PRODUKT KRAJOWY
PRODUKT KRAJOWY
BRUTTO (PKB)
BRUTTO (PKB)
PRODUKT KRAJOWY
PRODUKT KRAJOWY
BRUTTO (PKB)
BRUTTO (PKB)
Sposoby mierzenia bogactwa
Sposoby mierzenia bogactwa
majątek
majątek
– mierzony na
– mierzony na
określony dzień bo to są zasoby
określony dzień bo to są zasoby
( np. kapitał , maszyn itp.)
( np. kapitał , maszyn itp.)
dochody
dochody
–
–
mierzony za okres
mierzony za okres
bo to są strumień ( np. produkcja,
bo to są strumień ( np. produkcja,
konsumpcja , inwestycje
konsumpcja , inwestycje
).
).
Składniki produktu
Składniki produktu
krajowego brutto
krajowego brutto
1) dobra i usługi finalne
1) dobra i usługi finalne
2) dobra i usługi
2) dobra i usługi
pośrednie
pośrednie
(niefinalne)
(niefinalne)
Dobra i usługi finalne
Dobra i usługi finalne
Są te dobra które
Są te dobra które
nabywane są przez
nabywane są przez
ostatecznych
ostatecznych
użytkowników tzn. nie w
użytkowników tzn. nie w
celu ich dalszej obróbki.
celu ich dalszej obróbki.
Dobra i usługi pośrednie
Dobra i usługi pośrednie
(niefinalne)
(niefinalne)
•
to dobra i usługi które
to dobra i usługi które
nabywane są w celu dalszej
nabywane są w celu dalszej
obróbki do wytwarzania
obróbki do wytwarzania
innych dóbr lub usług do
innych dóbr lub usług do
dalszej sprzedaży (np.
dalszej sprzedaży (np.
surowce, półprodukty, itp.)
surowce, półprodukty, itp.)
Produkcja finalna
Produkcja finalna
występuje wtedy , gdy
występuje wtedy , gdy
zakończony został proces
zakończony został proces
produkcji i dane dobro nie
produkcji i dane dobro nie
podlega już dalszemu
podlega już dalszemu
przetworzeniu w kraju,
przetworzeniu w kraju,
(np. chleb, samochód).
(np. chleb, samochód).
DEFINICJA
DEFINICJA
PKB
PKB
- suma dóbr i usług finalnych
- suma dóbr i usług finalnych
wytworzonych na terenie danego kraju, w
wytworzonych na terenie danego kraju, w
danym okresie i sprzedane w cenach
danym okresie i sprzedane w cenach
rynkowych.
rynkowych.
PKB
PKB
– suma wartości dodanej na danym
– suma wartości dodanej na danym
obszarze.
obszarze.
PKB –
PKB –
suma dochodów z czynników
suma dochodów z czynników
produkcji uzyskanych dzięki działalności
produkcji uzyskanych dzięki działalności
gospodarczej na danym obszarze
gospodarczej na danym obszarze
geograficznym.
geograficznym.
PKB-
PKB-
Jest określony dla konkretnych
Jest określony dla konkretnych
obszarów geograficznych- zwykle krajów
obszarów geograficznych- zwykle krajów
ale może być także określony dla
ale może być także określony dla
regionu, miasta czy grupy krajów, jak UE.
regionu, miasta czy grupy krajów, jak UE.
Odnosi się on także do produkcji w
Odnosi się on także do produkcji w
określonym czasie, najczęściej w ciągu
określonym czasie, najczęściej w ciągu
roku lub kwartału i jest on mierzony w
roku lub kwartału i jest on mierzony w
walutach narodowych, ( w dolarach , czy
walutach narodowych, ( w dolarach , czy
w euro ).
w euro ).
Mierniki makroekonomiczne
Mierniki makroekonomiczne
systemu MPS i SNA
systemu MPS i SNA
W krajach o gospodarce
W krajach o gospodarce
centralnie zarządzanie
centralnie zarządzanie
stosowany był system
stosowany był system
rachunkowości narodowej
rachunkowości narodowej
MPS (
MPS (
material product
material product
system).
system).
W systemie MPS obliczano
W systemie MPS obliczano
następujące mierniki:
następujące mierniki:
produkt globalny i produkt finalny brutto;
produkt globalny i produkt finalny brutto;
dochód narodowy brutto i dochód narodowy netto;
dochód narodowy brutto i dochód narodowy netto;
dochód narodowy wytworzony i dochód narodowy
dochód narodowy wytworzony i dochód narodowy
podzielony;
podzielony;
dochód narodowy w ujęciu wartościowy i dochód
dochód narodowy w ujęciu wartościowy i dochód
narodowy w ujęciu realnym ( ilościowy).
narodowy w ujęciu realnym ( ilościowy).
system MPS analizuje tylko wyniki sfery produkcji
system MPS analizuje tylko wyniki sfery produkcji
materialnej, będącą podstawą kształtowania
materialnej, będącą podstawą kształtowania
dobrobytu społecznego.
dobrobytu społecznego.
system MPS nie jest dobrą miarą wartościową
system MPS nie jest dobrą miarą wartościową
dobrobytu społecznego i nie dzisiaj w praktyce
dobrobytu społecznego i nie dzisiaj w praktyce
stosowany.
stosowany.
Obecne na całym świecie stosowany jest
Obecne na całym świecie stosowany jest
drugi system rachunkowości narodowej- SNA
drugi system rachunkowości narodowej- SNA
(
(
system of national accounts
system of national accounts
), system
), system
oparty jest na koncepcji pracy produkcyjnej
oparty jest na koncepcji pracy produkcyjnej
Jeana B. Saya. Według niego każda praca
Jeana B. Saya. Według niego każda praca
społecznie użyteczna jest pracą
społecznie użyteczna jest pracą
produkcyjną i tym samym wytwarzającą
produkcyjną i tym samym wytwarzającą
bogactwo narodowe. Np. nauczyciele,
bogactwo narodowe. Np. nauczyciele,
lekarze, sportowcy, pisarze, malarze itp.
lekarze, sportowcy, pisarze, malarze itp.
W systemie SNA proponuje
W systemie SNA proponuje
się stosowanie
się stosowanie
następujących grup
następujących grup
mierników
mierników
makroekonomicznych.
makroekonomicznych.
A) Mierniki mierzące
A) Mierniki mierzące
poziom produkcji w kraju:
poziom produkcji w kraju:
produkt narodowy brutto –
produkt narodowy brutto –
PNB,
PNB,
produkt narodowy netto-
produkt narodowy netto-
PNN,
PNN,
produkt krajowy brutto- PKB.
produkt krajowy brutto- PKB.
B) Mierniki obrazujące poziom
B) Mierniki obrazujące poziom
dochodów i konsumpcji
dochodów i konsumpcji
społeczeństwa
społeczeństwa
:
:
dochód narodowy –DN,
dochód narodowy –DN,
dochody osobiste- DO,
dochody osobiste- DO,
dochody osobiste do
dochody osobiste do
dyspozycji- DOD.
dyspozycji- DOD.
PRODUKT NARODOWY
PRODUKT NARODOWY
BRUTTO
BRUTTO
Jest miernikiem całkowitych
Jest miernikiem całkowitych
dochodów osiąganych przez
dochodów osiąganych przez
obywateli danego kraju,
obywateli danego kraju,
niezależnie od miejsca
niezależnie od miejsca
(kraju) świadczenia usług
(kraju) świadczenia usług
przez czynniki produkcji.
przez czynniki produkcji.
Na PNB składają się zarówno
Na PNB składają się zarówno
samochody, rakiety, czołgi, jak i
samochody, rakiety, czołgi, jak i
jajka, kiełbasa, chleb bądź
jajka, kiełbasa, chleb bądź
usługi oświatowe, medyczne,
usługi oświatowe, medyczne,
religijne, fryzjerskie itp. Ich
religijne, fryzjerskie itp. Ich
wartość jest wyrażona według
wartość jest wyrażona według
bieżących cen rynkowych.
bieżących cen rynkowych.
Dobra i usługi pośrednie
Dobra i usługi pośrednie
nie wchodzą w skład PNB
nie wchodzą w skład PNB
W analizie miernika PNB, dotyczy
W analizie miernika PNB, dotyczy
on tylko tych dóbr finalnych , które
on tylko tych dóbr finalnych , które
„przeszły
„przeszły
” przez rynek ( np.
” przez rynek ( np.
pomidory wyhodowane przez
pomidory wyhodowane przez
farmera, który sam je skonsumował
farmera, który sam je skonsumował
w swoim gospodarstwie domowym,
w swoim gospodarstwie domowym,
nie wchodzą do PNB.
nie wchodzą do PNB.
Do PNB nie wlicza się
Do PNB nie wlicza się
transferów rzeczowych
transferów rzeczowych
Oznacza to, że np. samochód
Oznacza to, że np. samochód
osobowy sprzedawany przez jedno
osobowy sprzedawany przez jedno
gospodarstwo domowe innemu
gospodarstwo domowe innemu
gospodarstwu nie powiększa PNB -
gospodarstwu nie powiększa PNB -
wynika to z definicji PNB, że dobro
wynika to z definicji PNB, że dobro
finalne tylko jeden raz jest
finalne tylko jeden raz jest
wliczane do PNB.
wliczane do PNB.
Nie powiększają PNB
Nie powiększają PNB
również transfery pieniężne
również transfery pieniężne
Na przykład jeżeli babcia
Na przykład jeżeli babcia
wygra na loterii 100 tys. zł i
wygra na loterii 100 tys. zł i
ofiaruje je wnuczkowi, to suma
ofiaruje je wnuczkowi, to suma
ta tylko jeden raz powiększy
ta tylko jeden raz powiększy
PNB- gdy będzie wydana na
PNB- gdy będzie wydana na
zakup dóbr finalnych.
zakup dóbr finalnych.
PNB – jest również suma
PNB – jest również suma
wartości dodanej na
wartości dodanej na
danym obszarze.
danym obszarze.
Wartość dodana
Wartość dodana
jest to
jest to
przyrost wartości dóbr w
przyrost wartości dóbr w
wyniku określonego
wyniku określonego
procesu produkcji jest
procesu produkcji jest
tworzona na każdym
tworzona na każdym
etapie produkcji.
etapie produkcji.
W skład wartości dodanej
W skład wartości dodanej
mogą wchodzić następujące
mogą wchodzić następujące
elementy:
elementy:
płace , premie i inne składniki
płace , premie i inne składniki
wynagrodzenia za pracę
wynagrodzenia za pracę
amortyzacja,
amortyzacja,
podatki pośrednie, podatek obrotowy,
podatki pośrednie, podatek obrotowy,
graniczny, akcyzowy i podatek VAT,
graniczny, akcyzowy i podatek VAT,
dotacje, subwencje ,itp.,
dotacje, subwencje ,itp.,
zysk operacyjny.
zysk operacyjny.
Np. jak obliczyć wartość
Np. jak obliczyć wartość
dodanej
dodanej
Załóżmy, że w gospodarce
Załóżmy, że w gospodarce
narodowej wytwarzany jest
narodowej wytwarzany jest
jeden produkt –
jeden produkt –
chleb
chleb
Tabela 1
Tabela 1
Tabela 1. Wartość dodana
Tabela 1. Wartość dodana
Stadia
Stadia
produkcji
produkcji
Wartość
Wartość
transakcji w
transakcji w
j.p.
j.p.
Wartość
Wartość
dodana w j.p.
dodana w j.p.
1.
1.
Rolnik
Rolnik
(
(
orze, sieje
orze, sieje
zbiera),
zbiera),
zboże.
zboże.
2.
2.
Młynarz
Młynarz
(miele
(miele
zboże),
zboże),
mąkę
mąkę
3.
3.
Piekarz
Piekarz
(piecze)
(piecze)
100
100
250
250
350
350
100
100
150
150
100
100
Metody Obliczania PNB
Metody Obliczania PNB
Możemy obliczać wielkość produkcji w
Możemy obliczać wielkość produkcji w
różnych gałęziach gospodarki: w
różnych gałęziach gospodarki: w
rolnictwie, górnictwie, przemyśle itp.
rolnictwie, górnictwie, przemyśle itp.
(sumowania produkcji)
(sumowania produkcji)
Możemy obliczać wydatki na dobra i
Możemy obliczać wydatki na dobra i
usługi różnych podmiotów gospodarczych:
usługi różnych podmiotów gospodarczych:
gospodarstw domowych, przedsiębiorstw,
gospodarstw domowych, przedsiębiorstw,
państwa , sektor międzynarodowy,
państwa , sektor międzynarodowy,
(sumowania wydatków)
(sumowania wydatków)
PNB może być też obliczany
PNB może być też obliczany
metodą dochodowo-zasobową,
metodą dochodowo-zasobową,
polegającą na sumowaniu płatności
polegającą na sumowaniu płatności
dochodowych wypłacanych
dochodowych wypłacanych
właścicielom czynników
właścicielom czynników
produkcji( praca , ziemia, kapitał)
produkcji( praca , ziemia, kapitał)
za ich wykorzystanie w procesie
za ich wykorzystanie w procesie
produkcji dóbr i usług.
produkcji dóbr i usług.
Najlepsza Metoda jest
Najlepsza Metoda jest
Sumowania Wydatków :
Sumowania Wydatków :
PNB= K+I+G+X
PNB= K+I+G+X
gdzie K – konsumpcja
gdzie K – konsumpcja
I – inwestycje
I – inwestycje
G- zakupy rządowe
G- zakupy rządowe
X – eksport netto ( eksport – import)
X – eksport netto ( eksport – import)
PNB jest obliczany w cenach
PNB jest obliczany w cenach
bieżących.
bieżących.
Gdy chce się porównać PNB w czasie
Gdy chce się porównać PNB w czasie
czyli zbadać dynamikę PNB, wtedy z
czyli zbadać dynamikę PNB, wtedy z
PNB nominalnego (PNBn) trzeba
PNB nominalnego (PNBn) trzeba
wyeliminować ruch cen. Można to
wyeliminować ruch cen. Można to
uczynić dwoma metodami:
uczynić dwoma metodami:
za pomocą cen stałych,
za pomocą cen stałych,
za pomocą deflatora.
za pomocą deflatora.
Porównywalność
Porównywalność
międzyokresowa
międzyokresowa
1.
1.
PKB nominalny to PKB w cenach
PKB nominalny to PKB w cenach
bieżących, a więc obowiązujących w
bieżących, a więc obowiązujących w
danym czasie
danym czasie
2.
2.
PKB realny to PKB w cenach stałych
PKB realny to PKB w cenach stałych
wziętych za podstawę ( bazę) z
wziętych za podstawę ( bazę) z
jakiegoś jednego roku.
jakiegoś jednego roku.
W porównaniach
W porównaniach
międzynarodowych PKB
międzynarodowych PKB
poszczególnych krajów przelicza się
poszczególnych krajów przelicza się
w jednej walucie, najczęściej w
w jednej walucie, najczęściej w
dolarach USA (USD ),
dolarach USA (USD ),
według kursu wymiany
według kursu wymiany
(
(
walutowego
walutowego
) albo
) albo
według
według
parytetu siły nabywczej
parytetu siły nabywczej
Parytet siły nabywczej określa się
Parytet siły nabywczej określa się
porównując ceny dóbr i usług
porównując ceny dóbr i usług
( wyrażone w USD) w danym kraju z
( wyrażone w USD) w danym kraju z
cenami analogicznych dóbr i usług w
cenami analogicznych dóbr i usług w
innych krajach.
innych krajach.
DEFLATOR
DEFLATOR
To stosunek PKB w ujęciu
To stosunek PKB w ujęciu
nominalnym (ceny bieżące) do
nominalnym (ceny bieżące) do
PKB w ujęciu realnym (ceny
PKB w ujęciu realnym (ceny
stałe) pomnożony przez 100
stałe) pomnożony przez 100
Deflator PKB= PKBn / PKBr x 100
Deflator PKB= PKBn / PKBr x 100
Aby otrzymać realny PNB który
Aby otrzymać realny PNB który
można porównywać w czasie, należy
można porównywać w czasie, należy
w odniesieniu do porównywanych
w odniesieniu do porównywanych
okresów przyjąć cenę z jednego roku
okresów przyjąć cenę z jednego roku
jaka stałą
jaka stałą
Np. Tabela 3.
Np. Tabela 3.
Za pomocą cen stałych
(tabela 3)
Rok
PNB nominalny
PNB realny (cena
stała z 1995 r.)
1980
cena80xQ80=PNBn8
0
cena95
xQ80=PNBr80
1995
cena95xQ95=PNBn9
5
cena95
xQ95=PNBr95
1996
Cena
96xQ96=PNBn96
cena95
xQ96=PNBr96
1997
cena97xQ97=PNBn9
7
cena95
xQ97=PNBr97
1998
Cena
98xQ98=PNBn98
cena95
xQ98=PNBr98
Produkt krajowy brutto
Jest powszechnie
stosowany jako miernik
dobrobytu społecznego
i posiada on zalety i
wady
Zalety PKB
Jest łatwy do obliczenia,
Łatwo daje się porównać w
czasie i przestrzeni ( nie tylko
międzynarodowy ale również
między regionami,
województwami, powiatami,
miastami i gminami).
Wady PKB
Nie ujmuje on produkcji, która nie jest
przeznaczona na rynek,
Nie ujmuje rezultatów gospodarki „ cieni”,
a więc gospodarki podziemnej,
przestępczej „szarej”( nielegalne),
PKB nie ujmuje czasu wolnego, który jest
dobrem poszukiwanym przez członków
społeczeństwa w takim samym stopniu
jak żywność, obuwie, usługi kulturalne itp.
Wady PKB c.d.
PKB ujmuje produkcje tzw. antydóbr
takich jak:
a)
wszystkich efektów zewnętrznych
zakłocających środowisko naturalne
człowieka,
b)
Produkcję tytoniu, alkoholu, które to
produkty nie służą zdrowiu człowieka
lecz wręcz je niszą.
