Zespół Szkół Ogólnokształcących i Policealnych w Świeciu

PROMIENIOWANIE ULTRAFIOLETOWE-UV

(NADFIOLETOWE, NADFIOŁKOWE, ULTRA – VIOLET)

Promieniowanie UV zajmuje miejsce pomiędzy fioletem
światła widzialnego a promieniowaniem Rentgena.

Ze względu na zróżnicowany efekt biologiczny w prom. UV
wyróżnia się 3 obszary:

UV – A o długości fali od 400 – 315 nm

UV – B o długości fali od 315 – 280 nm

UV – C o długości fali od 280 – 200 nm

Promieniowanie UV wywiera na organizm człowieka działanie

fotochemiczne o charakterze:



Fotosyntezy,



Utleniania,



Redukcji,



Fotolizy,



Fotoizomeryzacji.

PROMIENIOWANIE UV – A (400 – 315

nm)



Stanowi ono ponad 95% energii całkowitego prom. UV.



Przenika przez szkło okienne.



Spośród wszystkich rodzajów prom. UV dociera najgłębiej – do

warstwy rozrodczej naskórka (gdzie powstaje barwnik skóry i w
okolice naczyń krwionośnych).



Cechuje si tym, że prawie wcale nie wywołuje odczynu

rumieniowego skóry, ale w odpowiednio dużych dawkach
powoduje natychmiastową lub pośrednią pigmentację skóry,
która występuje po krótkim okresie utajenia. (utlenianie
melaniny – ciemnienie skóry)



Barwnik skóry posiada zdolność pochłaniania prom.

słonecznego, w związku z czym zbrązowienie pod wpływem
UV – A chroni skórę przed tymi promieniami w ok.. 10 %, zaś
całkowita opalenizna spowodowana działaniem UV – B chroni ją
10 razy lepiej ( opalenizna stanowi barierę utrudniającą wnikanie
prom. słonecznych do ustroju, a tym samym wspomaga

mechanizmy termoregulacji

utrzymujące w pewnych granicach

stałą temperaturę ciała.



Szczególną cechą prom. UV – A jest wywoływanie

fotodermatoz przy przyjmowaniu określonych leków.

PROMIENIOWANIE UV – B (315 – 280

nm)



Nazywane jest promieniami

DORNO.



Nie przenika przez szkło okienne, ale tylko przez szkło kwarcowe.



Nawet w niewielkich dawkach wywołuje silny

odczyn rumieniowy

występujący po okresie utajenia ( zależnym od dawki).



Uwalnia

histaminę

, która powoduje rozszerzanie naczyń

krwionośnych (głównie włosowatych).



Powstający

rumień fotochemiczny

jest poprzedzony

krótkotrwałym rumieniem cieplnym, wywołanym przez

równoczesne działanie prom. IR .



Prom. UV – B nie wnika głębiej niż do naskórka.



Jego przedawkowanie powoduje oparzenia słoneczne.



Wywołuje melanogenezę, czyli tworzenie barwnika skóry,

wskutek powstawania melaniny i nowych melanocytów (bierze tu

udział hormon szyszynki –melatonina, która zmniejsza tworzenie

się malaniny w skórze).



Zapoczątkowuje syntezę vit. D3 – pod ich wpływem z substancji

występujących w warstwie podstawowej skóry i naskórka

powstaje prowitamina, która przenoszona jest z krwią do

wątroby, a dalej do nerek, gdzie przechodzi w czynną vit. D3

(cholekalcyferol)

Witamina D3

Ma działanie przeciwkrzywicze, potrzebna jest do

sprawnego działania narządu wzroku, wywiera wpływ na
czynności zewnątrz- i wewnątrz-wydzielnicze
gruczołów płciowych, odpowiednie stężenie vit. D3 zwiększa
wytwarzanie barwnika w skórze, ale tym samym ogranicza jej
wnikanie (D3) poprzez pigmentację i zgrubienie naskórka.



Z chwilą, gdy w organiźmie powstanie wystarczająca ilość

vit. D3, dalsze działanie prom. słonecznych powoduje, że
zamiast niej powstają związki biologicznie nieczynne.



Optymalny poziom vit. D3 występuje po ok. 25 min.

nasłoneczniania.



vit. D3 dostarczana jest do organizmu z pożywieniem.



Promieniowanie UV – B i UV – C powoduje powstawanie w

skórze nadwodorotlenków sterydowych zaliczanych do silnie
działających związków rakotwórczych. Promieniowanie o
długości fali mniejszej niż 320 nm wywiera szczególne
działanie rakotwórcze.

PROMIENIOWANIE UV – C (280 –

200 nm)



Promieniowanie to nie dociera do powierzchni

ziemi.



Wywiera najsilniejsze działanie fotochemiczne



Jest najbardziej szkodliwe biologicznie.



Wytwarzane jest przez specjalne lampy

stosowane wyłącznie do wyjaławiania

pomieszczeń zabiegowych, różnego rodzaju

sprzętu i wody w basenach kąpielowych

Promieniowanie nadfioletowe



Jest niewidzialne dla człowieka.



Nie wywiera działania cieplnego.



Ma silne działanie destrukcyjne, zwłaszcza

prom. UV – C i UV – B, które mogą
powodować

zmiany

struktury

kwasów

nukleinowych

jądrach

komórkowych

denaturować  białka,  a  tym  samym  zabijać
komórki,  wirusy  i  bakterie.  Mogą  również
modyfikować  kod  genetyczny,  co  wywołuje
mutacje (np. w ciąży) oraz rozkładać aminokwasy
i  zmieniać  strukturę  białek.  Należy  brać  to  pod
uwagę  podczas  przyjmowania  niektórych  leków  i
równoczesnym  stosowaniu  naświetlań,  ponieważ
mogą występować niepożądane reakcje ogólne.

NAŚWIETLANIA OGÓLNE PROMIENIAMI

UV POWODUJĄ:



Poprawę samopoczucia i reaktywności organizmu,



Zwiększają zawartość wapnia i fosforanów w

surowicy krwi,



Zmniejszenie lepkości krwi i poprawiają

zaopatrzenie tkanek w tlen



Zwiększenie zdolności fagocytarnych białych

krwinek,



Wywieranie działania przeciwbólowego.

PRZENIKANIE I POCHŁANIANIE

Głębokość przenikania prom. UV przez skórę zależy

od długości fali:



Prom. UV – C pochłaniane jest w całości przez

warstwę rogową naskórka i nie dociera do naczyń
krwionośnych.



Prom. UV – A przenika do skóry właściwej, ale w

mniejszym stopniu niż prom. UV – B.

Ogólnie należy stwierdzić, że większa część

prom. nadfioletowych zostaje zaabsorbowanych w
górnych warstwach rogowych naskórka, a najwyżej
10 % osiąga komórki warstwy podstawowej.

DZIAŁANIE BAKTERIOBÓJCZE

Prom. UV najsilniej działa na:



Maczugowce błonicy,



Pałeczki okrężnicy,



Gronkowce,



Pałeczki duru brzusznego,



Prątki gruźlicy.

Działanie bakteriobójcze ogranicza się do

bezpośredniego działania na bakterie znajdujące się na
skórze, ewentualnie w powietrzu lub w wodzie.

Bakterie znajdujące się wewnątrz tkanek nie zostają

uszkodzone.

Działanie bakteriobójcze polega na uszkodzeniu

struktury białek bakterii ( oddziaływanie na kwas DNA
bakterii prowadzące do ich rozpadu i zaburzające ich
rozmnażanie).

FOTOUTLENIACZE

1. LEKI:

Sulfonamidy

Niektóre antybiotyki,

Leki przeciwgruźlicze

Leki przeciwcukrzycowe

Leki uspokajające

Pochodne fenotiazyny,

Barbiturany,

Złoto

Salicylany,

Preparaty dziurawca.

2. WODA KOLOŃSKA I SZARE MYDŁO

3. ZWIĄZKI ZAWARTE W MARCHWI, PIETRUSZCE

I OWOCACH CYTRUSOWYCH.

TYPY SKÓRY

–

podział pod względem wrażliwości

na promienie słoneczne

CECHY OSOBNICZE



TYP I -

Biała skóra,

niebieskie oczy, piegi.



TYP II -

Biała skóra, rude lub

blond włosy, niebieskie lub

brązowe oczy.



TYP III –

Przeciętni

przedstawiciele rasy

kaukaskiej

REAKCJE SKÓRY



TYP I -

Duża wrażliwość

oparzeniowa i łatwe

łuszczenie skóry, słabe

brązowienie.



TYP II -

Szybko po powstaje

bolesny rumień skóry, która

słabo brązowieje.



TYP III –

Średnia wrażliwość

oparzeniowa i średnie

brązowienie skóry.

CECHY OSOBNICZE



TYP IV –

Biała lub

jasnobrązowa skóra,

ciemnobrązowe włosy

i ciemne oczy (typ

śródziemnomorski, wschodni).



TYP V –

Brązowa skóra (np.

Indianie z Ameryki Płn.,

Hiszpanie).



TYP VI –

Czarna skóra

(Afryka, Ameryka Płd., Australia,

Indie Płd.).

REAKCJE SKÓRY



TYP IV –

Rzadko powstają

oparzenia skóry, szybko

opalają się przy niewielkim

nasłonecznieniu.



TYP V –

Rzadko powstają

oparzenia skóry. Szybko

i intensywnie opalają się już

przy małym nasłonecznieniu.



TYP VI –

W normalnych

warunkach, nigdy nie

powstają oparzenia skóry.

POWSTAWANIE ODCZYNU

FOTOCHEMICZNEGO

Odczyn pojawiający się na skórze po zadziałaniu promieni

UV to

RUMIEŃ FOTOCHEMICZNY

Powstawanie tego odczynu jest silnie związane

z uwalnianiem hormonów tkankowych (jak histamina

i acetylocholina) w trakcie ekspozycji ciała na

prom. UV. Hormony tkankowe powodują rozszerzenie

naczyń krwionośnych co z kolei wywołuje zwiększenie

przepuszczalności ścian naczyń włosowatych skóry

właściwej, w wyniku tego następuje przejście osocza

do przestrzeni międzykomórkowej naskórka i skóry

właściwej, efektem czego jest mikroobrzęk. Jeżeli

znacznie przedawkujemy prom. UV to doprowadzimy do

nieodwracalnego uszkodzenia naskórka i skóry właściwej

→ efekt → martwica.

RUMIEŃ FOTOCHEMICZNY

charakteryzuje się:

OKRESEM UTAJENIA

jest to okres od momentu naświetlania prom.

UV do wystąpienia pierwszych objawów rumienia,

może być różny w zależności od intensywności dawki

prom. UV.
Trwa od 1 do 6 godzin.

OKRESEM NARASTANIA RUMIENIA

obejmuje czas od wystąpienia pierwszych objawów

(rozszerzenia naczyń krwionośnych) do osiągnięcia

maksymalnego nasilenia rumienia (szczytowania).
Trwa od 6 do 24 godzin.

OKRES USTĘPOWANIA RUMIENIA (ZANIKU)

Okres ten trwa do chwili całkowitego ustąpienia

rumienia. Po słabych dawkach, utrzymuje się on

do kilku godzin, a po dużych nawet do kilku dni.

DAWKOWANIE LECZNICZE

PROMIENIOWANIA UV:



Rumień fotochemiczny jest objawem widocznym i dlatego

wykorzystywany jest jako wskaźnik leczniczego dawkowania

promieniowania UV.



Wygląd zewnętrzny rumienia może być różny: od barwy

jasno – różowej do karminowo – czerwonej z sinym

odcieniem.



Po zastosowaniu dużych dawek prom. UV przekraczających

tolerancję tkanek może wystąpić silny odczyn rumieniowy

o charakterze zapalnym z naciekiem limfatycznym

i obrzękiem skóry.



Jeżeli znacznie przedawkujemy prom. UV to doprowadzimy

do nieodwracalnego uszkodzenia naskórka, skóry właściwej

z martwicą włącznie.



Powierzchnia rumienia jest ściśle ograniczona do miejsca

zabiegu.



Po ustąpieniu odczynu pojawia się pigmentacja skóry.

Dawkowanie promieniowania UV ułatwia

podział

odczynu rumieniowego skóry

podany

przez

Konarską

MED

– Minimal Erythema Dosis

dawka progowa

promieni nadfioletowych

biodoza promieni

nadfioletowych

→

jest to jednostka dawkowania

biologicznego promieniowania nadfioletowego.

1 biodoza

to czas naświetlania danym źródłem

promieni UV, z określonej odległości, potrzebny

do uzyskania odczynu progowego u

danego chorego. Określa ona

indywidualną

wrażliwość

na promieniowanie UV.

Document Outline