Czynniki wpływające na 

plonowanie roślin:

•Nawożenie,
•nawadnianie,
•dobór odmian,
•ochrona roślin,
•właściwe zmianowanie, itd. 

Składniki pokarmowe

Makroelementy:

Azot,

Fosfor,

Potas,

Wapń,

Magnez, 

Siarka.

Mikroelementy:

Żelazo,

Mangan,

Cynk, 

Miedź,

Bor,

Molibden,

Chlor.

Na co wpływają 

poszczególne składniki?

AZOT

- Wpływa bardzo silnie plonotwórczo na 
rośliny,

-Rozwój masy wegetatywnej,

-Zmiana relacji między częściami 

nadziemnymi a podziemnymi,

-Dobre zaopatrzenie wpływa na zawartość 

karotenu,

-Nadmiar wpływa na opóźnienie 

dojrzewania roślin, przedłuża ich 
wegetację, opóźnia wejście w okres 

spoczynku,

-Nadmiar wpływa m.in. na kumulację 

azotanów i azotynów,

-Nadmiar azotu, przy braku m.in. potasu i 

fosforu, zmniejsza zawartość cukrów w 
roślinie.

FOSFOR -Decyduje o tempie wzrostu, 

-Stymuluje powstawanie korzeni,

-Potrzebny do zawiązywania kwiatów i 
owoców. 

- zwiększa odporność roślin na suszę, mróz a 
także odporność na choroby,

-zawęża relację z Ca, co jest cenne ze 
względów żywieniowych,

- Wpływa pozytywnie na przezimowanie 
roślin, 
- Potrzebny do zawiązywania kwiatów i 

owoców,
- Wpływa pozytywnie na zawartość witamin 
w plonie,
-Niedobór opóźnia dojrzewanie niektórych 
warzyw, wyraźnie zmniejsza plonowanie 

roślin,

- nadmiar wpływać może na wystąpienie 

chloroz mikroelementowych

POTAS

- Lepsze wykorzystanie energii 

słonecznej,
- Wpływ na przechowywanie się roślin,
- Reguluje gospodarkę wodną,

-Zwiększa m.in. plon warzyw 
korzeniowych, jak również owoców,

- poprawia wybarwienie i jakość 
owoców,

-Poprawia odporność roślin na choroby,

-Wpływa pozytywnie na trwałość 

pozbiorczą owoców i warzyw,

-Wpływa pozytywnie na ilość i wielkość 

kwiatów u roślin ozdobnych,

-Polepsza smak owoców, poprzez 

zwiększenie zawartości kwasów i 
cukrów,

- Poprawa odporności na mróz.

WAPŃ

-Wzmacnia ściany komórkę,

-Dobre odżywienie nim roślin 
przeciwdziała inwazjom patogenów, 
- Niezbędny we wszystkich 
intensywnie dzielących się komórkach.

MAGNEZ - Warunkuje właściwy przebieg 

przemiany materii,
- Decyduje o wybarwieniu liści,
-Wpływa na zawartość witaminy C oraz 

węglowodanów,

-Wpływa korzystnie na zawartość 

karotenu w roślinie,

-Zwiększa wytrzymałość na mróz,

SIARKA

-Zwiększa zawartość suchej masy,

- Dobre odżywienie roślin tym 
składnikiem zwiększa zawartość 

białek,
- Dobre zaopatrzenie w składnik 

zwiększa mrozoodporność roślin,
- Zaostrza smak warzyw.

ŻELAZO, 

CYNK, 
MIEDŹ

-Uaktywniają działanie wielu enzymów – 

warunkują przebieg procesu przemiany 
materii,

- Wpływ na zawartość chlorofilu (Fe),

-Wpływ na zwiększenie zawartości 

białka , zdrowotność roślin (Cu),

- wpływ na zdrowotność roślin (Zn)

MANGAN 

-Wpływ na zawartość węglowodanów,

-Może wpływać na zwiększenie 

zawartości białek w roślinie,

BOR

-Bierze udział w tworzeniu pyłku 

kwiatowego, wpływ na podziały komórek 
stożka wzrostu,

-Przeciwdziała zamieraniu stożków 
wzrostu łodyg i korzeni,

-Zwiększenie mrozoodporności, 

-Wpływ na jakość plonów, między innymi 

smak kalafiorów, trwałość i wygląd 
jabłek, 

MOLIBDEN - Udział w procesach włączania azotu,

-Zmniejsza zawartość azotanów w 
roślinach, zwiększa zawartość witamin w 

roślinie, zwiększa odporność na suszę,

-Poprawa zdrowotności roślin,

CHLOR

- Uczestniczy w procesie fotosyntezy.

Przyczyny objawów niedoborów 

składników ?

- Brak składnika w glebie,
- Wadliwy odczyn gleby,
- Ewentualne antagonizmy jonowe, 
- Warunki pogodowe, itd.

Lokalizacja objawów niedoborów składników

Przykładowe objawy niedoborów

Azot

Wzrost roślin zahamowany, starsze liście 
jasnozielone, żółkną, zamierają

Fosfor  Zahamowanie wzrostu, starsze liście 

ciemnopurpurowe, liście pod kątem ostrym do 
łodygi,

Potas 

Żółknięcie brzegów liści, a nawet ich zamieranie, 
rośliny więdną,

Magne
z 

Chloroza międzyżyłkowa, z czasem tkanka 
rozjaśniona może zamierać,

Wapń 

zamieranie pąków wierzchołkowych, Choroby np. tip-
burn, zgnilizna wierzchołkowa pomidora, papryki, 
gorzka plamistość podskórna owoców, 

Siarka  Zahamowanie wzrostu, młode liście jasnozielone, 

rośliny  kruche

Przykładowe objawy niedoborów

Żelazo 

Drobnienie liści, chlorozy międzyżyłkowe na 
młodych liściach 

Mangan 

Chlorozy międzyżyłkowe, „marmurkowatość”, 
drobne nerwy ciągle zielone, a tkanka między 
jaśnieje i może zamierać,

Cynk

Karłowatość roślin, „cętkowatość” liści,

Miedź

Zniekształcenia najmłodszych liści oraz pąków, 
upośledzony rozwój kwiatów,

Bor

Brzegi najmłodszych liści jasnozielone; brokuł, 
kalafior – brunatnienie róż,  burak, seler – zgorzel 
liści sercowych,

Molibden 

Młode liście blade, kalafior, brokuł – redukcja 

blaszek między nerwami (biczykowatość), róże 
brunatnieją i rozsypują się

Dokarmianie dolistne:

- przy ograniczeniu aktywności korzeni,
- w razie wystąpienia widocznych objawów 

deficytu,

- dla oszczędności nawozów,
- przy trudnościach z przemieszczaniem  

składników (głównie Ca do owoców),

- przy stanach stresowych roślin (np. 

skrajne warunki pogodowe, po 
zastosowaniu środka ochrony roślin).

Przykładowe nawozy do stosowania 

dolistnego

Azot

Mocznik

0,5 - 1,0%

Potas

Saletra potasowa

0,7 - 1,1%

Wapń

Saletra wapniowa

0,5%

Magnez

Siarczan magnezu 

(sól gorzka)

1,0 - 2,0%

Żelazo

Siarczan żelazawy

0,2 - 0,5%

Mangan

Siarczan manganu

0,5 - 1,0%

Cynk

Siarczan cynku

0,3 - 0,6%

Bor

Boraks

0,1 - 0,3%

Średnie ilości N, P, K pobierane z 

plonem przez wybrane warzywa

Typy gleb 

Główne rodzaje gleb i ich cechy

Gleba 

Zalety 

Wady 

Zalecenia

Piaszczysta 

(lekka)

- Mała 
zwięzłość,
- Łatwość 
uprawy,
-Szybkie 

nagrzewani
e się, 
-Dobre 
napowietrze

nie.

-Nadmierna 
przepuszcza

lność,
-Mała 

pojemność 
wodna i 

sorpcyjna,
-Wymywani
e 

składników 
w głąb 

gleby.

-Ograniczyć 
uprawę 

mechaniczn
ą,
- stosowanie 
nawozów 

organicznyc
h,
-Wzbogacać 

w glinę,
-Stosować 

ściółkowanie
,
- Stosować 
niskie dawki 

nawozów. 

Gleba 

Zalety 

Wady 

Zalecenia

Piaszczysto-
gliniasta 

(Średnia)

-łatwa do 
uprawy, 
-Dobra 
właściwości 

wodne i 
sorpcyjne,
-Nadaje się 
do uprawy 

większości 
gatunków. 

-Nie  
utrzymuje 

zbyt 
długo 

wody,
-dłużej 

nagrzewa 
się.

-Stosowanie 
obornika,
-Ściółkowanie 
gleby,
-Stosowanie 
standardowyc

h dawek 
nawozów.

Gleba 

Zalety 

Wady 

Zalecenia

Gliniasta 
(ciężka)

-duża 
pojemność 

wodna i 
sorpcyjna,
-Dobry 
podsiąk 

wody,
-Powolny 

rozkład 
nawozów 

organicznych.

-utrudnione 
wykonywani

e uprawek,
-Zaskorupia

nie się,
-Wolniejsze 

ogrzewanie 
się,
-Słaba 

przepuszcza
lność.

-Uprawki 
spulchniając

e,
-„kopanie” 

w ostrą 
skibę,
- dla 
rozluźnienia 

wskazane 
użycie np. 

piasku i 
nawozów 

organicznyc
h. 

Sorpcja składników w 

glebie 

Komple

ks 

sorpcyj

ny

Mg

N-
NO

3

K

N-
NH

4

Ca

P

Zawartość składnika w glebie a 

plonowanie roślin

Wapnowanie 

Pierwszy zabieg 

1. Nawożenie

1.Wapnowanie

2. Wapnowanie

2. Nawożenie

Konsekwencją 

błędnej 

kolejności 

nawożenia jest gorsza jakości roślin - ich 
wyglądu, 

odporności 

na 

warunki 

stresowe,  itd.  ,  a  niekiedy  nawet 
całkowite zahamowanie ich wzrostu.  

Skutki zakwaszenia gleb

Pogorszenie struktury i 

aktywności biologicznej 

gleb

Rozpuszczanie związków 

metali ciężkich (Al, Fe i Mn)

Objawy 

toksyczności na 

roślinach

Hamowanie pobierania 

składników pokarmowych 

(głównie P, Mg i Mo)

Wzrost pobierania metali 

ciężkich

Spadek plonowania roślin

Obniżenie zawartości P, Ca i 

Mg w plonie 

Wzrost zawartości metali 

ciężkich w częściach 

jadalnych

Klasy odczynu gleb

Odczyn gleby

pH w H

2

O

Bardzo 

kwaśny

< 5,0

Kwaśny

5,1–6,0

Lekko kwaśny

6,1–6,7

Obojętny

6,8–7,4

Zasadowy

> 7,4

•

Optymalizacja 

pobierania 

pozostałych 

składników 

pokarmowych, 

•

Uregulowanie odczynu (pH 6,0-6,5)

•

Zasadowy  odczyn  gleby  hamuje 

pobieranie 

większości 

mikroelementów, a kwaśny ogranicza 

pobieranie makroelementów,

•

Wpływ na strukturę gleby

.

• Gleby lekkie - 

tylko

 nawozy 

wapniowe węglanowe (czyli 
wolnodziałające) np. dolomit, 
mączka dolomitowa,

• Orientacyjna dawka: 0,15 kg CaO (tj. 

1,5 kg CaO/10m

2

) np. 3-5 kg 

dolomitu, podnosi pH o 1 jednostkę,

• Stosunek Ca:Mg.

O

dm

ia

na

 

Przykładowy 

nawóz 

% 

CaO 

 

Producent lub dystrybutor 

Grupa tlenkowa (CaO) 

01 

80 

Kujawy Wapno, Z.W. Lhoist Tarnów Opolski 

02 

70 

 

Ekodol Sandomierz, ZPW „Trzuskawica”, Z.W. Lhoist 

Tarnów Opolski; Damo Łowicz; Eko-Wap Miechów 

03 

 

Nawóz wapniowy 

tlenkowy (wapno 

rolnicze palone) 

60 

 

Lhoist: Wojcieszów, Bukowa w Krasocinie, Tarnów 

Opolski; Kujawy Wapno, ZPR Świdwin; Damo Łowicz; 

Eko-Wap Miechów 

Grupa tlenkowo–węglanowa (CaO + CaCO

3

) 

04 

 

Wapno rolnicze 

mieszane (nawóz 

wapniowo-

węglanowy 

mieszany) 

50 

 

 

 

Lafarge Kruszywa; K.W. „Morawica”; Kujawy Wapno; 

Lhoist: Bukowa w Krasocinie, Tarnów Opolski, 

Wojcieszów, Nordkalk; OMP Mielnik; Wapiennik Węgierka 

Jarosław; Damo Łowicz; Eko-Wap Miechów 

Grupa węglanowa (CaCO

3

) 

05 

 

Nawóz wapniowy 

węglanowy 

(wapno 

węglanowe) 

40 

 

Lhoist: Tarnów Opolski, Wojcieszów; Damo Łowicz; Eko-

Wap Miechów 

 

Nawozy wapniowe otrzymywane z 

Nawozy wapniowe otrzymywane z 

przerobu skał wapiennych

przerobu skał wapiennych

 

 

Nawozy 

wapniowo-magnezowe

 

Asortyment nawozów 

mineralnych

Przeliczniki form składników

Mnożenie

Wynik 

Mnożenie

Wynik 

K x 1,2

K

2

O

Mg x 1,66

MgO

K

2

O x 0,83

K

MgO x 0,6

Mg

P x 2,3

P

2

O

5

Ca x 1,4

CaO

P

2

O

5  

x 0,44

P

CaO x 0,71

Ca

Wybrane nawozy azotowe

 

Wybrane nawozy fosforowe 

Nawóz 

Zawartość (w %) 

Uwagi 

Zawierające fosfor rozpuszczalny w wodzie 

Superfosfat 
pojedynczy pylisty 

P 18-20, Ca 25-30, S 13-29, Mn, Zn, Cu, 
Mo

Najszybciej działający 

Superfosfat 
pojedynczy granulat 

P 18-20, Ca 10-34, S 12-28, Mn, Zn, Cu, 
Mo

Superfosfat 20 z 
borem 

P 20, Ca 25, S 13, B 0,2

Dla upraw sadowniczych

Superfosfat 
magnezowy 

P 14, Mg 5

Superfosfat potrójny

P 46

Najbardziej skoncentrowany 

Superfosfat podwójny 

P 40, Ca 30, S 5, Fe, Mn, Zn, Cu, B, Mo

Wzbogacony w 
mikroelementy

Fosforan amonu

P 46, N 18

Zawierające fosfor nierozpuszczalny w wodzie 

Mączka fosforytowa 

P 30

Na gleby ciężkie, organiczne, 
nawozy wolno działające 

Mączka kostna 
bębnowa

P 13, N 2-5

Mączka kostna 
odklejona

P 30 

Wybrane nawozy potasowe