Współczesne źródła i 

przyczyny 

terroryzmu oraz 

sposoby ich 

neutralizacji

Proces oddziaływania ideologii 

(światopoglądu) poprzez akty 

przemocy (lub groźbę ich użycia) 

zastosowane pośrednio lub 

bezpośrednio na rozmaite struktury 

decyzyjne, w celu poddania ich 

określonemu zachowaniu. 

Zjawisko to występuje często wraz z 

innymi czynnikami mającymi na niego 

bezpośredni lub pośredni wpływ.

Adam Krawczyk, Terrorism and his efficiency, for example terrorism in the Jewish-Palestinian conflict 1945- 

2005, [w:] From total war to war against terrorism, pod red. K. Kubiaka, P. Mickiewicza, Wrocław 2007

Uniwersalne cechy 

terroryzmu

• Ideologia (filozofia) działania 
• Motywacje sprawców
• Cele działania
• Oczekiwane rezultaty
• Użyte środki
• Skala działania – terroryzm 

pośredni i bezpośredni

Ideologia (światopogląd) 

jest to siła sprawcza aktów 

terrorystycznych, będąca 

podstawą działalności organizacji 

terrorystycznej. Wyraża się w 

nawoływaniu za pomocą przemocy 

do określonego zachowania 

podmiotu, który jest jej 

ideologicznym wrogiem. 

Narodna Wola

„działalność terrorystyczna (...) ma na 

celu podważenie fascynacji potęgą 

władzy, nieustające demonstrowanie 

możliwości walki przeciw rządowi, 

podnoszenie w ten sposób 

rewolucyjnego ducha w narodzie i 

jego wiary w powodzenie sprawy, a 

wreszcie zorganizowanie sił zdolnych 

do prowadzenia walki”

Karta Islamskiego Oporu 

(Hamas)

[…] Nie ma rozwiązania 

problemu palestyńskiego 

poza dżihadem.

Rodzaje występujących 

ideologii wyraża typologia 

terroryzmu:

np. 

terroryzm ekologiczny 

jest 

wynikiem proekologicznego 
światopoglądu członków organizacji 
stosujących akty terrorystyczne 
wymierzone w instytucje (koncerny) 
zanieczyszczające środowisko 
naturalne, aby wymusić zmianę ich 
zachowania względem tegoż 
środowiska.

Akt przemocy 

– zamach (lub groźba 

jego użycia) wymierzony w zdrowie 
i życie ludzi, oraz spowodowanie 
zniszczeń materialnych.

Struktury decyzyjne 

– państwa, 

organy władzy państwowej, 
społeczeństwa, rozmaite grupy 
społeczne czy gospodarcze 
(przedsiębiorstwa, koncerny).

Podstawowe pojęcia

Określone zachowania 

– wymuszenie 

pożądanych ustępstw politycznych, 
religijnych, gospodarczych, a także 
zastraszenie społeczeństwa lub 
określonych jego części.

Inne czynniki 

– do takich czynników 

można zaliczyć np. sponsorowanie i 
wspieranie terroryzmu przez państwa, 
również medialność i nagłośnienie 
sprawy lub organizacji dokonującej 
zamachu.

Podstawowe pojęcia

Źródła współczesnego 

terroryzmu

• Polityka wewnętrzna państwa

• Zagrożenia zewnętrzne

• Religia (ruchy fundamentalistyczne)

• Ekologia (skrajne ugrupowania 

zielonych)

• Ideologia (terroryzm lewacki, 

skrajnie prawicowy)

• Nacjonalizm

Przyczyny terroryzmu

Walka o prawo do samostanowienia 

– 

dotyczy zarówno grup 
terrorystycznych o charakterze 
narodowym, jak i ponadnarodowym, 
wyznających dowolne ideologie.

Walka o strefy wpływów 

– dotyczy 

głównie działań na skale regionalną, 
rzadziej ponadregionalną.

Przyczyny terroryzmu

• Chęć wprowadzenia zmian, na które 

nie ma przyzwolenia społecznego.

• Niezadowolenie z dotychczasowego 

sposobu życia.

• Chęć zaistnienia w mediach.
• Działalność „kaznodziejska”.
• Niezidentyfikowane zjawiska o 

charakterze psychospołecznym.

Terroryzm 

„nowoczesny”

Potrzeba zdobycia za wszelką 

cenę poparcia społeczeństwa 

– „trzeciej strony” konfliktu. 

Wymuszało to ograniczenie skali 

strat, aby nie zrażać do siebie 

grup, w imieniu których 

dokonywało się aktów terroru.

Terroryzm 

„ponowoczesny”

Ponowoczesny terroryzm zerwał z tą 

zasadą traktując „stronę trzecią” 

jako potencjalny cel uderzenia. 

Zanikają granice w działaniu, rezygnuje 

się z podstawowych zasad etycznych 

na rzecz jak największych strat 

mających spotęgować siłę przekazu 

ideologii

.

Terroryzm „ponowoczesny”

Samoograniczenie terrorystycznej 

przemocy zostało porzucone w wyniku 

umiędzynarodowienia się terroryzmu 

oraz pojawienia się elementów 

fundamentalizmu religijnego w 

strukturach motywacji i 

usprawiedliwienia grup 

terrorystycznych.

Terroryzm 

„ponowoczesny”

Umiędzynarodowienie organizacji 

terrorystycznych podniosło 

zamachy terrorystyczne z rangi 

przygotowania do wojny 

partyzanckiej

, do rangi 

samodzielnej strategii polityczno-

militarnej

. 

Terroryzm 

„ponowoczesny”

Indywidualizacja terroryzmu: 

ideologia motywująca 

jednostkę, lub niewielkie 

ugrupowanie może być 

zdecydowanie groźniejsza od 

tej, która cechuje duże 

organizacje terrorystyczne.

Terroryzm 

„ponowoczesny”

Sakralizacja terroryzmu:

 

przemoc religijna staje się 

sposobem na wyrażenie 

poczucia niepewności i lęku 

cechującym społeczeństwa 

państw pozostających w tyle 

w dążeniu do dobrobytu.

 

Terroryzm 

„ponowoczesny”

Terroryzm wyrosły na gruncie 

religijnym 

rozszerza definicję 

wroga

. Nie ogranicza się jedynie do 

przedstawicieli władzy politycznej. 

Dąży do osiągnięcia jak najwyższej 

liczby ofiar, tolerując straty po 

stronie swoich współwyznawców i 

usprawiedliwiając je koniecznością 

walki ze złem.

Działania neutralizujące 

skutki terroryzmu

Sławomir Petelicki 

twierdzi, że 

jedyną 

skuteczną bronią w walce z terroryzmem, są 

działania jednostek antyterrorystycznych 

(przemoc zwalcza się przemocą).

Całkowicie przeciwstawny pogląd 

reprezentował 

Icchak Rabin

. W trakcie 

kampanii Izraela przeciwko OWP w Libanie w 

1982 stwierdził: 

Terroru nie można przerwać 

poprzez wojnę. To kompletna bzdura

Czy użycie siły wobec 

terrorystów jest jedynym 

wyjściem?

Nie, gdyż przemoc jest jedynie składową 

całego ciągu wydarzeń składających się na 
akt terroru 

i to na dodatek nie najważniejszą. 

Przemoc w akcie terroru:

• jest sposobem zaznaczenia swojej obecności; 
• wzmacnia przekaz, przesłanie;
• daje pewność, że przekaz ten zostanie 

właściwie nagłośniony w mediach.

USA a terroryzm

Cztery najważniejsze zasady 

polityki Stanów Zjednoczonych 

względem terroryzmu

ustanowione w okresie 

prezydentury

J. Cartera, to: 

Żadnych ustępstw względem 

terrorystów, żadnych 

negocjacji ani układów z nimi

USA nie prowadzą żadnych rozmów 

(przynajmniej oficjalnie) z 

ugrupowaniami, stosującymi metody 

terrorystyczne. W swej polityce 

zakładają także, iż nie można w 

żadnym wypadku spełniać żądań 

grup terrorystycznych. 

Doprowadzić terrorystów 

przed oblicze 

sprawiedliwości

Amerykanie za wszelką cenę będą 

poszukiwać i tropić terrorystów, 

bez względu na to, jak dużo czasu 

to zajmie. 

Izolować i naciskać na kraje 

wspierające terroryzm, aby 
zmusić je do zmiany swojej 

polityki

Punkt ten jest głównym elementem 

prowadzonej przez Stany Zjednoczone 

wojny z terroryzmem.

Usprawiedliwił on ataki na Afganistan i Irak. 

Administracja G. W. Busha stwierdziła, iż 

sama izolacja nie wystarcza, niezbędne 

jest wywarcie presji, w tym także przy 

użyciu siły. 

Wzmacniać możliwości 

przeciwdziałania terroryzmowi 

innych krajów, które 

współpracują ze Stanami 

Zjednoczonymi i wymagają 

wsparcia

Amerykanie nie są w stanie ingerować w 

wewnętrzną politykę swych sojuszników 

(przykład Arabii Saudyjskiej), wobec 

czego mogą przeciwdziałać 

terroryzmowi poprzez szkolenia, czy też 

pomoc sprzętową w tym zakresie. 

Wzmacnianie możliwości polega także 

na współpracy wywiadów.

Narodowa Strategia Walki z 

Terroryzmem 

(National Strategy for Combating 

Terrorism). 

• Ogłoszona została 14 lutego 2003 

przez  prezydenta USA George’a W. 
Busha 

• Określono w niej cele, które należy 

osiągnąć w „Wojnie z Terroryzmem”

• Było to tzw. „4D” 

Defeat, Deny, 

Deminish, Defend – zwalczać, 
odmawiać, osłabiać, bronić 

Pierwszy element 

„zwalczać”

Odnosi się do 

zwalczania terroryzmu 

wszelkimi dostępnymi środkami 

– 

dyplomatycznymi, legalnymi, 

ekonomicznymi, wywiadowczymi, 

policyjnymi i w końcu zbrojnymi (zarówno 

bezpośrednimi, jak i pośrednimi), 

przy 

pomocy identyfikacji zagrożenia 

(ustalenie 

kto jest terrorystą, jakie organizacje 

stosują metody terrorystyczne), 

ustalenia 

lokalizacji terrorystów i ich ugrupowań 

oraz 

w końcu 

zlikwidowania zagrożenia przy 

użyciu odpowiednich środków i metod

. 

Drugi element 

„odmawiać”

Odnosi się do odmawiania poparcia 

(finansowego i 

politycznego) 

oraz legitymacji ugrupowaniom, 

stosującym metody terrorystyczne. 

Sposoby działania: 

1. 

wywieranie wpływu politycznego na kraje 

sponsorujące terroryzm; 

2.

 ustanowienie i przestrzeganie 

międzynarodowych standardów w kwestii 

zwalczania terroryzmu; 

3.

 wzmocnienie i podtrzymanie 

międzynarodowych wysiłków, zmierzających do 

walki z terroryzmem. 

Element „odmawiania” 

dotyczy zarówno braku poparcia przez Stany 

Zjednoczone, jak i zwalczania terroryzmu 

sponsorowanego przez państwo.

 

Trzeci element 

„osłabiać”

Odnosi się do niszczenia podłoża 

terroryzmu, 

a także do sprawienia, 

iż metoda terrorystyczna nie przynosi 

korzyści i przez to jest bezużyteczna. 

Metody służące osiągnięciu celu to: 

poszukiwanie partnerów we wspólnej 

walce z terroryzmem, z którymi można 

będzie wygrać wojnę ideologiczną. 

Czwarty element 

„bronić”

Obrona terytorium Stanów Zjednoczonych oraz 

obywateli przed atakami terrorystycznymi; 

działania zapobiegające aktom terroryzmu 

wymierzonym w obywateli amerykańskich 

poza granicami ich kraju. 

Metodą jest wcielenie w życie strategii 

bezpieczeństwa wewnętrznego oraz 

zintegrowanie środków zmierzających do 

ochrony obywateli amerykańskich poza 

granicami kraju.

Inne elementy 

przeciwdziałania 

terroryzmowi

Program „Nagrody za 

sprawiedliwość” 

(Rewards for Justice) 

Polega na wypłacaniu wysokich (do 25 

mln $) nagród finansowych za wszelkie 

informacje prowadzące do schwytania, 

bądź też zlikwidowania najgroźniejszych 

terrorystów.

Inne

 

elementy 

przeciwdziałania 

terroryzmowi

Wprowadzona na mocy tzw. Patriot Act z 

26 października 2001 roku Lista 

Organizacji Terrorystycznych (Terrorist 

Exclusion List, TEL). 

Członkowie organizacji, wpisanych na listę mogą 

być pociągnięci do odpowiedzialności – przede 

wszystkim w kwestiach emigracyjnych. 

Na mocy Aktu amerykańskie władze mogą 

deportować bądź też zakazać wjazdu osobom 

udzielającym poparcia tym organizacjom.

Konwencje i akty 

antyterrorystyczne

Konwencja tokijska z 14 września 1963 r.

 w sprawie 

przestępstw i niektórych innych czynów 

popełnionych na pokładzie statków powietrznych;

Konwencja ONZ z 14 grudnia 1973 r.

 o zapobieganiu 

przestępstwom i karaniu sprawców przestępstw 

przeciwko osobom korzystającym z ochrony 

międzynarodowej;

Konwencja ONZ z 14 grudnia 1979 r. 

przeciwko 

braniu zakładników;

Konwencja ONZ z 1977 r. 

w sprawie zwalczania 

terrorystycznych zamachów bombowych;

Konwencja ONZ z 7 grudnia 1999 r. 

w sprawie 

zwalczania finansowania terroryzmu.

Konwencje i akty 

antyterrorystyczne

1977 - Pod auspicjami Rady Europy przyjęto 

regionalną, europejską konwencję o zwalczaniu 

terroryzmu.

1999 - podczas Szczytu Waszyngtońskiego szefowie 

państw i rządów NATO w 

Deklaracji Waszyngtońskiej 

i Komunikacie ze Szczytu Waszyngtońskiego 

potępili 

terroryzm i potwierdzili kontynuowanie działań 

mających na celu zwalczanie terroryzmu w oparciu o 

zobowiązania międzynarodowe i prawo własne 

państwa.

2005 - 

państwa Grupy Szanghajskiej 

(Rosja, Chiny, 

Tadżykistan, Kirgistan i Kazachstan

) tworzą centrum 

antyterrorystyczne do walki z handlem bronią i 

narkotykami

NATO a terroryzm

Problematyka zwalczania terroryzmu 

znalazła swoje odzwierciedlenie w 

dokumentach końcowych Szczytów 

NATO w Rydze (2006) i w Bukareszcie 

(2008). 

Ważnym aspektem jest też realizowany 

wewnątrz NATO 

Program Obrony Przeciwko Terroryzmowi

W Rydze zobowiązano się do trwałego 

i solidarnego zaangażowania na rzecz 

pomyślnego zakończenia operacji i 

zwiększenia pomocy dla afgańskich sił 

bezpieczeństwa. 

Potwierdzono trwałość zaangażowania NATO 

w Kosowie na rzecz bezpieczeństwa i 

stabilności w regionie. 

Podjęto decyzję o kontynuacji 

zaangażowania w misję szkoleniową w 

Iraku oraz o poszerzeniu oferty 

sojuszniczej w tym zakresie. 

NATO a terroryzm

W Bukareszcie zdecydowano o 

zwiększenia obecności militarnej 

członków NATO w Afganistanie. 

Podjęto również decyzję, że Polska 

będzie miała w Afganistanie 

samodzielną strefę 

odpowiedzialności.

NATO a terroryzm

Strategia Bezpieczeństwa 

Narodowego

W przyjętej przez Radę Ministrów w listopadzie 

2007 r. 

Strategii Bezpieczeństwa Narodowego 

Rzeczypospolitej Polskiej 

za „konieczne i 

bardzo ważne” uznano działania państwa w 

zakresie bezpieczeństwa wewnętrznego, 

z uwzględnieniem  zagrożenia terroryzmem. 

Wymieniono tu m.in. potrzebę budowy 

i wdrożenia nowoczesnego zintegrowanego 

systemu zarządzania kryzysowego oraz 

budowę „Systemu Ochrony Ludności” w skład 

którego wejdą „System Ostrzegania 

i Alarmowania Ludności” oraz „Zintegrowany 

System Ratowniczego”.