Rynek pracy i sfera zatrudnienia.
Kwestia społeczna bezrobocia.
1)
Najważniejsze współczesne przemiany świata pracy
2)
Pojęcie pracy w nowej rzeczywistości społecznej i
ekonomicznej
3)
Kategorie rynku pracy
4)
Miary analityczne rynku pracy
5)
Bezrobotny
6)
Źródła danych o zatrudnieniu i bezrobociu
7)
Rodzaje bezrobocia
8)
Cechy bezrobocia w Polsce
Najważniejsze współczesne przemiany
świata pracy
Zmiany zatrudnienia w poszczególnych
sektorach gospodarki
Ogólny wzrost aktywności zawodowej,
szczególnie wśród kobiet i jego związek z
wykształceniem
Migracje zarobkowe
Coraz silniejsza dualność rynku pracy (podział
rynku pracy na segment pierwotny i brzegowy) i
rozwój elastycznych form zatrudnienia
Zatrudnienie w 3 sektorach gospodarki
Elastyczne formy
zatrudnienia
zatrudnienie w formach, które nie są umową o
pracę na czas nieokreślony (umowa na czas
określony, umowa zlecenia, umowa o dzieło,
samozatrudnienie, praca nakładcza, praca
czasowa, telepraca, job sharing
praca w elastycznym czasie
praca w elastycznych strukturach i zadaniach w
firmach
skutek: mniej standardowe biografie zawodowe:
wymagające zmiany zawodu, przekwalifikowywania
się, okresów bezrobocia itd.
Pojęcie pracy w nowej rzeczywistości
społecznej i ekonomicznej
Trzeba oddzielać pojęcie „pracy” od pojęcia
„zatrudnienia”, bo:
1) Zmienia się „zatrudnienie” – często nie jest
to już klasyczna umowa o pracę/ „etat”.
2) Coraz bardziej doceniana praca
niezarobkowa: praca społeczna, wolontariat,
praca kobiet i mężczyzn w realizacji
obowiązków domowych i rodzinnych.
(kontra stara logika, np: „nie pracuję, zajmuję się
domem” )
Kategorie rynku pracy
Ludność w wieku
produkcyjnym
Bierni zawodowo
(nie pracują i nie
szukają pracy)
Aktywni
zawodowo
zatrudnie
ni
bezrobotn
i
Miary analityczne rynku pracy
współczynnik aktywności zawodowej =
aktywni zawodowo (czyli pracujący i bezrobotni)/
ludność w wieku produkcyjnym
wskaźnik zatrudnienia = pracujący/ ludność w
wieku produkcyjnym
Stopa bezrobocia = bezrobotni/ bezrobotni +
pracujący
Pracujący – definicja GUS
- osoby zatrudnione na podstawie stosunku pracy,
- pracodawcy i pracujący na własny rachunek,
- osoby wykonujące pracę nakładczą,
- osoby pracujące na podstawie umów
agencyjnych,
- członkowie spółdzielni produkcyjnych,
- duchowni.
Bezrobotny – definicja z Ustawy o
promocji zatrudnienia i instytucjach
rynku pracy
w wieku18 - 60 lat - kobieta lub 65 lat - mężczyzna,
niezatrudniona i niewykonująca pracy zarobkowej,
zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu
pracy obowiązującym w danym zawodzie (…),
zarejestrowana we właściwym (…) urzędzie pracy
poszukująca zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,
nieuczącą się w szkole, (z wyjątkiem uczącej się w szkole dla
dorosłych…)
jeśli nie nabyła prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności
do pracy, renty szkoleniowej (…), zasiłku chorobowego lub
macierzyńskiego, nie pobiera na podstawie przepisów o pomocy
społecznej zasiłku stałego (…)
jeśli nie jest właścicielem lub posiadaczem samoistnym lub zależnym
nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych przekraczającej
2 ha (…),
jeśli nie podjęła pozarolniczej działalności gospodarczej,
jeśli nie jest osobą tymczasowo aresztowaną lub nie odbywa kary
pozbawienia wolności,
jeśli nie uzyskuje miesięcznie przychodu w wysokości
przekraczającej połowy minimalnego wynagrodzenia za pracę (…).
Bezrobotny w definicji Badań
Aktywności Ekonomicznej Ludności
Do kategorii bezrobotnych zalicza się w
metodologii BAEL osoby, które spełniają
jednocześnie następujące warunki:
- nie pracowały w okresie badanego tygodnia, tzn,
nie wykonywały przez co najmniej 1 godzinę
pracy przynoszącej zarobek lub dochód (…)
- aktywnie poszukiwały pracy w ciągu ostatnich
czterech tygodni,
- były zdolne i gotowe podjąć pracę w następnym
tygodniu
Źródła danych o zatrudnieniu i
bezrobociu
Urzędy pracy – ustawowa definicja bezrobotnego
– bezrobocie rejestrowane
Badania sondażowe BAEL – międzynarodowa
definicja bezrobotnego – bezrobocie wg BAEL
obejmuje także nierejestrowane
Rodzaje bezrobocia
bezrobocie frykcyjne
bezrobocie strukturalne
bezrobocie cykliczne (koniunkturalne)
bezrobocie sezonowe
Jawne/ ukryte
Krótko/ długookresowe/ długotrwałe
Lokalne/ regionalne/powszechne
Konsekwencje bezrobocia
dla osób dotkniętych bezrobociem:
pogorszenie sytuacji materialnej
Negatywny wpływa na stan psychiczny i
zdrowie osób dotkniętych („spirala upadku”)
wpływ na kapitał społeczny osoby – osłabienie
rodzinnych, towarzyskich i formalnych kontaktów
społecznych
wpływa na sposób funkcjonowania rodziny (np..
zagrożenie przemocą)
destabilizacja społeczna
na poziomie gospodarki kraju: utrata produkcji
niszczenie kapitału ludzkiego – pracownicy tracą
kompetencje
obciążenia finansowe ponoszone przez państwo:
koszty bezpośrednie oraz koszty pośrednie
Zmiany poziomu bezrobocia w Polsce
2000 -2005 r.
13400
13600
13800
14000
14200
14400
14600
14800
10
12
14
16
18
20
22
Pracujący
Stopa bezrobocia
Cechy bezrobocia w Polsce
Uwaga: jest lepiej: spadek stopy bezrobocia
(obecnie 14,8%) przy wzroście stopy zatrudnienia
Zróżnicowanie regionalne
Utrzymujące się bezrobocie długotrwałe
Niski udział bezrobotnych z prawem do zasiłku
Zagrożenie bezrobociem silnie zależy od
wykształcenia osoby
Kłopoty ze znalezieniem pracy mają kobiety i
młodzi ludzie
Sezonowość
Bezrobocie wg wieku (dane BAEL)
Wyszczególnieni
e
2004
2005
IV
kwa
rtał
III
kwar
tał
IV kwartał
stopa bezrobocia
w %
+/- w
porównaniu
z
IV kw.
200
4
III kw.
200
5
Do 24 lat
37,3
36,3
34,6
-2,7
-1,7
25 – 34
18,0
17,7
16,7
-1,3
-1,0
35 – 44
14,6
14,0
13,8
-0,8
-0,2
45 lat i więcej
13,6
13,2
12,8
-0,8
-0,4
Bezrobocie wg płci (dane BAEL)
Wyszczególnieni
e
2004
2005
IV
kwa
rtał
III
kwar
tał
IV kwartał
stopa bezrobocia w %
+/- w
porównaniu
z
IV kw.
200
4
III kw.
200
5
Ogółem
18,0
17,4
16,7
-1,3
-0,7
Mężczyźni
16,7
15,9
15,4
-1,3
-0,5
Kobiety
19,5
19,1
18,3
-1,2
-0,8
Miasta
19,1
19,0
17,4
-1,7
-1,6
Wieś
16,2
14,7
15,7
-0,5
-1,0