Leki hamujące 

krzepliwość krwi

mgr Krystyna Cegielska-Perun

Warszawski Uniwersytet 

Medyczny

Trombocyty

• 200-300 tys./mm

3

 

• dyskowate struktury, pozbawiona 

jądra, średnica 1-3 mm

• Postać spoczynkowa, czynnna 

(wypustkowa)

• odgrywająca istotną rolę w 

procesach krzepnięcia krwi 

• Żyją od 1 do 2 tygodni

Zaburzenia związane z płytkami

 

krwi

• trombocytopenia – obniżona poniżej 

normy liczba płytek krwi 

• trombocytoza (trombocytemia) – 

zwiększona powyżej normy liczba 
płytek 

• trombastenia (trombopatia) – 

upośledzenie funkcji płytek

 

Etapy krzepnięcia krwi*

+ Fosfolipidy płytek + 
Ca

2+

Układ 
wewnątrznaczyniowy

Układ 

zewnątrznaczyniowy 

(tkankowy)

XII

XIIa

Płytki 
krwi

XI

XIa+Ca

2+

IX

IXa+VIII+Ca

2+

Płytki 
krwi

X

VII (Prokonwertyna)

Tromboplastyna 

tkankowa

Xa

Protrombina

Trombina

Fibrynogen

Fibryna

XIII

XIIIa

Stabilizacj
a

*W.Janiec „Farmakodynamika”, 
str.512

Fibrynoliza

Plazminogen

Plazmina

Fibrynoliz
a

t-PA

1

u-PA

2

Kalikreina

3

1

 tkankowy aktywator plazminy (akt.drogi zewnętrznej)

2

 urokinaza

3

 kalikreina (akt. drogi wewnętrznej)

Inhibitory procesu 

krzepnięcia

1. Antytrombina III – inhibitor trombiny i 

czynnika Xa

2. Białko C – inhibitor trombiny, czynnika Va i 

VIIIa

3. Białko S – inhibitor czynnika Va i czynnika 

VIIIa

4. α

2

-makroglobulina – inhibitor trombiny, 

kalikreiny i plazminy

5. α

1

-antytrypsylina – inhibitor trombiny, 

kalikreiny i czynnika XIa

6. Heparynowy kofaktor II – tworzy stabilny 

kompeks z heparyną który działa hamująco na 

protrombinę

Leki hamujące krzepliwość 

krwi 

1. Heparyna i heparyny małocząsteczkowe
2. Leki hamujące aktywność trombiny
3. Leki hamujące agregację płytek krwi
•

Hamujące COX w płytkach krwi

•

Hamujące agregację płytek krwi przez ADP

•

Leki inaktywujące glikoproteinowe receptory 

IIb/IIIa

4. Leki hamujące wytwarzanie płytek krwi
5. Leki antagoniści witaminy K
6. Leki defibrynujące 

Heparyna

• Sulfonowany glikozoaminoglikan
• M.cz. 16000-17000
• Zasadochłonne ziarnistości komórek 

tucznych (hepar  z łac. - wątroba)

• Oczyszczona heparyna 

(niefrakcjonowana): frakcja α i β

• Aktywność w jednostkach 

międzynarodowych (1 j.m.=1/130 mg 

międzynarodowego standardu heparyny)

Mechanizm hamowania 

krzepnięcia krwi

• Zwiększa aktywność antytrombiny 

III oraz hamuje aktywność czynnika 
Xa i w mniejszym stopniu czynników 
VIIa, IXa, XIa, XIIa i kalikreiny

• Hamowanie agregacji płytek krwi

Dawki

• Podanie s.c. lub dożylne (jest 

rozkładana w przewodzie 
pokarmowym)

• Sól wapniowa lub sodowa
• Dorośli: 500-1000 j.m./kg m.c. na 

24h

• Dzieci: 500-800 j.m./kg m.c. na 24 h

Metabolizm

• T

1/2

 1-6 h (cecha indywidualna)

• Działa krótko (2-4h)
• Biotransformacja wątroba do 

uroheparyny

• Wydalanie z moczem
• Nie przechodzi do łożyska i mleka 

matki

Zastosowanie

1. Zapobieganie powstawania 

zakrzepów w tętnicach i żyłach przed 

i po zabiegach chirurgicznych

2. Przy wykonaniu plazmoforezy
3. Wymienne przetaczanie krwi
4. Ostra faza zawału serca
5. Przeszczep narządów
6. W dializie przy użyciu sztucznej nerki

Działania niepożądane

1. Trombocytopenia (małopłytkowość 

pierwotna i wtórna)

2. Krwawienia (wydłużenie czasu 

kaolinowo-kefalinowego)

      Antidotum: siarczan protrombiny
3. Wylew krwi do nadnerczy 

(niewydolność) 

4. Osteoporoza
5. Hiperaldosteronizm i wyłysienie

Heparyny 

małocząsteczkowe

Enoksaparyna (Clexane)
Nadroparyna (Fraxodi)
Rewiparyna
Dalteparyna (Fragmin)
Parnaparyna
Tinzaparyna

Mechanizm działania

• Otrzymywane przez chemiczną lub 

enzymatyczną degradację heparyny

• Hamowanie aktywności czynnika Xa, 

zwiększa aktywność antytrombiny III 

(słabiej od heparyny) i inaktywuje 

aktywną trombinę (IIA)

• Hamowanie agregacji płytek krwi 

(słabiej od heparyny)

Działania niepożądane

1. Trombocytopenia
2. Krwawienia
3. Osteoporoza

Przeciwwskazania

1. Uczulenia na heparyny
2. Wylew do mózgu, zabiegi 

chirurgiczne na mózgu

3. Duże nadciśnienia tętnicze
4. Przewlekłe zapalenie wsierdzia
5. Owrzodzenia żołądka i jelit
6. Poważne uszkodzenia wątroby

Zastosowania

Profilaktyka i leczenie chorób 

zakrzepowo-zatorowych oraz przed 
i po zabiegach chirurgicznych

Dawkowanie: podskórnie, jeden raz 

dziennie

Dawki: lecznicza 100 j.m./kg m.c.
           profilaktyczna 50 j.m./kg m.c

.

Anty-Xa:

anty-IIIA

M.C.

Biodostępność 

(s.c.)

T

1/2

Dalteparyn

a

2:1

6000

87

2,8-4,0

Enoksapar

yna

2,7:1

4200

91

3,5-5,9

Nadropary

na

3,2:1

4500

98

2,3-5,1

Heparynoidy

Sulodeksyd
Danaparoid (Vessel Due F)

• Glikozoaminoglikany lub 

mukopolosacharydów

• Hamowanie czynnika Xa
• Zmniejszają krzepliwośći krwi
• Suloheksyd – o działaniu p.zakrzepowym, 

profibrynolitycznym i hipolipemicznym

• Danaparoid – stosowany w leczeniu 

zakrzepicy małopłytkowej wywołanej 
heparyną 

Leki hamujące aktywność 

trombiny

Antytrombina III
Hirudyna
Lepirydyna
Biwalirudyna
Argatroban

Antytrombina III

• Glikoproteid, 425 aminokwasów
• Wytwarzana w wątrobie
• Inhibitor trombiny i czynnika Xa
• Niedobór antytrombiny- nadmierna 

krzepliwość krwi

• Otrzymuje się z krwi ludzkiej
• Działania niepożądane: spadek ciśnienia 

krwi, zaburzenia oddechu, działanie 
moczopędne

Hirudyna

• Polipeptyd (m.cz. 7000)
• Wydzielany przez gruczoły ślinowe 

pijawki lekarskiej

• Inhibitor trombiny
• 1 j.AT=1 j.m.trombiny
• Zastosowanie:
1. Profilaktyka i leczenie zakrzepicy 

(niestabilna dławica piersiowa, zawał 

serca, zabiegi chirurgiczne)

Lepirydyna

• Rekombinowana hirudyna
• Polipeptyd
• Hamowanie trombiny
• Metabolizowana i wydzielana przez 

nerki

• Zastosowania: powikłania 

zakrzepowe u chorych z 
małopłytkowością poheparynową

Biwalirudyna

• Syntetyczny peptyd
• Hamuje aktywność trombiny
• Stosowana u pacjentów 

poddawanych angioplastyce

• Podawana i.v. Działanie 

natychmiastowe, a ustępuje po 1h 
(T1/2=25 min.)

• Usuwana przez nerki

Działania niepożądane

1. Krwawienia
2. Nudności
3. Ból głowy
4. Obniżenie ciśnienia krwi

Argatroban

• Odwracalnie hamuje trombinę wolną 

oraz związaną ze skrzepem

• Nie wpływa na Xa i kalikreinę
• Podawana dożylnie
• Metabolizowana do aktywnych 

metabolitów

• Wydalana z kałem

Wskazania

• Przed wykonaniem plastyki naczyń 

krwi

Działania niepożądane

Skaza krwotoczna

Leki hamujące agregacje 

płytek krwi

• Kwas acetylosalicylowy (75-150 mg)
• Tiklopidyna
• Klopidogrel
• Epoprosterol
• Abciksimab
• Eptifibatid
• Tirofiban

Hamujące COX w płytkach 

krwi

(kwas acetylosalicylowy)

W.Janiec “Farmakodynamika”, str.916

Kwas acetylosalicylowy

Wskazania:
1. Choroba niedokrwienna
2. Profilaktyka zawału serca, zatorów 

tętnic, udaru mózgu

3. Przebyty zawał serca
4. W angioplastyce wieńcowej

Kwas acetylosalicylowy

Przeciwwskazania:
1. Astma i inne choroby alergiczne
2. U osób ze zwiększoną skłonnością 

do krwawień

3. Choroba wrzodowa żołądka i 

dwunastnicy

4. Astma aspirynowa

Hamujące agregację płytek krwi przez 

ADP

(Tiklopidyna, Klopidogrel)

Mechanizm działania:
• Hamuje agregacje płytek krwi przez 

blokowanie receptora ADP na 

powierzchni płytek, co znosi 

interakcję między receptorami płytek i 

fibrynogenem

• Proleki
• Przeciwagregacyjne działanie 

utrzymuje się przez okres życia płytek

Tiklopidyna, Klopidogrel

Działania niepożądane:
1. Zmiany hematologiczne 

(agranulocytoza, neutropenia, 

trombocytopenia, niedokrwistość 

aplastyczna)

2. Krwawienia z przewodu 

pokarmowego

3. Wysypka skórna
4. Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Tiklopidyna, Klopidogrel

Bezwzględne przeciwwskazania:
1. Nie stosować u osób z krwawiącym 

wrzodem żołądka

2. Wylew krwi do mózgu
3. Ostrożnie stosować u osób z 

niewydolnością wątroby i nerek

Leki inaktywujące glikoproteinowe 

receptory IIb/IIIa

Abciksimab
Tirofiban

Leki hamujące wytwarzanie 

płytek krwi

 

(Anagrelid)

Mechanizm działania: zmniejsza liczbę 

płytek krwi w wyniku hamowania 
dojrzewania megariocytów w fazie po 
wystąpieniu podziału (efekt po 7-14 dn.)

Zastosowanie: u osób z nadpłytkowością 

wynikającą z procesów rozrostowych w 
szpiku kostnym

Działania niepożądane: choroby serca, bóle 

głowy, wysypka, jadłowstręt

Leki antagoniści witaminy K

1. Pochodne hydroksykumaryny:
Acenokumarol
Dikumarol
Warfaryna
2. Pochodne indandionu:
Fenindion
Anisyndion

Mechanizm działania

• Związki te mają budowe podobną do 

wit.K i blokują receptory dla tej 
witaminy, powstające czynniki 
krzepnięcia krwi ( protrombina, 
profonwertyna, czynnik IX, X) są 
niepełnowartościowe, nie aktywują 
procesu krzepnięcia krwi

Farmakodynamika

• Podawane p.o., dawka dobierana 

indywidualnie (czas protrombinowy, 

INS=2-3)

• Działanie z opóźnieniem, po 2-4 

dniach. Zależy od czasu przeżycia 

danego czynnika krzepnięcia w 

krążeniu:

np. czynnik VII (5h)
     protrombina (100h)

 

• Acenocumarol 
 D 

nasycająca

= 8-15mg

Max 

działania

 24-36h

• Warfaryna 
D 

nasycająca

 10-15 mg

Max 

działania

 36-72 h

Zastosowanie

1. Stany zakrzepowo-zatorowe (jako 

kontynuacja leczenia heparyną)

2. Długotrwała profilaktyka 

zakrzepowo-zatorowa

3. Zatory tętnicy płucnej
4. U osób z wszczepionymi sztucznymi 

zastawkami serca, migotaniem 

przedsionków

Przeciwwskazania

1. Skaza krwotoczna
2. Choroba wrzodowa
3. Nowotwory p.pokarmowego
4. Nadciśnienie tętnicze
5. Tętniak aorty
6. Ciąża

Działania niepożądane

1. Obrzęk Quinckego – reakcja 

anafilaktyczna

2. Martwica skóry
3. Zespół purpurowych stóp

Interakcje

1. Leki nasilające działanie

• W leczeniu dny (allopuritol)

• Steroidy anaboliczne

• P.arytmiczne (amiodaron, propafenon)

• Antybiotyki o szerokim zakresie 

działania

• P.grzybicze (flukonazol, ketokonazol)

• P.lipemiczne (lowastatyna, klofibrat)

• P.cukrzycowe (p.sulfonylomocznika)

• NLPZ

2. 

Hamujące działanie

• P.drgawkowe (barbiturany, 

karbamazepina, fenytoina)

• Antykoncepcja doustna
• Kortykosteroidy
• Gryzeofulwina
• Glutetimid
• Wit.K ( w preparatach 

wielowitaminowych)

Leki defibrynujące

• Ankrod ( z jadu węża malajskiego)
• Batroksobina (z jadu węża 

południowoamerykańskiego)

Mechanizm działania

• Powoduje odszczepianie 

fibrynopeptydu A z łańcucha 
fibrynogenu, powstaje nieprawidłowy 
monomer, który polimeryzuje i ma 
wadliwą strukturę, następnie jest 
rozkładany prze plazminę i usuwane 
na drodze fagocytozy

• Podczas stosowania może wystąpić 

reakcja alergiczna

Leki trombolityczne

• Streptokina
• Urokinaza
• Anistreplaza
• Tkankowy aktywator plazminogenu (t-PA)
• Alteplaza
• Reteplaza
• Duleplaza
• Terekteplaza

Mechanizm działania

• Aktywują przemianę plazminogenu 

w plazminę, która powoduje lizę 
skrzepu

Charakterystyka

• Leczenie:prowadzi się przez 12-72h 

następnie podaje się heparynę (5-10 
dni), potem doustne antykoagulanty

• Monitorowanie (czas lizy skrzepu, 

czas protrombinowy, stężenie 
fibrynogenu)

• Działania niepożądane: krwawienia, 

gorączka, odczyny alergiczne

Wskazania

1.Zawał serca ( do 12 h od pierwszych 

objawów)

2.Zator płuc
3.Zakrzepy żył głębokich ( do 36 h od 

powstania)

4.Ostre zakrzepy tętnic obwodowych

Uszkodzenie naczynia 
i ekspozycja TF

ATIII

Heparyna 
niefrakcjonowana

Heparyny 
drobnocząsteczko
we

Bezpośrednie 
inhibitory 
trombiny

Antagoniśc
i wit.K

VII

VIIa-TF

IX

IXa

X

Xa

Ca

2+

,Mg

2+

VIIIa,PL,Ca2+,Mg

2

+

Va, PL, Ca

2+

PROTROMBINA     TROMBINA       FIBRYNA

Uszkodzenie naczynia 
i ekspozycja TF

Heparyna 
niefrakcjonowana

Heparyny 
drobnocząsteczko
we

Bezpośrednie 
inhibitory 
trombiny

VII

VIIa-TF

IX

IXa

X

Xa

Ca

2+

,Mg

2+

VIIIa,PL,Ca2+,Mg

2

+

Va, PL, Ca

2+

PROTROMBINA     TROMBINA       FIBRYNA

Uszkodzenie naczynia 
i ekspozycja TF

Nowe doustne 

antykoagulanty

1. 

Bezpośredni inhibitor Xa

• Fondaparynuks
• Riwaroksaban
• Apiksaban
2. Bezpośredni inhibitor trombiny
• Eteksylan dabigatranu

Fondaparynuks

Mechanizm działania: odwracalnie łączy się z 

cząsteczką antytrombiny, powoduje zmiany 

jej konformacji, co zwiększa zdolność 

unieczynniania czynnika X

Bezpieczny: 1)brak indywidualnych różnic na 

ten lek (2,5 mg, s.c.)

                 2) nie wywołuje małopłytkowości
Zastosowanie:

• Profilaktyka przeciwzakrzepowa w dużych 

operacjach ortopedycznych, w chirurgii jamy 

brzusznej, u pacjentów internistycznych

• Leczenie żylnej choroby zakrzepowo-

zatorowej

Riwaroksaban

• Bezpośredni inhibitor czynnika Xa. Hamuje 

czynnik Xa wolny w osoczu i związany w 

kompleksie protrombinazy, bez pośrednictwa 

antytrombiny

• Lek doustny(dostępność 80%), nie wymaga 

częstego monitorowania laboratoryjnego ani 

modyfikowania dawki

• Bezpieczny, dobrze tolerowany

• P.wskazania: niewydolność nerek

• Zastosowanie:

1. Profilaktyka p.zakrzepowa w zabiegach 

ortopedycznych

2. W trakcie badań III fazy w leczeniu i wtórnej 

profilaktyce ŻChZZ i w zapobieganiu 

powikłaniom zatorowym u chorych z 

utrwalonym migotaniem przedsionków

Apiksaban

• Hamuje czynnik Xa wolny i związany
• Podanie doustne (biostępność 50%)
• T

1/2

 9-14h

Etyksylan dabigatranu

• Blokuje aktywne centrum trombiny
• Prolek. Aktywny metabolit – dabigatran
• Max stęż. po podaniu doustnym  po 2h 

(dostępność z p.pok. około 6 %)

• T

1/2

 12-17 h (raz dziennie)

• Wydalany-nerki w postaci niezmienionej (80%)
• Nie powoduje wzrostu enzymów wątrobowych
• P.wskazanie: niewydolność nerek
• Zastosowanie:
1. Profilaktyka p.zakrzepowa w aloplastyce 

stawu biodrowego i kolanowego

   Dziękuję za uwagę