Efektywność 

psychoterapii – 

efektywny i 

nieefektywny pacjent i 

terapeuta 

Empirycznie poparte formy 

leczenia:

1. Zaburzenia nastroju 
• Terapia poznawczo-behawioralna – skuteczność 

porównywalna do farmakoterapii, przy 
mniejszych nawrotach 

• Terapia psychodynamiczna
• Terapia zorientowana na rozwiązywanie 

problemów

2. Zaburzenia dwubiegunowe – techniki 

poznawczo-behawioralne i interwencje 
zorientowane na rodzinę zmniejszają wskaźniki 
nawrotów i poprawiają jakość życia

Zaburzenia lękowe

1.

Generalnie skuteczność technik CBT – zwłaszcza 
ekspozycji, nie wykazano różnic z innymi formami 
terapii

•

Specyficzne fobie, w tym społeczna – CBT 
dawało aż 70-85% poprawy (ekspozycja in vivo, 5 
h terapii), równie skuteczne ekspozycja wirtualna

•

Napady lęku z i bez agorafobii – terapie 
poznawcze lepsze rezultaty niż zorientowane na 
relaksację, najwyższe efekty terapia kontroli paniki 
(nawet 85%), podobne rezultaty biblioterapia 
oparta na CBT 

•

Zaburzenia lęku uogólnionego – CBT 
potwierdzona, chociaż wyniki niższe (około 57%)

Zaburzenia lękowe

1.

Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne – są 

jedne z najtrudniejszych do leczenia, CBT daje 

lepsze efekty niż leki antydepresyjne (70-80% 

poprawa utrzymuje się do 6 lat); zwłaszcza 

procedury ekspozycji i zapobieganiu reakcji  

2.

Zaburzenia stresu pourazowego – skuteczne 

najczęściej procedury ekspozycji 

wyobrażeniowej oraz techniki relaksacji (około 

50%); ustrukturalizowane podejścia 

psychodynamiczne i terapie oparte na 

doświadczeniu 

Zaburzenia odżywiania 

1.

Anoreksja - największe rezultaty osiągają terapie  
poznawczo-analityczne, terapia psychodynamiczna 
oraz terapia rodzinna (nastolatki); lepsze rezultaty, 
gdy zaburzenia są uchwycone we wczesnej fazie; 
szpitalne porównywalne do ambulatoryjnego; CBT 
umiarkowane efekty

2.

Bulimia – CBT, choć po jakimś czasie efekty 
spadają (w 30-60% przypadków), terapia 
interpersonalna, zwłaszcza długoterminowa

3.

Otyłość – utrzymanie uzyskanych efektów okazały 
się różnicować różne terapie, terapia zorienotwana 
na rozwiązywanie problemów

Uzależnienia:

Jeśli chodzi o nadużywanie, to skuteczne okazały się różne 

terapie, żadna nie osiąga zdecydowanie lepszych 
wyników

1.

Alkohol – terapia wzmacniająca motywację, AA, CBT, a 
także zapobieganie nawrotom, treningi umiejętności 
społecznych, ekspozycja na sygnały (po roku terapii 1 na 
4 abstynent; 1 na 10 umiarkowany, a u 87% poprawa

2.

Kokaina – jw., oraz poradnictwo narkotykowe; wyższy 
wskaźnik, bo 38% abstynencji (CBT – 23%; 
psychodynamicza 18%; grupowa – 23%)

3.

Opiaty – programy zarządzania wzmocnieniami, DTZ 
(gdy współwystępuje ZO), programy metadonowe z 
poradnictwem

Dysfunkcje seksualne

1.

Mężczyźni – problemy z erekcją: systematyczna 
desensytyzacja, ćwiczenia koncentracji na 
doznaniach; przedwczesny wytrysk – metoda 
ściskania Mastersa i Johnson (50%), wysokie nawroty

2.

Kobiety – zahamowania: umiarkowanie skuteczna 
techniki behawioralne i treningi komunikacji (częściej 
osiągają orgazm po 6 m-cach od zakończenia 
terapii); pochwica: techniki behawioralne oparte na 
ekspozycji (90% sukcesu)

 

Zaburzenia osobowości 

• Terapia psychodynamicza i poznawczo-

behawioralna (z modyfikacjami) podobnie 
skuteczne – po około 78 sesjach obserwuje 
się zmiany; największą poprawę osoby z 
wiązki C, najniższe zaburzenia 
schizotypowe, p[ośrodku zaburzenia 
osobowości borderline 

• Borderline – psychodynamiczne i 

częściowe hospitalizacje, mniejsze DTZ

Schizofrenia:

1. Terapie psychologiczne ograniczają liczbę 

doświadczanych przez pacjentów stresów 
oraz zwiększają poczucie jakości życia

2. Nie ma dowodów, że mogą uleczyć
3. CBT, terapia wzmacniająca strategie 

radzenia sobie ze stresem, treningi 
umiejętności społecznych

4. Interwencje rodzinne uznano za 

najistotniejsze dla zmniejszenia liczby 
nawrotów

Wszyscy wygrali!?

Werdykt ptaka DODO

Czy potwierdzają to 

współczesne badania typu 

efficacy i effectiveness 

„Ciastko Lamberta” – 

przyczyny zmiany

technika
placebo
relacja
klient

Jaki terapeuta pracuje na 
co?



Czy różni terapeuci, abstrahując od ich orientacji, 

osiągają inny poziom skuteczności, czy też, 

podobnie jak w przypadku orientacji 

terapeutycznej, różni terapeuci osiągają podobny 

stopień skuteczności? 



Wyniki badań pochodzące z piętnastu badań Crits-

Christopha i współpracowników (1991) pokazują, że 

około 

9% wariancji

 w zakresie rezultatów 

psychoterapii wynika z różnic indywidualnych 

między terapeutami (por. Projekt MATCH)



Wielkość efektu różnic między terapiami ocenia się 

jako 0,2, zaś wielkość efektu różnicy między 

terapeutami na 0,6 („imponująco duży”)

Wnioski z wielu różnych 
badań:



Stanowisko 1:

 Duże różnice między 

terapeutami są spowodowane tymi, którzy 
„odstają” od reszty pracujących na podobnym 
poziomie efektywności terapeutów.



Stanowisko 2:

 Większość terapeutów 

uzyskuje umiarkowanie podobne wyniki 
zmiany u pacjentów, chociaż można wskazać 
na takie cechy i właściwości terapeuty, które 
polepszają albo pogarszają oczekiwane efekty 
w konkretnej szkole terapeutycznej 

Skoncentrowanie na 

dopasowaniu terapeuty do 

metody

Szkoły

 psychoterapii

te

terapeuta

Dopasowanie do szkoły a 

tożsamość zawodowa

Dopasowanie

do szkoły

Identyfikacja

Formowanie

się tożsamości

?

Parametry dopasowania

 



Związane ze specyficznymi czynnikami 

leczącymi, tj. umiejętnościami stosowania 

określonych interwencji, strategii i procedur 

charakterystycznych dla konkretnej szkoły 

terapeutycznej 



Związane z niespecyficznymi czynnikami 

leczącymi i warunkami koniecznymi  

wystąpienia zmiany podczas terapii, tj. 

wskaźniki relacji i sojuszu terapeutycznego  

Efektywni terapeuci:



 zdrowi psychicznie o dobrze 
przystosowani



 styl przywiązania bezpieczny (niższe o 
stylu ambiwalentnym)



Bardziej dogmatyczni i kontrolujący 



Przyjaźni i akceptujący

Dopasowanie do 

specyficznych czynników 

leczących

  

Czyli poziom umiejętności w zakresie 

specyficznych, charakterystycznych 
dla konkretnej szkoły terapii 
strategii , interwencji i procedur:



 Szkolenia 



 Doświadczenie zawodowe



 Status zawodowy



 Superwizje 

Szkolenia i doświadczenie



 szkolenia koncentrujące się na umiejętnościach 
specyficznych przynoszą lepsze rezultaty niż 
szkolenia umiejętności niespecyficznych i ogólnych



 bardziej wyszkoleni, z większym doświadczeniem 
uzyskują lepsze rezultaty, chociaż efekt niezbyt 
duży (0.30)



Szkolenia w zakresie procedur i strategii metodą 
podręcznikową prowadziło do bardziej chłodnej i 
zdystansowanej relacji, z mniejszym nasileniem 
emocji negatywnych

Status zawodowy i 
superwizje



 terapeuci profesjonalni i paraprofesjonalni 
(weterani) uzyskują podobne efekty 
terapeutyczne np. w leczeniu uzależnień



 superwizje przynoszą poprawienie 
osiąganych przez terapeutę efektów 
terapii: klienci rzadziej odchodzą z terapii, 
częściej kończą

Dopasowanie do 

niespecyficznych czynników 

 

Definiowane jest poprzez zdolności do 
tworzenia i utrzymania relacji i 
sojuszu terapeutycznego 



 wyjaśnia około 20% (od 7-20%) wariancji 
efektu końcowego terapii



 większe znaczenie w terapiach 
nierelacyjnych niż relacyjnych np. 
humanistycznych



 większe znaczenie ocena pacjentów niż 
terapeutów

Elementy relacji 
terapeutycznej:

 cechy jakościowe interakcji terapeutycznej – 

stopień uzgodnienia celów terapii

 ogólne kompetencje interpersonalne: okazywanie 

pozytywnej uwagi, empatii i kongruencji

 kompetencje specyficzne, kliniczne oparte na 

danej orientacji np. związane ze sposobem 
analizy tego, co dzieje się w relacji terapeutycznej

Przymierze, sojusz 

terapeutyczny 



Więź między klientem a terapeutą –

 to 

aspekt realnej relacji oraz relacji o 
charakterze przeniesieniowej



Uzgodnienie celów terapii  - 

 wspólne 

określenie i uzgodnienie celów



Stopnia zaangażowania

 pacjenta w 

wykonywanie zadań terapeutycznych

Sojusz terapeutyczny:



 Wyjaśnia około 5% wariancji końcowego 
rezultatu, chociaż czasami 100%, bo od 
jego poziomu zależy czy klient pozostanie 
w terapii



 Najważniejszy na początku terapii



 Odznacza się pewną dynamiką i 
kryzysami – wysoki, niski, wysoki



Najważniejsze umiejętności związane są z 
naprawą sojuszu terapeutycznego 

Fluktuacja przymierza

wysoki

niski 

Przerwanie 

relacji 

Utrzymanie i naprawa sojuszu:



W jakim stopniu ważne są umiejętności 
typu: empatia, pozytywne nastawienie, 
kongruencja (wiarygodność)?



Jakie znaczenie mają: samoujawnianie, 
samoangażowanie, informacje zwrotne i 
przeciwprzeniesienie?

Umiejętności rogeriańskie



 

empatia –

 wysokie i średnie znaczenie, 

zwłaszcza gdy jej poziom oceniany przez 
klientów; niska empatia zapowiada zawsze 
negatywne efekty



 

pozytywne nastawienie 

– średnie 

znaczenie, często w połączeniu z empatia



 

kongruencja 

– brak jednoznacznych  

rezultatów (niskie, bo wszyscy terapeuci są 
autentyczni w percepcji klientów), częściej 
wskazuje się na znaczenie wiarygodności 

Samoujawnianie 

Dzielenie się przez terapeutę informacji 
o sobie, własnych doświadczeniach, 
radzeniu sobie itp. 

Pomocne, gdy:



 Niezbyt często



 Potwierdzają rzeczywistość klienta 
(uniwersalizacja), ale nie są materiałem 
intymnym



Szkodzą, gdy służą zaspokojeniu potrzeb 
terapeuty

Samoangażowanie

Reakcja poznawcza, emocjonalna 
terapeuty w związku z relacją z 
klientem „tu i teraz”

Pomocne, gdy:



 Pozytywne, a nie negatywne (chyba, ze 
ustalony sojusz terapeutyczny)



 Bardziej niż samoujawniajace

Przeciwprzeniesienie:



 rozważane jako najbardziej zakłócające i 
pomocne zjawisko zachodzące u terapeuty



 Pozytywne i/lub negatywne znaczenie zależy 
od stopnia świadomości i zdolności do 
monitorowania przez terapeutę 



 głębsze zaburzenia osobowości pacjenta 
wywołują nasilone przeciwprzeniesienia 
pozytywne i negatywne 

Naprawianie sojuszu:



 złożona aktywność angażująca wiele 
umiejętności i funkcji terapeuty w 
zależności od tego czy przyjmuje postać: 
agresji (ataku) czy wycofania (pasywności) 



 wymaga umiejętności: rozpoznania 
(monitorowania), zakomunikowania w 
różnej postaci, „pomieszczenie” często 
pierwotnych emocji klienta, budowanie 
więzi 

Duncan i współautorzy (2004) 

stwierdzili, że:

„to klienci, a nie terapeuci, 

sprawiają, że terapia 

działa”

Pacjent – co zwiększa 

szansę na pozytywny efekt 

terapii:

 wysoki poziom motywacji klienta i jego 

zaangażowanie w terapię

 realistyczne oczekiwania, co do odniesionych 

korzyści w terapii 

Uwzględnianie tego, że terapia może czasem 

nieść ze sobą wyzwania i trudności

Mają jasność, co do tego czym jest terapia i 

dlaczego biorą w niej udział

Klienci charakteryzujący się wyższym 

poziomem funkcjonowania psychologicznego 

Lepsze efekty osiągają:

 Nie mają diagnozy zaburzeń osobowości
 Charakteryzują się bezpiecznym stylem 

przywiązania i dobrze funkcjonują w 
relacjach społecznych

 Nie mają wysokiego poziomu 

perfekcjonizmu

 Są refleksyjni i potrafią myśleć w 

kategoriach psychologicznych 

 Są gotowi na zmianę 
 Mają wysoki poziom wsparcia społecznego 

Płeć, wiek, rasa

 Równie dobrze radzą sobie w terapii 

mężczyźni i kobiety, osoby o różnej 
orientacji seksualnej, o różnym wieku 
(chociaż stwierdzono pewne ograniczenia), 
wywodzący się z różnych klas społecznych

 Częściej przerywają terapię i rzadziej z niej 

korzystają: czarnoskórzy, osoby należący 
do mniejszości etnicznych i ci o niższym 
statusie społeczno-ekonomicznym

Jak można zwiększyć 

efektywność terapii?

 Przez większe dopasowanie typu relacji 

terapeutycznej do wymagań klienta

 Przez większe dopasowanie strategii 

terapeutycznych do fazy, etapu terapii, na 
której znajduje się klient 

 Wypracowanie nowych strategii oddziaływań 

dla klientów z podwójnymi rozpoznaniami, 
pozabezpiecznymi stylami przywiązania 

 Inne czynniki, które nie zostały dotąd 

rozpoznane