
trafia do kanalizacji.
trafia do kanalizacji.
Duży pobór wody na potrzeby
Duży pobór wody na potrzeby
komunalne i przemysłowe, a także prace
komunalne i przemysłowe, a także prace
budowlane (odwodnienia), przy
budowlane (odwodnienia), przy
zmniejszonej infiltracji
zmniejszonej infiltracji
na obszarach zabudowanych, wpływają
na obszarach zabudowanych, wpływają
na obniżenie poziomu wód gruntowych –
na obniżenie poziomu wód gruntowych –
lej depresyjny
lej depresyjny
.
.
Zbiorniki wodne w miastach są zwykle
Zbiorniki wodne w miastach są zwykle
silnie narażone na wysychanie, a
silnie narażone na wysychanie, a
dodatkowo mogą być zanieczyszczone i
dodatkowo mogą być zanieczyszczone i
zakwaszone, zarówno z powodu
zakwaszone, zarówno z powodu
zanieczyszczeń, dostających się do
zanieczyszczeń, dostających się do
zbiorników z opadami atmosferycznymi,
zbiorników z opadami atmosferycznymi,
jak i dopływu zanieczyszczonych wód, a
jak i dopływu zanieczyszczonych wód, a
nawet ścieków spływających z
nawet ścieków spływających z
powierzchni terenu.
powierzchni terenu.
Wnioski:
Wnioski:
Przekształcenia gleb
Przekształcenia gleb
Zanieczyszczenia powietrza, sól
Zanieczyszczenia powietrza, sól
używana do usuwania śniegu, duże
używana do usuwania śniegu, duże
ilości metali ciężkich, a także
ilości metali ciężkich, a także
specyficzne stosunki wodne
specyficzne stosunki wodne
powodują bardzo poważne zmiany w
powodują bardzo poważne zmiany w
jakości gleb na terenach miejskich.
jakości gleb na terenach miejskich.
Zmiany chemiczne w glebach polegają
Zmiany chemiczne w glebach polegają
m.in. na silnym zasoleniu, spowodowanym
m.in. na silnym zasoleniu, spowodowanym
powszechnym stosowaniem chlorku sodu i
powszechnym stosowaniem chlorku sodu i
chlorku wapnia do odśnieżania jezdni, a
chlorku wapnia do odśnieżania jezdni, a
także na zwiększeniu zasadowości z
także na zwiększeniu zasadowości z
powodu obecności dużej ilości wapnia oraz
powodu obecności dużej ilości wapnia oraz
opadu popiołów alkalicznych,
opadu popiołów alkalicznych,
emitowanych przez elektrociepłownie.
emitowanych przez elektrociepłownie.
Inną cechą gleb miejskich jest zawartość
Inną cechą gleb miejskich jest zawartość
znacznych ilości metali ciężkich (ołów,
znacznych ilości metali ciężkich (ołów,
nikiel, kadm).
nikiel, kadm).
Wszystko to prowadzi do zmniejszenia
Wszystko to prowadzi do zmniejszenia
aktywności biologicznej gleby:
aktywności biologicznej gleby:
zmniejszenie liczby organizmów
zmniejszenie liczby organizmów
glebowych niekorzystnie odbija się na
glebowych niekorzystnie odbija się na
jej strukturze i w konsekwencji źle
jej strukturze i w konsekwencji źle
wpływa na rozwój roślinności.
wpływa na rozwój roślinności.
Pobudowlane przekształcenia profili
Pobudowlane przekształcenia profili
glebowych, a w konsekwencji
glebowych, a w konsekwencji
zakłócenia stosunków wodnych, etc.
zakłócenia stosunków wodnych, etc.
Świat flory i fauny.
Świat flory i fauny.
Mimo na ogół niekorzystnych warunków
Mimo na ogół niekorzystnych warunków
siedliskowych w miastach notuje się często
siedliskowych w miastach notuje się często
znaczną liczbę gatunków roślin i zwierząt.
znaczną liczbę gatunków roślin i zwierząt.
Znaczna liczba gatunków nie jest
Znaczna liczba gatunków nie jest
równoznaczna z bogatą strukturą biocenoz i
równoznaczna z bogatą strukturą biocenoz i
ich zrównoważeniem. Charakterystyczne jest,
ich zrównoważeniem. Charakterystyczne jest,
że w mieście występuje znaczna ilości
że w mieście występuje znaczna ilości
gatunków obcych, która zwykle maleje w
gatunków obcych, która zwykle maleje w
kierunku od centrum miasta do jego
kierunku od centrum miasta do jego
przedmieść, wzrasta natomiast w tym
przedmieść, wzrasta natomiast w tym
kierunku udział gatunków rzadkich.
kierunku udział gatunków rzadkich.
Zbiorowiska roślinne w miastach w
Zbiorowiska roślinne w miastach w
dużej części nie są zespołami
dużej części nie są zespołami
naturalnymi, które osiągnęły stan
naturalnymi, które osiągnęły stan
równowagi w toku sukcesji. Stanowią
równowagi w toku sukcesji. Stanowią
one raczej mieszankę gatunków
one raczej mieszankę gatunków
lokalnych z sąsiednich biocenoz, a
lokalnych z sąsiednich biocenoz, a
także przywleczonych świadomie lub
także przywleczonych świadomie lub
przypadkowo przez człowieka z
przypadkowo przez człowieka z
różnych stref klimatycznych.
różnych stref klimatycznych.
Stała ingerencja w biocenozy powoduje,
Stała ingerencja w biocenozy powoduje,
że wyspecjalizowane gatunki rodzime są
że wyspecjalizowane gatunki rodzime są
często eliminowane, a właśnie te gatunki
często eliminowane, a właśnie te gatunki
decydują o stabilności i trwałości
decydują o stabilności i trwałości
układów ekologicznych. Preferowane są
układów ekologicznych. Preferowane są
natomiast gatunki pionierskie,
natomiast gatunki pionierskie,
niewyspecjalizowane, łatwo kolonizujące
niewyspecjalizowane, łatwo kolonizujące
nowe siedliska i szybko się rozmnażające.
nowe siedliska i szybko się rozmnażające.
Właśnie spośród tego typu gatunków
Właśnie spośród tego typu gatunków
wywodzą się tzw. „szkodniki" (np. mysz
wywodzą się tzw. „szkodniki" (np. mysz
domowa, szczur wędrowny).
domowa, szczur wędrowny).
Silnie przekształcone warunki w
Silnie przekształcone warunki w
mieście powodują także zmiany w
mieście powodują także zmiany w
biologii żyjących tam roślin i zwierząt.
biologii żyjących tam roślin i zwierząt.
Zmienia się okres kwitnienia,
Zmienia się okres kwitnienia,
zwierzęta rozmnażają się więcej razy
zwierzęta rozmnażają się więcej razy
w ciągu roku (również zimą).
w ciągu roku (również zimą).
Niektóre ptaki przestają odlatywać na
Niektóre ptaki przestają odlatywać na
zimę, znajdując w mieście
zimę, znajdując w mieście
odpowiednie warunki do zimowania.
odpowiednie warunki do zimowania.
Równocześnie zbiorniki wodne, stare
Równocześnie zbiorniki wodne, stare
ogrody, starorzecza i inne fragmenty
ogrody, starorzecza i inne fragmenty
przestrzeni miejskiej o mało
przestrzeni miejskiej o mało
przekształconych warunkach środowiska
przekształconych warunkach środowiska
stanowią ostoję dla wielu rodzimych
stanowią ostoję dla wielu rodzimych
gatunków roślin i zwierząt, które w
gatunków roślin i zwierząt, które w
intensywnie uprawianych agrocenozach
intensywnie uprawianych agrocenozach
poza miastem straciły swoje siedliska lub
poza miastem straciły swoje siedliska lub
zostały wyeliminowane przez uprawę i
zostały wyeliminowane przez uprawę i
ochronę roślin uprawnych.
ochronę roślin uprawnych.
Wnioski
Wnioski