FILOZOFIA – próba definicji w
FILOZOFIA – próba definicji w
ujęciu historycznym
ujęciu historycznym
Materiały do wykładów
Materiały do wykładów
dr Jerzy Jasiński
dr Jerzy Jasiński
FILOZOFIA – próba definicji w
FILOZOFIA – próba definicji w
ujęciu historycznym
ujęciu historycznym
Materiały do wykładów
Materiały do wykładów
dr Jerzy Jasiński
dr Jerzy Jasiński
Filozofia
Filozofia
jest
zazwyczaj
postrzegana
jako
jest
zazwyczaj
postrzegana
jako
najbardziej zawiły i abstrakcyjny przedmiot i jako
najbardziej zawiły i abstrakcyjny przedmiot i jako
dziedzina bardzo odległa od życia codziennego.
dziedzina bardzo odległa od życia codziennego.
Pomimo, iż ludzie myślą o niej, jako o czymś
Pomimo, iż ludzie myślą o niej, jako o czymś
znajdującym się poza ich zasięgiem, czymś odległym
znajdującym się poza ich zasięgiem, czymś odległym
od normalnych zainteresowań, to przecież każdy z
od normalnych zainteresowań, to przecież każdy z
nas ma swoje filozoficzne poglądy, często bez
nas ma swoje filozoficzne poglądy, często bez
względu na to, czy zdaje sobie z tego sprawę, czy
względu na to, czy zdaje sobie z tego sprawę, czy
tez nie. I chociaż wielu ludzi ma niesprecyzowane
tez nie. I chociaż wielu ludzi ma niesprecyzowane
pojęcie, czym jest filozofia, znamiennym jest, iż
pojęcie, czym jest filozofia, znamiennym jest, iż
często termin ten pojawia się w ich rozmowach.
często termin ten pojawia się w ich rozmowach.
Historia ludzkości pokazuje, że zawsze istnieli
Historia ludzkości pokazuje, że zawsze istnieli
i pewnie zawsze istnieć będą ludzie
i pewnie zawsze istnieć będą ludzie
gotowi przyjąć czy zaakceptować niemal każdy
gotowi przyjąć czy zaakceptować niemal każdy
pogląd. Wyrażam osobistą nadzieję, iż zawsze
pogląd. Wyrażam osobistą nadzieję, iż zawsze
też istnieć będą tacy, którym nie da spokoju to,
też istnieć będą tacy, którym nie da spokoju to,
co w głoszonych poglądach jawi się jako
co w głoszonych poglądach jawi się jako
niekonsekwencja.
niekonsekwencja.
W takich przypadkach prędzej czy później
W takich przypadkach prędzej czy później
zrodzić muszą się pytania:
zrodzić muszą się pytania:
dlaczego przyjąć właśnie ten a nie inny pogląd?
dlaczego przyjąć właśnie ten a nie inny pogląd?
i czy głoszony lub narzucany nam pogląd jest po
i czy głoszony lub narzucany nam pogląd jest po
prostu prawdziwy?
prostu prawdziwy?
Próbą odpowiedzi na pytania, czym jest filozof
Próbą odpowiedzi na pytania, czym jest filozof
i filozofia może być historyjka o
i filozofia może być historyjka o
dwóch kolegach, którzy po pracy, gdzieś w
dwóch kolegach, którzy po pracy, gdzieś w
zacisznym pubie pili sobie piwo. W
zacisznym pubie pili sobie piwo. W
pewnej chwili jeden z nich podniósł wysoką
pewnej chwili jeden z nich podniósł wysoką
szklankę z cienkiego szkła napełnioną
szklankę z cienkiego szkła napełnioną
bursztynowym napojem pod światło i rzekł
bursztynowym napojem pod światło i rzekł
sentencjonalnie:
sentencjonalnie:
„
„
Życie jest jak kufel piwa!”
Życie jest jak kufel piwa!”
Drugi
Drugi
spojrzał na swoją szklankę, przyjrzał się jej z
spojrzał na swoją szklankę, przyjrzał się jej z
uwagą i odpowiedział pytaniem, „
uwagą i odpowiedział pytaniem, „
dlaczego tak
dlaczego tak
sądzisz
sądzisz
”? Po chwili niezręcznej ciszy, która po tym
”? Po chwili niezręcznej ciszy, która po tym
zapadła, pierwszy odpowiedział z wyraźną ulgą,
zapadła, pierwszy odpowiedział z wyraźną ulgą,
„
„
skąd mogę wiedzieć, przecież nie jestem
skąd mogę wiedzieć, przecież nie jestem
filozofem”.
filozofem”.
Filozofia
Filozofia
, tak naprawdę jest jedyną dziedziną
, tak naprawdę jest jedyną dziedziną
ludzkiej wiedzy, do której studiowania potrzebne
ludzkiej wiedzy, do której studiowania potrzebne
są jedynie:
są jedynie:
sprawny umysł
sprawny umysł
,
,
kartka papieru
kartka papieru
i
i
ołówek
ołówek
czy
czy
długopis
długopis
.
.
Jest dyscypliną, mającą
Jest dyscypliną, mającą
bardzo wiele wspólnego z naszymi marzeniami i
bardzo wiele wspólnego z naszymi marzeniami i
tęsknotami, z naszymi poglądami na otaczającą
tęsknotami, z naszymi poglądami na otaczającą
nas rzeczywistość i ludzi, stosunek do niej
nas rzeczywistość i ludzi, stosunek do niej
i do wszystkich zjawisk zachodzących we
i do wszystkich zjawisk zachodzących we
wszechświecie. Jest dziedzina, którą każdy z nas
wszechświecie. Jest dziedzina, którą każdy z nas
na swój sposób uprawia, często nie zdając nawet
na swój sposób uprawia, często nie zdając nawet
z tego sobie sprawy.
z tego sobie sprawy.
Filozofia
Filozofia
to dziedzina ludzkiej wiedzy, której zakres
to dziedzina ludzkiej wiedzy, której zakres
jest ze wszystkich nauk najobszerniejszy i pojęcia
jest ze wszystkich nauk najobszerniejszy i pojęcia
najogólniejsze. Jest to także wiedza o tym, co dla
najogólniejsze. Jest to także wiedza o tym, co dla
ludzkości najważniejsze i najcenniejsze.
ludzkości najważniejsze i najcenniejsze.
Filozofia, podobnie jak inne twory działalności
Filozofia, podobnie jak inne twory działalności
ludzkiej, wyrosła z kręgu codziennych, życiowych
ludzkiej, wyrosła z kręgu codziennych, życiowych
spraw człowieka, jego przeżyć, obserwacji i
spraw człowieka, jego przeżyć, obserwacji i
doświadczeń. Sama rzeczywistość, w której tajniki
doświadczeń. Sama rzeczywistość, w której tajniki
człowiek wnikał powoli i mozolnie,
człowiek wnikał powoli i mozolnie,
skłoniła go do postawienia pewnych pytań ogólnej
skłoniła go do postawienia pewnych pytań ogólnej
natury, do pewnej refleksji nad tym, co go otacza.
natury, do pewnej refleksji nad tym, co go otacza.
Pobudki do filozofowania
Pobudki do filozofowania
Nauki szczegółowe zajmują się
Nauki szczegółowe zajmują się
fragmentami rzeczywistości,
fragmentami rzeczywistości,
filozofia – jej całością
filozofia – jej całością
Filozofia europejska
Filozofia europejska
zrodziła się na przełomie
zrodziła się na przełomie
VII
VII
i
i
VI
VI
w. p. n. e. w koloniach
w. p. n. e. w koloniach
jońskich
na
wybrzeżach
Azji
Mniejszej
jońskich
na
wybrzeżach
Azji
Mniejszej
(dzisiejsza Turcja).
(dzisiejsza Turcja).
Etymologicznie rzecz biorąc, termin FILOZOFIA
Etymologicznie rzecz biorąc, termin FILOZOFIA
został utworzony od słów greckich
został utworzony od słów greckich
philein –
philein –
kochać, miłować oraz
kochać, miłować oraz
sophia
sophia
– mądrość.
– mądrość.
Oznacza on, zatem w dosłownym tłumaczeniu
Oznacza on, zatem w dosłownym tłumaczeniu
„
„
umiłowanie mądrości” –
umiłowanie mądrości” –
jak
jak
uważają jedni, lub
uważają jedni, lub
„miłość mądrości”
„miłość mądrości”
– inni.
– inni.
Termin filozofia, używany już wcześniej w
Termin filozofia, używany już wcześniej w
Grecji, oznaczał uprzednio: mądrość w ogóle,
Grecji, oznaczał uprzednio: mądrość w ogóle,
wiedzę w ogóle, wykształcenie ogólne.
wiedzę w ogóle, wykształcenie ogólne.
Pierwszym, który posłużył się terminem
Pierwszym, który posłużył się terminem
filozofia
filozofia
dla zaznaczenia,
dla zaznaczenia,
że mądrość jest rzeczą boską,
że mądrość jest rzeczą boską,
a
a
jedynie miłość jej jest dostępna dla ludzi, był
jedynie miłość jej jest dostępna dla ludzi, był
grecki myśliciel z italskiego nurtu
grecki myśliciel z italskiego nurtu
Pitagoras
Pitagoras
. (ok. 582 – 507 p. n. e.).
. (ok. 582 – 507 p. n. e.).
Pierwsi filozofowie greccy, tacy jak:
Pierwsi filozofowie greccy, tacy jak:
Tales
Tales
z
z
Miletu
Miletu
,
,
Anaksymander
Anaksymander
,
,
Anaksymenes
Anaksymenes
,
,
Heraklit
Heraklit
z Efezu
z Efezu
,
,
wyraźnie koncentrowali
wyraźnie koncentrowali
swoje zainteresowania na zagadnieniach
swoje zainteresowania na zagadnieniach
przyrodniczych. Próbowali odpowiedzieć na
przyrodniczych. Próbowali odpowiedzieć na
pytanie:
pytanie:
jak powstał świat?
jak powstał świat?
i
i
z czego jest
z czego jest
zbudowany?.
zbudowany?.
Tales z Miletu
Tales z Miletu
jako pierwszy zadał
jako pierwszy zadał
najważniejsze filozoficzne pytania:
najważniejsze filozoficzne pytania:
„
„
z czego jest wszystko?”, „co sprawia,
z czego jest wszystko?”, „co sprawia,
że to, co istnieje, jest takie, a nie
że to, co istnieje, jest takie, a nie
inne?”, „dlaczego to istnieje, a nie
inne?”, „dlaczego to istnieje, a nie
ginie?”
ginie?”
Zupełnie
Zupełnie
inną
orientację
inną
orientację
reprezentował
reprezentował
Sokrates
Sokrates
(470 –
(470 –
399 p. n. e.). Jego uwaga
399 p. n. e.). Jego uwaga
skupiona była
skupiona była
na sprawach
na sprawach
dotyczących życia człowieka
dotyczących życia człowieka
i
i
jego postępowania.
jego postępowania.
Wprawdzie myśliciele ci nie definiowali filozofii,
Wprawdzie myśliciele ci nie definiowali filozofii,
lecz z zakresu poruszanych przez nich spraw
lecz z zakresu poruszanych przez nich spraw
można
wywnioskować,
jak
ją
faktycznie
można
wywnioskować,
jak
ją
faktycznie
pojmowali.
pojmowali.
Tak, więc
Tak, więc
we wczesnym stadium rozwoju
we wczesnym stadium rozwoju
filozofii
filozofii
zarysowuje się, z jednej strony, jej
zarysowuje się, z jednej strony, jej
ujęcie
ujęcie
- jako ogólnej koncepcji przyrody,
- jako ogólnej koncepcji przyrody,
a z
a z
drugiej
drugiej
- jako ogólnej koncepcji człowieka i
- jako ogólnej koncepcji człowieka i
jego miejsca i roli w otaczającym go świecie.
jego miejsca i roli w otaczającym go świecie.
Wyróżnić
można
dwa
nastawienia
Wyróżnić
można
dwa
nastawienia
:
:
przyrodnicze i humanistyczne,
przyrodnicze i humanistyczne,
które później współwystępują w poglądach
które później współwystępują w poglądach
wielu filozofów.
wielu filozofów.
Od momentu rozkwitu filozofii greckiej, gdy
Od momentu rozkwitu filozofii greckiej, gdy
powstają rozległe systemy Demokryta, Platona,
powstają rozległe systemy Demokryta, Platona,
Arystotelesa filozofowie sami usiłują określić
Arystotelesa filozofowie sami usiłują określić
uprawianą przez siebie naukę.
uprawianą przez siebie naukę.
Metoda elenktyczna Sokratesa
Metoda elenktyczna Sokratesa
Platon
Platon
sądził, że
sądził, że
filozofia
filozofia
jest
jest
wiedzą
wiedzą
o tym
o tym
,
,
co
co
niezmienne
niezmienne
i
i
wieczne
wieczne
(wiedzą o
(wiedzą o
prawdziwym bycie). Natomiast znajomość
prawdziwym bycie). Natomiast znajomość
konkretnych rzeczy i zjawisk, podlegających
konkretnych rzeczy i zjawisk, podlegających
stawaniu i zmianie, nie może już pretendować
stawaniu i zmianie, nie może już pretendować
do poznania filozoficznego i jest tylko, jak to
do poznania filozoficznego i jest tylko, jak to
określał Platon,
określał Platon,
mniemaniem.
mniemaniem.
Dla
Dla
Arystotelesa
Arystotelesa
filozofia była
filozofia była
dociekaniem
dociekaniem
ogólnych zasad rzeczy
ogólnych zasad rzeczy
,
,
badaniem
badaniem
„
„
bytu jako
bytu jako
takiego
takiego
”
”
.
.
Wyodrębnił on z wszelkiej wiedzy
Wyodrębnił on z wszelkiej wiedzy
„
„
filozofię pierwszą
filozofię pierwszą
” – traktującą o
” – traktującą o
najogólniejszych właściwościach rzeczy „
najogólniejszych właściwościach rzeczy „
bycie jako
bycie jako
takim”
takim”
i szukał dlań
i szukał dlań
„pierwszych zasad i przyczyn”.
„pierwszych zasad i przyczyn”.
Przeciwstawił jej wszystkie inne kierunki jako nauki
Przeciwstawił jej wszystkie inne kierunki jako nauki
szczegółowe.
szczegółowe.
Historyczny
Historyczny
podział według
podział według
Arystotelesa
Arystotelesa
Epikur
Epikur
widział w filozofii
widział w filozofii
„mądrość życiową”, „sztukę
„mądrość życiową”, „sztukę
życia”,
życia”,
dyscyplinę,
która
dyscyplinę,
która
próbuje dociec, na czym
próbuje dociec, na czym
polega szczęście i jakie są
polega szczęście i jakie są
warunki jego realizacji.
warunki jego realizacji.
W
W
średniowieczu
średniowieczu
pojawiło się
pojawiło się
swoiste
swoiste
rozumienie filozofii
rozumienie filozofii
, jako
, jako
służebnicy teologii
służebnicy teologii
.
.
Sprawy
religijne
uzyskały
decydujące
Sprawy
religijne
uzyskały
decydujące
znaczenie, podporządkowując sobie wszystkie
znaczenie, podporządkowując sobie wszystkie
dziedziny ludzkiego życia. Zadanie
dziedziny ludzkiego życia. Zadanie
filozofii
filozofii
polegało wówczas, na
polegało wówczas, na
wyjaśnianiu
wyjaśnianiu
tych
tych
dogmatów
religijnych
dogmatów
religijnych
,
tych
,
tych
prawd
prawd
objawionych
objawionych
, które są
, które są
dostępne rozumowi
dostępne rozumowi
ludzkiemu
ludzkiemu
. W ostateczności, w okresie tym
. W ostateczności, w okresie tym
filozofia stała się nauką o Bogu i o dziele
filozofia stała się nauką o Bogu i o dziele
stworzonym przez niego.
stworzonym przez niego.
Czasy nowożytne (od XV w.) przyniosły nowe
Czasy nowożytne (od XV w.) przyniosły nowe
próby
określenia
filozofii
próby
określenia
filozofii
.
.
Już
w
epoce
Już
w
epoce
Odrodzenia
zaznaczyło
się
u
niektórych
Odrodzenia
zaznaczyło
się
u
niektórych
myślicieli odmienne niż w średniowieczu
myślicieli odmienne niż w średniowieczu
podejście do filozofii. Jednostronne, religijne
podejście do filozofii. Jednostronne, religijne
ukierunkowanie myśli ludzkiej ustąpiło miejsca
ukierunkowanie myśli ludzkiej ustąpiło miejsca
orientacji, na którą przemożny wpływ wywarły
orientacji, na którą przemożny wpływ wywarły
odkrycia geograficzne, wynalazki oraz odkrycia
odkrycia geograficzne, wynalazki oraz odkrycia
naukowe (Kolumba, Kopernika, Galileusza i
naukowe (Kolumba, Kopernika, Galileusza i
innych).
innych).
F. Bacon
F. Bacon
, zafascynowany możliwościami,
, zafascynowany możliwościami,
jakie stwarza przed człowiekiem rzetelna
jakie stwarza przed człowiekiem rzetelna
wiedza o świecie, twierdził,
wiedza o świecie, twierdził,
„
„
że tyle możemy zdziałać, ile wiemy”.
że tyle możemy zdziałać, ile wiemy”.
Według
Według
niego poznanie naukowe ma służyć ekspansji
niego poznanie naukowe ma służyć ekspansji
człowieka, opanowaniu przyrody na jego
człowieka, opanowaniu przyrody na jego
użytek.
użytek.
Francis
Francis
Bacon
Bacon
Indukcja
Indukcja
-
uczynił z matematyki metodę poznania świata
uczynił z matematyki metodę poznania świata
i człowieka, mającą mu
i człowieka, mającą mu
zapewnić nowe spojrzenie na nieograniczoną
zapewnić nowe spojrzenie na nieograniczoną
- nazwano go mianem „
- nazwano go mianem „
ojca filozofii
ojca filozofii
nowożytnej
nowożytnej
”.
”.
Kartezjusz
Kartezjusz
(Rene
Descartes
(Rene
Descartes
1596 – 1650) stworzył system
1596 – 1650) stworzył system
nawiązujący do racjonalnej myśli
nawiązujący do racjonalnej myśli
filozoficznej, w
filozoficznej, w
którym:
którym:
-
odrzucając
wszelkim
-
odrzucając
wszelkim
dogmatyzm stawiał z całą siłą na
dogmatyzm stawiał z całą siłą na
rozum,
rozum,
-
odrzucając
wszelki
-
odrzucając
wszelki
dogmatyzm, opowiadał się za
dogmatyzm, opowiadał się za
nieograniczonymi możliwościami
nieograniczonymi możliwościami
ludzkiego poznania,
ludzkiego poznania,
Dowód istnienia Boga
Dowód istnienia Boga
u Kartezjusza
u Kartezjusza
Świadomość JA jako
Świadomość JA jako
zwrotny punkt filozofii
zwrotny punkt filozofii
kartezjańskiej.
kartezjańskiej.
Kartezjański dualizm
Kartezjański dualizm
Immanuel Kant
Immanuel Kant
(1724 –
(1724 –
1804) rozumie przez filozofię
1804) rozumie przez filozofię
naukę o
naukę o
zasadach poznania i działania.
zasadach poznania i działania.
Stawia cztery pytania:
Stawia cztery pytania:
- Co mogę wiedzieć?
- Co mogę wiedzieć?
- Co powinienem czynić?
- Co powinienem czynić?
- Czego wolno mi się spodziewać?
- Czego wolno mi się spodziewać?
- Czym jest człowiek?
- Czym jest człowiek?
- Które według niego wyznaczają swoista
- Które według niego wyznaczają swoista
dziedzinę poszukiwań filozoficznych.
dziedzinę poszukiwań filozoficznych.
W przekonaniu marksistów
W przekonaniu marksistów
filozofia
filozofia
usiłuje
usiłuje
zarysować ogólny obraz rzeczywistości, a więc
zarysować ogólny obraz rzeczywistości, a więc
przyrody,
społeczeństwa
i
ludzkiej
przyrody,
społeczeństwa
i
ludzkiej
świadomości
świadomości
ze szczególnym akcentem na
ze szczególnym akcentem na
prawidłowości, które określają zachodzące
prawidłowości, które określają zachodzące
w obrębie bytu zmiany oraz jego rozwój.
w obrębie bytu zmiany oraz jego rozwój.
K. Marks
K. Marks
określając dominujący
określając dominujący
rys dotychczasowego filozofowania,
rys dotychczasowego filozofowania,
jako
dążność
do
stworzenia
jako
dążność
do
stworzenia
pewnej, opisowej koncepcji bytu,
pewnej, opisowej koncepcji bytu,
nie uważa owej koncepcji za
nie uważa owej koncepcji za
zbędną, ale twierdzi, że nie
zbędną, ale twierdzi, że nie
wyczerpuje ona istoty filozofii.
wyczerpuje ona istoty filozofii.
L. Wittgenstein
L. Wittgenstein
(1889 – 1951) – przedstawiciel
(1889 – 1951) – przedstawiciel
kierunku zwanego neopozytywizmem zakładał, że
kierunku zwanego neopozytywizmem zakładał, że
poznanie i wiedza opierają się na doświadczeniu
poznanie i wiedza opierają się na doświadczeniu
i
i
muszą być sprawdzalne w sensie empirycznym
muszą być sprawdzalne w sensie empirycznym
.
.
Neopozytywizm odrzuca metafizykę, zwalcza ją i
Neopozytywizm odrzuca metafizykę, zwalcza ją i
sprowadza filozofię do języka logiki, którym ma
sprowadza filozofię do języka logiki, którym ma
szansę stać się język fizyki.
szansę stać się język fizyki.
F. W. Nietzsche
F. W. Nietzsche
(1844–1900),
(1844–1900),
przedstawiciel tzw. filozofii życia
przedstawiciel tzw. filozofii życia
pojmuje świat i człowieka jako
pojmuje świat i człowieka jako
wyraz
aktywności
życiowej.
wyraz
aktywności
życiowej.
Podstawą jego filozofii jest teoria
Podstawą jego filozofii jest teoria
poznania, mająca jednak na celu
poznania, mająca jednak na celu
nie prawdę przedmiotową, ale to
nie prawdę przedmiotową, ale to
wszystko, co może przedstawiać
wszystko, co może przedstawiać
jakąś wartość dla życia.
jakąś wartość dla życia.
- zadaniem poznania nie jest prawda rzeczy
- zadaniem poznania nie jest prawda rzeczy
lecz prawda wartości,
lecz prawda wartości,
-
nie
ma
rzeczywistości,
jest
tylko
-
nie
ma
rzeczywistości,
jest
tylko
chaotyczna, zmieszana, złudna zmienność,
chaotyczna, zmieszana, złudna zmienność,
- jedyną rzeczywistością jest dla człowieka
- jedyną rzeczywistością jest dla człowieka
życie i jego cele,
życie i jego cele,
- wszystkie wartości i to, co uważamy za
- wszystkie wartości i to, co uważamy za
dobre lub złe - maja charakter subiektywny,
dobre lub złe - maja charakter subiektywny,
dlatego i moralność jest czysto
dlatego i moralność jest czysto
subiektywna
subiektywna
i zależna od charakteru człowieka,
i zależna od charakteru człowieka,
- charakterom silnym przysługuje moralność
- charakterom silnym przysługuje moralność
panów, słabym – moralność niewolników.
panów, słabym – moralność niewolników.
Życie i dzieła Nietzschego
Życie i dzieła Nietzschego
Ideałem
Ideałem
Nietzschego
Nietzschego
jest
jest
„
„
nadczłowiek
nadczłowiek
”
”
–
–
suma wszystkiego co może zawierać i dawać
suma wszystkiego co może zawierać i dawać
życie:
szczyt
życiowej
tężyzny,
wzór
życie:
szczyt
życiowej
tężyzny,
wzór
samoopanowania,
dysponujący
władzą
i
samoopanowania,
dysponujący
władzą
i
zwalczający
zwalczający
wszystko co słabi wymyślili na
wszystko co słabi wymyślili na
swoją obronę
swoją obronę
:
:
miłość, litość, altruizm,
miłość, litość, altruizm,
sprawiedliwość, wychowanie, szczęście
sprawiedliwość, wychowanie, szczęście
. Jego
. Jego
poglądy wykorzystał faszyzm i narodowy
poglądy wykorzystał faszyzm i narodowy
socjalizm.
socjalizm.
Wola mocy
Wola mocy
i
i
nadczłowiek
nadczłowiek
(Nietzsche)
(Nietzsche)
K.
Jaspers
K.
Jaspers
,
przedstawiciel
,
przedstawiciel
egzystencjalizmu
uczynił
egzystencjalizmu
uczynił
przedmiotem swej filozofii byt, ale
przedmiotem swej filozofii byt, ale
nie w znaczeniu obiektywnym i
nie w znaczeniu obiektywnym i
niezależnym
od
ludzkiej
niezależnym
od
ludzkiej
świadomości, gdyż to właśnie ona
świadomości, gdyż to właśnie ona
określa wszystko co obiektywne.
określa wszystko co obiektywne.
„
„
Świat
stworzony
jako
dobry
uległ
Świat
stworzony
jako
dobry
uległ
zaciemnieniu na skutek wolnych aktów
zaciemnieniu na skutek wolnych aktów
stworzonych istot. Obecnie jest miejscem
stworzonych istot. Obecnie jest miejscem
próby, którą przechodzą ludzkie dusze”.
próby, którą przechodzą ludzkie dusze”.
Pojęcie bytu ma u Jaspersa potrójne znaczenie:
Pojęcie bytu ma u Jaspersa potrójne znaczenie:
- obiektywne, jako coś co posiada swoją
- obiektywne, jako coś co posiada swoją
egzystencję
egzystencję
„
„
świat”,
świat”,
- subiektywne, jako egzystencja „ w sobie”,
- subiektywne, jako egzystencja „ w sobie”,
- transcendentalne, wyrażające całokształt
- transcendentalne, wyrażające całokształt
egzystencjalności.
egzystencjalności.
W tym rozumieniu byt obejmuje wszystko: świat
W tym rozumieniu byt obejmuje wszystko: świat
materialny, życie, duszę i świat duchowy, nadając
materialny, życie, duszę i świat duchowy, nadając
im cechy realności.
im cechy realności.
Egzystencja
Egzystencja
według
według
Jaspersa
rodzi
się
ze
Jaspersa
rodzi
się
ze
świadomego
świadomego
stwierdzenia
stwierdzenia
„ja
„ja
jestem
jestem
”, przy czym „
”, przy czym „
ja
ja
”
”
podmiotowe
stwarza
„
podmiotowe
stwarza
„
ja
ja
”
”
przedmiotowe, mogące mieć
przedmiotowe, mogące mieć
różne postacie egzystencji:
różne postacie egzystencji:
indywidualnej,
społecznej,
indywidualnej,
społecznej,
politycznej
politycznej
i
i
ideologicznej
ideologicznej
.
.
W sytuacjach egzystencjalnych,
W sytuacjach egzystencjalnych,
jak: cierpienie, walka czy śmierć
jak: cierpienie, walka czy śmierć
historycznie
realizuje
się
historycznie
realizuje
się
egzystencja ludzka.
egzystencja ludzka.
Filozofia u Jaspersa jest ostatecznie
Filozofia u Jaspersa jest ostatecznie
sztuką,
sztuką,
bądź
bądź
umiejętnością umierania
umiejętnością umierania
. Nie jest
. Nie jest
nauką, lecz wiedzą, a może i techniką
nauką, lecz wiedzą, a może i techniką
na usługach jednostki, realizującej swą
na usługach jednostki, realizującej swą
kosmiczno – indywidualną i historycznie
kosmiczno – indywidualną i historycznie
transcendentalną egzystencję.
transcendentalną egzystencję.
Poszczególne ujęcia filozofii, pomimo wszystkich
Poszczególne ujęcia filozofii, pomimo wszystkich
istotnych różnic, jakie w nich występują –
istotnych różnic, jakie w nich występują –
zawierają
zawierają
jeden rys wspólny
jeden rys wspólny
:
:
- tak, czy inaczej
- tak, czy inaczej
filozofowanie
filozofowanie
przeważnie
przeważnie
zmierza do wyjaśnienia ogólnych aspektów tego,
zmierza do wyjaśnienia ogólnych aspektów tego,
co istnieje
co istnieje
,
,
- usiłuje
- usiłuje
ono
ono
ukazać
ukazać
ten
ten
szczególny „wymiar”
szczególny „wymiar”
faktów
faktów
, który przekracza ich jednorazowość i
, który przekracza ich jednorazowość i
konkretność,
konkretność,
- otwiera
- otwiera
przed człowiekiem
przed człowiekiem
perspektywę
perspektywę
,
,
umykającą jego uwadze w codziennych zabiegach
umykającą jego uwadze w codziennych zabiegach
i troskach o sprawy powszednie.
i troskach o sprawy powszednie.
Podążając w tym właśnie kierunku
Podążając w tym właśnie kierunku
filozofia
filozofia
usiłuje
usiłuje
zbudować
zbudować
ogólną
ogólną
koncepcję świata, człowieka
koncepcję świata, człowieka
i
i
poznania
poznania
ludzkiego
ludzkiego
.
.