FUNKCJONALIZM 

STRUKTURALNY

Wyk. Agnieszka Ślusarczyk

Gr. Wtorek 13.30

Funkcjonalizm socjologiczny

• Jedna z ważniejszych orientacji badawczych
• Zapoczątkowany w badaniach 

antropologicznych Bronisława Malinowskiego 
w XX w.

• Rozwijany  przede wszystkim przez Roberta K. 

Mertona, Talcotta Parsonsa i Kingsleya Davisa

• Znany również pod nazwami „strukturalny 

funkcjonalizm”, „funkcjonalny strukturalizm”, 
„metoda funkcjonalnostrukturalna”

Funkcjonalizm jako swoista 

orientacja socjologiczna

• Istniało wiele różnych wariantów 

funkcjonalizmu (nie ma dłuższego zestawu 

twierdzeń, tak samo akceptowanych przez 

socjologów)

• Różne poziomy ogólności teorii
• Funkcjonalizm = teoria Parsonsa (jest to 

zbytnie uproszczenie i uogólnienie)

• Różnice między funkcjonalizmem 

socjologicznym a funkcjonalizmem 

antropologicznym, który ukształtował się 

wcześniej

Główne założenia

Holizm

• Ujęcie życia społecznego jako jednośc 

funkcjonalna

• Generalizacja: przyjęcie zespołu cech 

wyodrębnionych z podst. własności strukturalnych 

cechujących dane systemy, dla 

charakteryzowania rzeczywistości społecznej 

• Relatywizacja (dwojaki zakres przedmiotów 

charakteryzowanych przez kategorie systemów): 

     - odniesienie się do grup, zbiorowości, a nie tylko 

do społeczeństwa jako całości

     - odniesienie do kultury, osobowości, ekonomiki,
      polityki

Socjologizm metody 

funkcjonalnej

• Próba wyodrębnienia swoistej 

kategorii faktów społecznych i analiza 
zachowania się jednostek

• Przedmiotem analizy funkcjonalnej 

są: role społeczne, wzory 
instytucjonalne, wzory kultury, normy 
społeczne, organizacja grupowa, 
procesy społeczne, struktura 
społeczna itd.

Wyjaśnienie 

funkcjonalistyczne

• Sposób rozpatrywania zjawisk 

społecznych zaliczonych do danego 
systemu:

      - założenie, że każde zjawisko pełni 

w systemie określoną funkcję

      - wskazanie tej funkcji jest 

wyjaśnieniem danego zjawiska

Wymogi funkcjonalne

• Warunki konieczne dla działania 

społeczeństwa jako całości, np.:

    - zapewnienie odpowiednich stosunków z 

otoczeniem

    - rekrutacja nowych członków 

(reprodukcja)

    - zróżnicowane role społeczne
    - wymiana informacji
    - wspólne cele
    - regulacja sposobów działania
    - socjalizacja

Ład społeczny głównym 

przedmiotem zainteresowania

• Tendencja do utrzymywania 

stabilności bezwładu, utrzymana 
dzięki mechanizmom przystosowania 
i kontroli społecznej

• System społeczny zawsze dąży do tej 

równowagi

Ahistoryzm

• Schematy teoretyczne z założenia 

uniwersalne, odnoszące się zarówno 
do społeczeństw pierwotnych, jak i 
do wspólczesnych

Teorie socjologiczne Talcotta 

Parsonsa (1902-1979)

• Teoria działania społecznego:
     - działanie ma ma celowe, 

subiektywne znaczenie i wyraźną 
motywację

     - ten, kto podejmuje działanie 

dysponuje wiedzą o warunkach i 
środkami realizacji swojego celu, musi 
tez odczuwac potrzebę osiągnięcia 
celu i reagowac na niego emocjonalnie

3 typy orientacji 

motywacyjnej:

• Poznawcza

• Kataktyczna

• Oceniająca

2 istotne procesy społeczne:

• Instytucjonalizacja – wykształcenie 

wzorów przez zbiorowośc

• Internalizacja – przyswajanie owych 

wzorów przez jednostkę

Zmienne strukturalne 

(5 dylematów):

• 1 dylemat – działanie nastawione na uzyskanie w nim 

samym uczuciowego zaspokojenia, czy jako środek do 

osiągnięcia celu znajdującego się poza nim

• 2 dylemat – działanie zorientowane na drugiego człowieka 

jako wykonawcę określonej roli czy jako osobę; na wybrany 

aspekt aspekt przedmiotu czy na jego całośc

• 3 dylemat – działanie skierowane ku przedmiotowi ze 

względu na cechy, które mogą przysługiwac wielu innym 

przedmiotom, czy też ze względu na cechy, które mogą 

przysługiwac wyłącznie jemu

• 4 dylemat – traktowanie człowieka wg tego, kim jest czy wg 

jego zasług

• 5 dylemat – działanie ma orientację egoistyczną czy raczej 

nastawioną na dobro zbiorowe

Krytyka funkcjonalizmu

• Funkcjonalizm jako zła teoria – niejasnośc, 

niesprawdzalnośc wielu twierdzeń. operowanie 

językiem niezrozumiałym dla wielu ludzi (a 

teoria naukowa musi być zrozumiała dla 

każdego). funkcjonalizm nie jako teoria, lecz 

jedynie jako system twierdzeń

• Funkcjonalizm jako teoria jednostronna – 

zniekształcenie widzenia rzeczywistości 

społecznej poprzez uprzywilejowanie 

problematyki ładu społecznego 

(niedostrzeganie zmian i konfliktów, skupienie 

na stabilności)

• Funkcjonalizm jako teoria konserwatywna – 

wykazanie w jaki sposób instytucje 

przyczyniają się do utrzymaniu ładu 

społecznego, zanegowanie potrzeby radykalnej 

przebudowy 

Teorie konfliktu

• Umiarkowana:
 - „pozytywna rola konfliktów” L.A. 

Cosera – 

   konflikt nie tylko dzieli, lecz również 

pełni szereg funkcji (np. utrzymanie 
więzi grupowych)

 - 2 oblicza społeczeństwa Dahrendorfa – 

oblicze stabilności i zgody, oraz oblicze 
zmiany, konfliktu i orzymusu

• Radykalna (Ch. W. Mills):
 - podział społeczeństwa na elity 

trzymające władzę oraz masy 
„szarych ludzi”. Ineteresy obydwu 
grup są nie do pogodzenia, co 
powoduje konflikt

 - rehabilitacja socjologii historycznej

Teoria wymiany

• Jednostki przyporządkowują się normie, 

ponieważ jest to dla niech korzystne

• Czemu działalnośc przyczyniająca się do 

utrwalenia systemu jest w ogóle 
podejmowana, ponawiana i utrwalana przez 
jednostkę

• Duży nacisk na jednostkę i szukanie źródła 

jej zachowania (G. C. Homans)

• Jak z zachowań ludzkich wyłaniają się 

struktury społeczne (P. M. Blau)

Socjologia życia 

codziennego

• Działanie grupowe składa się ze 

zbiorowych i zgranych ze sobą 
czynności jednostek, starających się 
sprostac sytuacjom życiowym

• W jaki sposób aktorzy (ludzie) 

dochodzą do poznania swych ról i 
wykonywania ich zgodnie z 
oczekiwaniami

Neofunkcjonalizm

• Twórcą J. C. Alexander
• Skorygowana synteza Parsonsa
• Socjolog nie może się obejśc bez 

pojęcia ładu społecznego i odwołania 
do niego przy działaniach jednostki i 
jej wzajemnych oddziaływaniach

• Zmodyfikowanie podejścia do 

zjawiska dewiacji i konfliktu