Stany zagrożenia w 

chorobach zakaźnych – 

neuroinfekcje i 

posocznica.

Dorota Bander

Klinika Chorób Zakaźnych i Hepatologii 

PUM

2011 

Neuroinfekcje



Zapalenie opon mózgowo-
rdzeniowych



Zapalenie mózgu



Zapalenie rdzenia kręgowego



Ropień mózgu



Ropień pod - i nadtwardówkowy

Zapalenie opon mózgowo-

rdzeniowych – etiologia.



Bakteryjne: 

ropne (Neisseria meningitidis, Streptococcus pneumoniae, 

Haemophilus influenzae, Escherichia coli itp.) : sporadyczne, 

epidemiczne, pourazowe;
nieropne: gruźlicze, kiłowe, Listeria monocytogenes, 

leptospirozowe itp.



Wirusowe:

 enterowirusy( ECHO, Coxackie, Polio)

 wirus świnki, arbowirusy (kleszczowe zomr),
 wirus grypy, półpaśca, opryszczki zwykłej itp.



Pasożytnicze:

 toksoplazmoza, wągrzyca.



Grzybicze

: kryptokokoza, blastomykoza, aspergiloza, 

promienica itp.



Niezakaźne

: sarkoidoza, białaczki, rakowatość omr, w 

zatruciach np.ołowiem , alergiczne?



Odczynowe zomr

 ( zapalenie zatok, ucha środkowego, ropień 

mózgu)

Zapalenie mózgu - etiologia



Opryszczkowe

 ( ostre, nekrotyzujące) 

zapalenie mózgu.



Kleszczowe

 ( wiosenno – letnie) zapalenie 

mózgu ( arbowirusowe) - epidemiczne.



Przyzakaźne 

( odra, różyczka, grypa).



Wścieklizna.



Podostre, stwardniające zapalenie istoty białej 

mózgu ( 

SSPE

 – panencephalitis scleroticans 

subacuta)



PML

Ropnie ośrodkowego układu 

nerwowego.



Ropień mózgu: 

krwiopochodny – bakteryjne zapalenie 
wsierdzia, posocznica, rozstrzenie 
oskrzeli
przez ciągłość, drogą naczyń chłonnych 
lub krwionośnych  - powikłanie ropnego 
zomr lub zapalenia ucha środkowego itp.



Ropień nad- lub podtwardówkowy:

 

z ognisk ropnych ucha, zębów, zatok.

Objawy kliniczne neuroinfekcji



Bóle głowy, gorączka, nudności,

 

wymioty.



Objawy oponowe

 ( sztywności karku, 

Brudzińskiego karkowy, Kerniga ).



Zaburzenia świadomości

 : od pobudzenia 

do splątania i śpiączki.



Drgawki

 : ogniskowe lub uogólnione.



Ogniskowe objawy neurologiczne

: 

porażenia nerwów czaszkowych (np. VII), 

niedowład połowiczy, afazja.

Objawy kliniczne neuroinfekcji - 
c.d.



ZOMR:

bóle głowy
nudności, wymioty
gorączka
objawy oponowe



Ropień mózgu:

objawy ogniskowe
drgawki



Zapalenie mózgu:

drgawki
pobudzenie
splątanie, śpiączka
zaburzenia 
oddechu
obrzęk mózgu

Rozpoznawanie neuroinfekcji



Bad. podmiotowe

: bóle głowy, gorączka, sztywność 

karku, nudności, wymioty, kontakt z chorymi na 

choroby zakaźne, przebyte choroby zakaźne, urazy 

głowy, choroby laryngologiczne i stomatologoczne, 

podróże, zaburzenia świadomości itp.



Bad. przedmiotowe

: stan świadomości, objawy 

oponowe, objawy ogniskowe, dno oka – obrzęk tarczy 

n.II



Bad. dodatkowe

: OB, CRP, morfologia itp.,

badanie płynu mózgowo-rdzeniowego, ew.EEG, TK, MR 

mózgowia, EMG; swoiste badania bakteriologiczne 

(posiewy, antygen kryptokokowy) lub serologiczne 

( anty HSV, borelioza, kleszczowe zm itp) 

Badanie płynu mózgowo-

rdzeniowego – punkcja lędźwiowa.



Prawidłowy płym m-rdz: bezbarwny, przejrzystość 
zupełna, cytoza- do 5 limf/ul, białko: 20-40 mg/dl, 
cukier: 2/3 wartości w sur. krwi – 50-70 mg/dl, 
chlorki 120-130 mmol/l.



PL wykonujemy u pacjenta siedzącego lub leżącego 
na boku nakłuwając jednorazową igłą przestrzeń 
międzykręgową od L3 do S1. Staranne ułożenie!!



Przeciwwskazania do PL: 

obrzęk tarczy n.II, 
guz tylnej jamy czaszkowej, 
skaza krwotoczna ( Pł < 50 tys, wsk.protr. < 60%);

     ropne zmiany w okolicy kręgosłupa lędźwiowego.

Powikłania neuroinfekcji



Obrzęk mózgu i wgłobienie mózgu.



Niewydolność oddechowa ( porażenie ośrodka 

oddechowego lub porażenie mięśni 

oddechowych w zapaleniu rdzenia 

przedłużonego)



Stan padaczkowy.



Wodogłowie aktywne.



Porażenia nerwów czaszkowych lub porażenie 

połowicze z afazją lub bez.



Długotrwała śpiączka, odmóżdżenie.



Zomr – ropień mózgu.

Leczenie neuroinfekcji



Etiotropowe:

- zomr bakteryjne „typowe”: penicyllina G,       

   ceftriakson, cefotaksym
- zomr wirusowe – acyklowir i.v., objawowe
- zomr pasożytnicze, grzybicze – np.  ; 
toksoplazmoza – sulfadiazyna z pirymetaminą, 

kryptokokoza – amfoterycyna B i.v.

   - opryszczkowe zapalenie mózgu: acyklowir 

i.v.

Leczenie neuroinfekcji



Przeciwobrzękowe:

 Glicerol, Mannitol, 

Dexametazon.



Żywienie:

 u chorych nieprzytomnych przez 

zgłębnik żołądkowy.



Pielęgnacja:

 PACJENCI POD SZCZEGÓLNYM 

NADZOREM czasem konieczność użycia 

pasów unieruchamiających, kompleksowa 

opieka u nieprzytomnych chorych 

(pielęgnacja przeciwodleżynowa, bilans 

płynów, kontrolki RR, temp. Itp.)

Posocznica

Wysiew drobnoustrojów do krwi z 
ogniska zapalnego, dotąd lokalnego , i 
rozsiew tą drogą zakażenia do różnych 
narządów i tkanek z wystąpieniem 
objawów chorobowych. 

( 

Bakteriemia

 to obecność bakterii we krwi 

bez objawów chorobowych – nie mylić)

Posocznica – kryteria 

rozpoznania



Objawy odpowiedzi układowej (SIRS)

: (2 objawy)  

     *tachykardia > 90/min,  *tachypnoe > 20/min.,
     *hiper – ( >38°C)  lub  *hipotermia ( < 36°C),
     *WBC>12tys./uL, lub <4tys./uL



Udowodniona 

infekcja 

(posiew krwi, zapalenie 

płuc itp.)

Jeśli dołączą się objawy uszkodzenia 

narządów: śpiączka, kwasica, skąpomocz  

oraz obniżone ciśnienie tętnicze 

( skurczowe < 90 mmHg) – rozwinie się 

WSTRZĄS SEPTYCZNY

.

Etiologia posocznicy



Najczęściej posocznicę wywołują bakterie 

Gram-

dodatnie, Gram-ujemne i flora mieszana: 

gronkowce
enterokoki
Escherichia coli



Rzadko posocznica i wstrząs septyczny 

występują w przebiegu zakażeń 

grzybiczych

 

(Candida albicans), 

pasożytniczych

 

(Plasmodium) czy 

wirusowych

 ( wirusy gorączek 

krwotocznych np..Lassa, Marburg, Ebola, denga).

Posocznica 

meningokokkowa



Wywołana przez 

Neisseria meningitidis typ

: A, B , 

C, W 135 lub Y ( w Polsce typ 

B lub C

)



Typ 

C 

– notowany od kilku lat – bardzo ciężkie 

postacie posocznicy piorunującej: gorączka, 
wysypka o charakterze purpury, wstrząs septyczy 
i zgon)



Stan bezpośredniego zagrożenia ŻYCIA: ratujące: 
SZYBKA DIAGNOZA I PILNE LECZENIE (penicyllina, 
cefalosporyna III g., sterydy, oddział IOM)



Zapobieganie: szczepionka, ochrona małych 
dzeci.

Powikłania posocznicy



Wstrząs septyczny.



DIC i skaza krwotoczna.



Ostra niewydolność oddechowa ( ARDS).



Uszkodzenie nerek: martwica cewek luk 

kory, śródmiąższowe zapalenie itp.



Uszkodzenie wątroby: odwracalne; ale 

przejściowy niedobór albumin, 

czynników krzepnięcia i in.



Kwasica metaboliczna.



Zgon.

Monitorowanie i leczenie chorych z 

posocznicą.



Chorzy intensywnego nadzoru medycznego :

 

pomiary RR, tętna, ilości oddechów, diurezy, 

temp. ciała – czy nie jest to już wstrząs 

septyczny !!



Leczenie etiotropowe

 (wg antybiogramu)



Leczenie objawowe:

 płyny krwiozastępcze 

dopamina w razie niskiego RR, leki 

przeciwgorączkowe, wyrównywanie 

niedoborów elektrolitów, białka  itp.



Sterydoterapia



Próby leczenia immunoglobulinami i 

czynnikami antytoksycznymi. 

Xigris – wycofany 

z użycia w 2011 roku

.