Trybunał Konstytucyjny

Trybunał Konstytucyjny

– organ sądownictwa

konstytucyjnego w Polsce, znany także w ustrojach

innych państw. Jego podstawowym zadaniem jest

kontrolowanie zgodności norm prawnych niższego

rzędu (rangi ustawowej lub podustawowej) z

normami prawnymi wyższego rzędu, przede

wszystkim z Konstytucją i niektórymi umowami

międzynarodowymi (tzw. "sąd nad prawem").

Organizacja wewnętrzna Trybunału

Konstytucyjnego



Organizację i tryb postępowania określa Ustawa o

Trybunale Konstytucyjnym z dnia 1 sierpnia 1997 r.

Organami TK są: Zgromadzenie Ogólne Sędziów

Trybunału Konstytucyjnego oraz Prezes TK.



W skład Zgromadzenia Ogólnego wchodzą wszyscy

sędziowie TK. Do jego kompetencji należy

uchwalanie regulaminu TK, wybór kandydatów na

Prezesa i wiceprezesa, uchwalanie statutu Biura

Trybunału oraz zatwierdzanie informacji składanych

Sejmowi i Senatowi. Zgromadzenie co najmniej raz

w roku omawia działalność TK oraz problemy

wynikające z jego orzecznictwa. Przewodniczy mu

Prezes lub wiceprezes, a uchwały zapadają zwykłą

większością głosów. Prezesa i wiceprezesa powołuje

Prezydent spośród kandydatów przedstawionych

przez Zgromadzenie Ogólne.

W skład TK wchodzi piętnastu sędziów wybieranych

indywidualnie przez Sejm na dziewięcioletnia

kadencję (każdy sędzia jest wybierany na 9 lat),

przy czym ponowny wybór do składu TK jest

niedopuszczalny.

Osoba wybrana na stanowisko sędziego Trybunału

składa wobec Prezydenta ślubowanie o treści

określonej w u. TK, odmowa złożenia takiego

ślubowania jest zaś równoznaczna ze zrzeczeniem

się stanowiska sędziego Trybunału. Prezesa i

Wiceprezesa TK powołuje Prezydent spośród dwóch

kandydatów przedstawionych na każde stanowisko

przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów TK ze składu

sędziów Trybunału.

Konstytucja stanowi w art.. 195 ust. 1, iż: „Sędziowie

Trybunału Konstytucyjnego w sprawowaniu

swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko

Konstytucji”.

Jerzy Stępień

Prezes Trybunału Konstytucyjnego

Janusz

Niemcewic

WicepreTK

Zbigniew

Cieślak

Maria

Gintowt-

Jankowicz

Mirosław

Granat

Marian

Grzybows

Wojciech

Hermelińs

Adam

Jamróz

Marek

Kotlinowsk

Teresa

Liszcz

Ewa

Łętowska

Marek

Mazurkiec

Andrzej

Rzepliński

Mirosław

Wyrzykow

Bohdan

Zdziennic

Trybunał orzeka w sprawach:

1) zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją,

2) zgodności ustaw z ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi,

których ratyfikacja wymagała uprzedniej zgody wyrażonej w

ustawie,

3) zgodności przepisów prawa, wydawanych przez centralne organy

państwowe, z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami

międzynarodowymi i ustawami,

4) skargi konstytucyjnej,

5) sporów kompetencyjnych pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi

organami państwa,

6) zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznych

Trybunał na wniosek Prezydenta

Rzeczypospolitej stwierdza zgodność

z Konstytucją ustawy przed jej

podpisaniem oraz umowy

międzynarodowej przed jej

ratyfikacją.

Trybunał na wniosek Marszałka Sejmu rozstrzyga

w sprawie stwierdzenia przeszkody w

sprawowaniu urzędu przez Prezydenta

Rzeczypospolitej, gdy Prezydent nie jest w stanie

zawiadomić Marszałka Sejmu o niemożności

sprawowania urzędu. W razie uznania

przejściowej niemożności sprawowania urzędu

przez Prezydenta Trybunał powierza Marszałkowi

Sejmu tymczasowe wykonywanie obowiązków

Prezydenta Rzeczypospolitej.

Funkcje:

1. Orzekanie o zgodności aktów

normatywnych (zawartych w nim norm) z

aktami wyższego rzędu, określane w

literaturze naukowej jako „kontrola norm”,

uznawane za „podstawową” funkcję Trybunału

Istota kontroli norm podlega w świetle Konstytucji i

ustawy o TK na:

Orzekaniu o hierarchicznej (pionowej) zgodności

aktów normatywnych niższego rzędu z aktami

normatywnymi wyższego rzędu,

Na eliminowaniu tych pierwszych z systemy

obowiązującego prawa w razie stwierdzenia braku

owej zgodności.

Z punktu widzenia przedmiotu kontrola norm obejmuje

w świetle Konst. Następujące akty:

- Ustawy

- Umowy Międzynarodowe

- Inne przepisy prawa wydawane przez centralne

organy państwowe

Kontrola norm ma z reguły charakter

następczy,

tj.

może dotyczyć aktów prawnych (zawartych w

nich norm), które już zostały ustanowione i

nabrały już mocy obowiązującej, albo znajdują się

jeszcze w okresie między ustanowieniem a

wejściem w życie (okres vacatio legis). Tylko

wyjątkowo kontrola norm może przybrać

charakter

uprzedni (prewencyjny),

dotycząc albo

ustaw uchwalonych już przez obie izby

parlamentu- Sejm i Senat i przedstawionych

Prezydentowi do podpisania, albo umów

międzynarodowych przedstawionych

Prezydentowi do ratyfikacji.

2. Orzekanie w sprawach

zgodności z Konstytucją celów lub

działalności partii politycznych

W ramach tej funkcji

chodzi przed

wszystkim o

ewentualne

skonstatowanie przez

TK zgodności lub

niezgodności celów

lub działalności

konkretnej partii

politycznej.

3. Rozstrzyganie sporów kompetencyjnych

po między centralnymi konstytucyjnymi

organami państwa.

Trybunał ma prawo rozstrzygać spory

kompetencyjne na wniosek ściśle określonej

przez Konstytucje w art. 192 grupy osób

zajmujących najwyższe stanowiska państwowe. Z

wnioskiem w sprawach, o których mowa w art.

189, do Trybunału Konstytucyjnego wystąpić

mogą: Prezydent Rzeczypospolitej, Marszałek

Sejmu, Marszałek Senatu, Prezes Rady

Ministrów, Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego,

Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego i

Prezes Najwyższej Izby Kontroli.

Rodzaje sporów:



Pozytywny – ma miejsce, gdy dwa lub

więcej organy państwowe uznały się za

właściwe do rozstrzygnięcia tej samej

sprawy,



Negatywny - gdy dwa lub więcej

organy państwowe uznały się za

niewłaściwe do podjęcia decyzji w tej

samej sprawie,

4. Rozstrzyganie w sprawie

zaistnienia przeszkody w

sprawowaniu urzędu przez

Prezydenta.

Gdy Prezydent Rzeczypospolitej nie jest w stanie

zawiadomić Marszałka Sejmu o niemożności

sprawowania urzędu, wówczas o stwierdzeniu

przeszkody w sprawowaniu urzędu przez

Prezydenta Rzeczypospolitej rozstrzyga Trybunał

Konstytucyjny na wniosek Marszałka Sejmu. W

razie uznania przejściowej niemożności

sprawowania urzędu przez Prezydenta

Rzeczypospolitej Trybunał Konstytucyjny powierza

Marszałkowi Sejmu tymczasowe wykonywanie

obowiązków Prezydenta Rzeczypospolitej.

Dokonywana przez TK kontrola zgodności jest

na podstawie 3 kryteriów określonych w art. 42

u. TK:

Zgodności materialnej- badana jest treściowa

zgodność regulacji zawartej w akcie niższym z

regulacjami zawartymi w akcie wyższym,

Zgodności proceduralnej- badane jest

dochowanie trybu wymaganego przepisami

prawa do wydania aktu normatywnego lub

zawarcia i ratyfikowania umowy

międzynarodowej,

Zgodności kompetencyjnej- badanej jest, czy

organ wydający dany akt posiadał do tego

kompetencję.

ABSTRAKCYJNA KONTROLA NORM

"Abstrakcyjność" kontroli polega na tym, że jest ona

dokonywana w oderwaniu od konkretnych przypadków

stosowania badanej normy.



W myśl art. 191 Konstytucji kompetencję do inicjowania

abstrakcyjnej kontroli norm mają:



Prezydent Rzeczypospolitej, Marszałek Sejmu, Marszałek

Senatu, Prezes Rady Ministrów, 50 posłów, 30 senatorów,

Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, Prezes Naczelnego

Sądu Administracyjnego, Prokurator Generalny, Prezes

Najwyższej Izby Kontroli, Rzecznik Praw Obywatelskich,



Krajowa Rada Sądownictwa, jeżeli akt normatywny dotyczy

niezależności sądów lub niezawisłości sędziowskiej,



organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego,

ogólnokrajowe organy związków zawodowych oraz

ogólnokrajowe władze organizacji pracodawców i

organizacji zawodowych, kościoły i inne związki

wyznaniowe - jeżeli akt normatywny dotyczy spraw objętych

ich zakresem działania.

KONTROLA NORM W TRYBIE SKARGI

KONSTYTUCYJNEJ



Polski system prawny nie zna instytucji skargi konstytucyjnej

kierowanej bezpośrednio przeciwko rozstrzygnięciom

sądowym lub administracyjnym. Skarga konstytucyjna, o

której jest mowa w art. 79 Konstytucji, jest specyficznym

sposobem inicjowania konkretnej kontroli norm. Osoba

fizyczna lub prawna, której sprawa została ostatecznie

rozstrzygnięta orzeczeniem sądu lub organu administracji,

może zakwestionować przed Trybunałem Konstytucyjnym

zgodność norm prawnych, które stanowiły podstawę wydania

tego orzeczenia, z konstytucyjnymi gwarancjami praw i

wolności. Przedmiotem skargi konstytucyjnej jest zatem akt

normatywny, a nie akt indywidualny. Wyrok Trybunału ma

moc powszechnie obowiązującą (por. art. 190 Konstytucji), a

więc dotyczy nie tylko skarżącego. Pod tym względem

kontrola norm inicjowana w trybie skargi konstytucyjnej nie

różni się od abstrakcyjnej kontroli norm czy kontroli norm w

trybie pytań prawnych sądów.

WSTĘPNA

KONTROLA WNIOSKÓW I

SKARG KONSTYTUCYJNYCH



Procedura ta jest stosowana w stosunku do

wniosków składanych w trybie kontroli

abstrakcyjnej przez podmioty, które mogą

inicjować jedynie kontrolę przepisów

dotyczących zakresu ich działania oraz w

stosunku do skarg konstytucyjnych.

Niespełnienie wymagań formalnych albo

oczywista bezzasadność wniosku lub skargi

powoduje, że Trybunał odmawia nadania

dalszego biegu sprawie, zatem nie dochodzi

do jej merytorycznego rozpoznania i do

wydania wyroku.

KONTROLA ZGODNOŚCI Z KONSTYTUCJĄ

CELÓW LUB DZIAŁALNOŚCI PARTII

POLITYCZNYCH

ROZSTRZYGANIE SPORÓW

KOMPETENCYJNYCH POMIĘDZY

CENTRALNYMI KONSTYTUCYJNYMI

ORGANAMI PAŃSTWA

STWIERDZANIE PRZESZKODY W

SPRAWOWANIU URZĘDU PRZEZ

PREZYDENTA RZECZYPOSPOLITEJ

POLSKIEJ

SYGNALIZACJA



Trybunał wydaje niekiedy tzw.

postanowienia sygnalizacyjne, w których

zwraca uwagę właściwym organom

stanowiącym prawo o stwierdzonych

uchybieniach i lukach w regulacji

prawnej (art. 4 ust. 2 ustawy o Trybunale

Konstytucyjnym). Inaczej niż w

pozostałych wypadkach, Trybunał działa

tutaj z urzędu. Stanowisko Trybunału nie

jest wiążące dla adresatów sygnalizacji.

Rozstrzyganie sporów kompetencyjnych



Nową kompetencją przyznaną Trybunałowi, w

zakresie jego jurysdykcji, jest rozstrzyganie

sporów kompetencyjnych. Trybunał rozstrzyga je,

gdy dwa lub więcej, centralne, konstytucyjne

organy państwa uznały się za właściwe do

rozstrzygnięcia tej samej sprawy lub wydały w niej

rozstrzygnięcie (spór kompetencyjny pozytywny)

albo gdy organy te uznały się za niewłaściwe (spór

kompetencyjny negatywny). Inicjatywa

postępowania w sprawie sporu kompetencyjnego

należy do konstytucyjnych organów państwa (art.

192 Konstytucji). Pominięto jednakże Rzecznika

Praw Obywatelskich i Krajową Radę Radiofonii i

Telewizji, a także ministrów. Postępowanie toczy

się przed pełnym składem Trybunału, zaś

rozstrzygnięcie zapada w formie postanowienia i

ogłaszane jest w Monitorze Polskim.

Document Outline