CEWNIKOWANIE
PĘCHERZA
MOCZOWEGO.
Mgr Elżbieta MIROS
Zakład Medycyny Ratunkowej i
Medycyny Katastrof
Uniwersytetu Medycznego
CEWNIKOWANIE
PĘCHERZA
MOCZOWEGO.
Mgr Elżbieta MIROS
Zakład Medycyny Ratunkowej i
Medycyny Katastrof
Uniwersytetu Medycznego
CEWNIKOWANIE
kateteryzacja
Każda ingerencja –wprowadzenie
cewnika czy instrumentu do
pęcherza moczowego pociąga za
sobą niebezpieczeństwo
wprowadzenia infekcji. Dlatego też
wykonuje się je w ostateczności,
ściśle przestrzegając zasad jałowości.
CEL CEWNIKOWANIA
Diagnostyczny :
Pobranie moczu do badania bakteriologicznego
Przygotowanie do badania np. cystoskopii
Sprawdzenie obecności moczu w pęcherzu np.
podejrzenie retencji lub anurii
Sprawdzenie przyczyny trudności w oddawaniu
moczu (zwężenie, kamica)
Określenie diurezy godzinowej
Prowadzenie bilansu wodnego np. po zabiegu
operacyjnym
CEL CEWNIKOWANIA
Leczniczy
Niemożność oddania moczu
np
.
po
zabiegu operacyjnym, po porodzie
Płukanie pęcherza środkami leczniczymi
Założenie cewnika na stałe – nietrzymanie
moczu
Ciągłe płukanie pęcherza np. po
operacjach pęcherza, resekcji gruczołu
krokowego
Leczniczy
Operacje urologiczne połączone z
otwarciem pęcherza
Uszkodzenia rdzenia kręgowego -
dysfunkcja pęcherza
moczowego
Urazy narządów miednicy
Wskazania :
Pacjent nieprzytomny
Uraz brzucha i okolicy krocza
Uraz wielonarządowy
Konieczność bilansowania
gospodarki wodno-elektrolitowej
Całkowite lub częściowe
zatrzymanie moczu
Wskazania założenie
cewnika jednorazowo
Założenie cewnika jednorazowo:
Przed badaniami, np. cytoskopią ,
Gdy brak samoistnego oddania moczu
12-24 godziny po zabiegu
operacyjnym, 6 -8 godzin po porodzie,
Przy konieczności pobrania moczu do
badania bakteriologicznego u chorego
nieprzytomnego,
Wskazania- założenie
cewnika jednorazowo
Przy konieczności pobrania moczu do
badania u kobiety, która ma miesiączkę
lub upławy,
Przy podaniu środka cieniującego lub
leków do pęcherza np. antybiotyków,
cytostatyków,
Przy pomiarze zalegania moczu raz w
tygodniu po wytworzeniu automatyzmu
pęcherza
Wskazania- założenie
cewnika na stałe
nietrzymanie moczu u osób
przewlekle chorych,
nietrzymanie moczu- pochodzenie
ośrodkowe, np. po urazie rdzenia
kręgowego,
całkowite lub częściowe
zatrzymanie moczu-porażenie
mięśni pęcherza moczowego,
Wskazania –założenie
cewnika na stałe
Przy konieczności prowadzenia
diurezy godzinowej, bilansu płynów
u chorych nieprzytomnych lub w
ciężkim stanie, np. wstrząs,
Po wypadkach, urazach narządów
miednicy ,
U chorych leczonych paliatywnie,
Wskazania –założenie
cewnika na stałe
W przewlekłym zapaleniu pęcherza
moczowego- konieczność
podawania leków do pęcherza ( w
tym jego płukanie),
Krwawienie z pęcherza moczowego
po zabiegach operacyjnych,
Resekcja gruczołu krokowego,
Wskazania- założenie
cewnika na stałe
Operacje urologiczne połączone z
otwarciem pęcherza,
Operacje narządów znajdujących
się w miednicy.
Przeciwwskazania
Zapalenie cewki moczowej, pęcherza lub najądrza
Zapalenie napletka
Zapalenie pochwy lub sromu
Ostre zapalenie gruczołu krokowego
Urazowe uszkodzenie cewki moczowej- może
objawiać się krwawieniem z cewki moczowej
( najczęściej w przypadku urazu krocza,
miednicy lub tępego urazu brzucha)
krwiak worka mosznowego
wybroczyny w okolicy krocza
Przeciwwskazania
Znacznego stopnia zwężenie cewki
moczowej,
Urazy prącia i moszny- wypadki
komunikacyjne, sportowe,
samookaleczenia
Cewniki-skale
Skala Charriere´a, (Chr)
Benigue, French ( F)
1 stopień w skali Chr= 1/3mm
następny ma średnicę większą
1 stopień Benigue=1/6 mm
1 stopień French=1/2 mm
Cewniki
Rozmiary cewnika skala French (F)-
określa obwód cewnika w mm, aby
przeliczyć ten rozmiar na średnicę
cewnika to : 1 F=0,33mm
Średnica cewnika o wymiarze
9F=3mm
Średnica cewnika o wymiarze 18
F=6mm
Cewniki
Skala Charriere’a ( CHr) - każdy
następny rozmiar ma średnicę
większą o 1/3 mm
Dla kobiet rozmiary 14-20 CHr
Dla mężczyzn 16-20 CHr
Cewniki
Dla noworodków rozmiar cewników
4 -6 French ( F)
Dzieci 1-2 lata 6-8 F
3-5 lat 8-10 F
6-10 lat 10-12 F
›10 lat 12-14 F
Cewniki
Cewniki produkowane są z różnych
mas plastycznych-silikon, lateks,
poliuretan
Cewniki lateksowe należy wymieniać
po upływie około 10 dni
Cewniki powlekane silikonem,
teflonem co 3 tygodnie
Cewniki z czystego silikonu co 4-6 tyg.
CEWNIKOWANIE ZASADY DO
PRZESTRZEGANIA
Zabieg wykonujemy tylko na zlecenie lekarza
Przestrzegać zasad antyseptyki (odkażanie okolicy
krocza i ujścia cewki moczowej
Przestrzegać zasad aseptyki (jałowe: cewnik, środek
poślizgowy materiał opatrunkowy, płyn do odkażania,
rękawice do cewnikowania)
Dostosować rodzaj i grubość cewnika do stanu cewki
moczowej
CEWNIKOWANIE ZASADY DO
PRZESTRZEGANIA
Delikatne umiejętne wprowadzanie cewnika
Przy dużym zaleganiu moczu jednorazowo nie
upuszczać więcej niż 600-800 ml moczu
Przy małym zaleganiu, pozostawić cewnik
dopóki wypłynie mocz, można łagodnie
masować powłok brzuszne
Przy cewnikowaniu mężczyzny zsunąć
napletek poza żołądź
Przy cewniku na stałe obserwować drożność
cewnika
CEWNIKOWANIE ZASADY
DO PRZESTRZEGANIA
Każdy objaw zapchania cewnika ( cewnik założony
kilka dni) jest wskazaniem do jego wymiany.
Nie zaleca się przepłukiwania cewnika, ponieważ
czop zatorowy z cewnika , (najczęściej zakażony)
wpychany pod ciśnieniem z powrotem do
pęcherza, często prowadzi do zapalenia dróg
moczowych
Worek na mocz umieszczać poniżej pęcherza
moczowego
Obserwować pacjenta podczas zabiegu
Udokumentować wykonanie zabiegu
CEWNIKOWANIE
NIEBEZPIECZEŃSTWA
Wprowadzenie infekcji
Uraz mechaniczny cewki moczowej
Uraz psychiczny
Krwawienie z pęcherza przy szybkim
opróżnieniu przepełnionego przez
dłuższy okres pęcherza (jednorazowo
odprowadzić 600-800 ml moczu)
Odleżyny przy niewłaściwym
uszczelnieniu cewnika Foleya
Cewnik Foley‘a
Balonik cewnika foley’a należy
wypełnić jałowym płynem najlepiej
wodą do wstrzyknięć ( 5 -15 ml – w
zależności od rozmiaru cewnika).
Balonika nie wypełniać roztworem
NaCl, sól może krystalizować
umożliwiając usunięcie roztworu z
balonika.
CEWNIKOWANIE SPRZĘT
Jałowe narzędzie chwytne
2 jałowe cewniki
W jałowym pakiecie (2 jałowe narzędzia
chwytne – pęsety, jałowa serweta z okienkiem,
6 jałowych gazików lub wacików)
Jałowe rękawiczki
Naczynie z ciepła wodą i jałowym preparatem
antyseptycznym do odkażania błon śluzowych
śluzowych np. 0,5 – 1,5% rivanol, 0,5 roztwór
chloroheksydyny lub Skinsept mucosa
CEWNIKOWANIE -SPRZĘT
Jałowy środek znieczulająco-poślizgowy, np.
Instillagel- przeznaczony do bezpośredniego
wstrzykiwania do cewki moczowej, działa po 5-
10 min. od wprowadzenia. Produkowany w
ampułko-strzykawkach jednorazowego użycia -
6 ml dla kobiet i dzieci , 11 ml- dla mężczyzn.
Lub inny jałowy środek znieczulająco-
poślizgowy, np.2% lidokaina w tubce ze
specjalną jałową końcówką.
CEWNIKOWANIE -SPRZĘT
2 miski nerkowate, pojemnik na mocz
Podkład gumowy i płócienny do
zabezpieczenia łóżka
Basen
Płaska twarda poduszka
Jałowy worek na mocz
Przy cewnikowaniu na stałe- zestaw do
odprowadzenia moczu,
roztwór do uszczelnienia cewnika Foleya
CEWNIKOWANIE
Technika wykonania
Umyj ręce, nałóż rękawice
Przygotuj pacjenta, zapewnij intymność
Ułóż pacjenta w pozycji grzbietowej z
odwiedzionymi nogami,
Połóż podkłady zabezpieczające łóżko
Pod pośladki podłóż płaską twardą poduszkę
Ustaw sprzęt w okolicy stóp pacjenta
W pobliżu krocza postaw miski nerkowate – na
zużyte narzędzia i materiały i na odprowadzony
mocz
CEWNIKOWANIE
Otwórz basen
Otwórz jałowy pakiet
Nasącz waciki jałowym Rivanolem 0,5 – 1,5%
Jałowym narzędziem wyjmij cewnik z
opakowania ułóż go w jałowym pakiecie
Pokryj końcówkę cewnika 2% lidokainą
Nałóż jałowe rękawice
Wyjmij z pakietu serwetę okienkową i połóż ją
na krocze (uwaga na rękawice)
CEWNIKOWANIE
KOBIETY
Rozchyl wargi sromowe kciukiem i palcem wskazującym
lewej ręki
Weź w prawą rękę jałowe narzędzie chwytne z pakietu i
zmywaj wacikami krocze w kierunku odbytu
waciki 1 i 2- wargi sromowe większe
waciki 3 i 4 -wargi sromowe mniejsze
wacik 5 - ujście zewnętrzne cewki
Chwyć i wprowadź cewnik ruchem półobrotowym na 5-6
cm do cewki moczowej (cewnik w pochwie –brak moczu,
odrzucić cewnik i założyć następny)
Gdy pojawi się mocz, nie wprowadzaj cewnika dalej
CEWNIKOWANIE
KOBIETY
Przesuń palce lewej ręki z warg sromowych na cewnik
i trzymaj go między palcem wskazującym i kciukiem
Drugi (obwodowy) koniec cewnika trzymaj w prawej
ręce i odprowadź mocz do miski nerkowatej
Usuń cewnik delikatnie ruchem półobrotowym
Odkaź ponownie ujście cewki moczowej drugim
narzędziem chwytnym
Ułóż wygodnie pacjenta
Uporządkuj sprzęt
Umyj ręce
Udokumentuj wykonanie zabiegu
CEWNIKOWANIE MĘŻCZYZNY
Po przygotowaniu pacjenta i krocza jw.
Wprowadzenie 11ml Instillagelu do cewki
moczowej i odczekanie 5-10 minut
Lekkie ściśnięcie prącia powoduje otwarcie
ujścia cewki. Ściągnięcie napletka odsłania
ujście cewki.
Palcami lewej ręki cofnij napletek aż do
rowka żołędzi
Odkaź żołądź i ujście cewki moczowej
kolejnymi gazikami z płynem odkażającym
CEWNIKOWANIE MĘŻCZYZNY
Unieś członek prostopadle do podłoża
(wyprostowanie cewki moczowej) i
wprowadź nasmarowany cewnik
ok.10cm
Wyczuwalny opór pojawia się po dojściu
do części gruczołowej
Przesuń członek w kierunku spojenia
łonowego a następnie pociągnij lekko do
przodu i wsuwaj cewnik do pojawienia
się moczu
CEWNIKOWANIE MĘŻCZYZNY
Brak moczu może być spowodowane:
Zbyt głębokim wprowadzeniem cewnika do
pęcherza.
Niedrożnością cewnika spowodowaną skrzeplinami
krwi, strzępkami tkanek lub gęstą ropą.
Mechanicznym zagięciem cewnika
Cewnik można udrożnić przez odessanie lub
wpuszczenie, za pomocą strzykawki 10-20ml
płynu. Jeżeli płyn wypływa obok cewnika, to
cewnik jest w cewce, a nie w pęcherzu.
CEWNIKOWANIE MĘŻCZYZNY
Odprowadź mocz do miski nerkowatej
Usuń delikatnie cewnik ruchem
półobrotowym
Zmyj ponownie ujście cewki moczowej
jałowym wacikiem
Nasuń napletek na żołądź
Gdy cewnik wprowadzamy na stałe, podłącz
zestaw do odprowadzania moczu
Wykonaj czynności końcowe
PŁUKANIE PĘCHERZA
MOCZOWEGO
CEL:
Wypłukanie z pęcherza strzępków tkanek
zmienionych chorobowo, krwi, ropy
wprowadzenie do pęcherza leków
działających bezpośrednio na błonę
śluzową.
Profilaktycznie u pacjentów z cewnikiem na
stałe
Po zabiegach operacyjnych pęcherza
moczowego i gruczołu krokowego
TRUDNOŚCI- POWIKŁANIA
Poparzenie lub wychłodzenie chorego
Bolesne skurcze pęcherza moczowego
Zatkanie światła cewnika skrzepem
PŁUKANIE PĘCHERZA
MOCZOWEGO
PŁYNY DO PŁUKANIA
Antybiotyki zgodne z antybiogramem
0,1% azotan srebra (zmniejsza obrzęk
błony śluzowej pęcherza)
3% kwas borny lub 0,02% roztwór
chlorheksydyny ( odkażająco)
1-1,5% Rivanol (działa odkażająco)
0,9% NaCl (mechaniczne oczyszczenie)
PŁUKANIE PĘCHERZA
MOCZOWEGO
SPRZĘT
Taki jak do cewnikowania
Zlecony środek do płukania o temp.
37 w miseczce z ciepłą wodą (ok. 40 )
Jałowa strzykawka typu Janeta
Jałowy dren do pobierania
wprowadzanego płynu
PŁUKANIE PĘCHERZA
MOCZOWEGO
Załóż cewnik do pęcherza moczowego i nałóż
zacisk na końcówkę cewnika
Włóż jałowy dren do pojemnika z płynem do
płukania
Zmontuj Janetę i nabierz ok. 100ml płynu i podłącz
ją z końcówką cewnika
Powoli wprowadź płyn
Obserwuj pacjenta, zaprzestań podawania płyny
gdy wystąpi uczucie rozpiernia w pęcherzu
Zaciśnij na kilka sek. cewnik, aby płyn zadziałał w
pęcherzu,
Upuść wprowadzony płyn kierując koniec cewnika
do miski nerkowatej
PŁUKANIE PĘCHERZA
MOCZOWEGO
Obserwuj wypływający płyn
Prowadź płukanie do uzyskania klarownych
popłuczyn
Jednorazowo wprowadzana objętość płynu
zależy od odczuć pacjenta (30-40, 100-200
ml) aby uniknąć bolesnych skurczów
Gdy zachodzi konieczność pozostawienia w
pęcherzu środków leczniczych, zamknąć
cewnik narzędziem zaciskającym