PIELĘGNOWANIE CHORYCH W 

PARAFRENII, ZESPOŁACH 

PARAFRENICZNYCH ORAZ 

PARANOI I ZESPOŁACH 

PARANOICZNYCH

Podział: 

1. Przewlekła parafrenia – parafrenia -psychoza 

parafreniczna  - zespół omamowo - urojeniowy 

(nieznana etiologia) - początek powolny, słabo 

zaznaczony. 

2. Zespoły parafreniczno - organiczne, halucynozy 

powstające na tle toksycznym (alkohol, narkotyki), 

infekcyjnym (zakażenia) lub w przebiegu chorób 

somatycznych (niewydolność krążenia) - początek 

ostry, chorzy odczuwają silny lęk (związany z 

omamami słuchowymi i urojeniami 

prześladowczymi) i są pobudzeni. 

3. Psychozy parafreniczne często są wydzielane 

poza obręb psychoz schizofrenicznych, ze względu 

na następujące kryteria diagnostyczne: logiczne i 

usystematyzowane urojenia (zwykle o treści 

prześladowczej), omamy słuchowe, węchowe i 

smakowe (rzadziej innych zmysłów), nie zaburzona 

świadomość, nie zaburzona osobowość, nie 

zaburzone życie uczuciowe (łącznie z uczuciowością 

wyższą),nastrój może być obniżony (ze względu na 

treść urojeń).

Obraz kliniczny: 

Zwykle bardzo charakterystyczny: chory zaczyna 

słyszeć głosy dochodzące do niego z ulicy, z 

sąsiedniego pomieszczenia. Są to najczęściej 

rozmowy różnych osób, których treść odnosi się do 

chorego. Chory traktuje ich jak prześladowców, 

którzy dybią na jego życie. Urojenia (głównie 

prześladowcze) i omamy (słuchowe, smakowe i 

węchowe) stanowią zwartą całość. Chory dostarcza 

liczne dowody potwierdzające jego obawy, np. że 

ktoś wpuszcza przez dziurkę od klucza gaz, lub 

zatruwa wodę. Oskarżenia kieruje najczęściej pod 

adresem sąsiadów, rodziny. Niektórzy chorzy 

wysyłają do władz pisma z prośbą o interwencję, 

zamianę mieszkania. Latem mogą koczować w 

pobliżu domu, aby móc obserwować poczynania 

„prześladowców” i aby uniknąć „otrucia”, czy 

innego szkodliwego działania „prześladowców”. 

Omamy i urojenia oraz ich urojeniowa interpretacja 

w tym schorzeniu jest wyjątkowo logiczna i spójna. 

W parafreniii brak zaburzeń świadomości, nie 

naruszona jest struktura osobowości, zachowana 

uczuciowość wyższa.

Z biegiem czasu, pod wpływem perswazji udaje się 

chorego z psychozą parafreniczną namówić na 

leczenie. Chory początkowo przejawia skłonność do 

przemilczania urojeń i omamów, potem może trwać 

w przekonaniu, że wszystkie „te zdarzenia” miały 

miejsce, lecz prześladowcy odstąpili od swych 

niecnych zamiarów. Pod wpływem leczenia 

wszystkie objawy patologiczne mogą ustąpić i chory 

staje się krytyczny wobec własnych urojeń i 

omamów.

ROLA PIELĘGNIARKI W OPIECE NAD PACJENTEM W 

PSYCHOZIE PARAFRENICZNEJ: 

1. Zdobyć zaufanie chorego – pacjent nie zawsze 

chce mówić o swoich doznaniach, dopiero po 

zdobyciu zaufania może chcieć się przed nią 

otworzyć i wprowadzić ją w ten czasami dziwny i 

przerażający świat jego przeżyć wewnętrznych. 

2. Zapewnić poczucie bezpieczeństwa – poprzez 

zapobieganie agresji, autoagresji (skok z okna, z 

klatki schodowej). Pacjent, który czuje się zagrożony 

może atakować innych (domniemanych wrogów) lub 

usiłować popełnić samobójstwo (bo boi się 

prześladowań, tortur). Pacjent może uważać, że 

znalazł się w szpitalu przez swoich prześladowców, 

którzy nakłonili do tego personel. 

3. Ukierunkowana obserwacja – o przeżywaniu przez 

chorego urojeń i omamów może dowiedzieć się 

pielęgniarka na podstawie wypowiedzi chorego lub 

jego obserwacji:

pacjent odmawia jedzenia (urojenia trucia)

chodzi po pokoju i coś wącha lub zatyka nos 

(omamy węchowe)

wpatruje się w jeden punkt z wyrazem przestrachu 

(omamy wzrokowe),  może coś zbierać z łóżka, 

strzepywać z odzieży(omamy wzrokowe), kłóci się z 

kimś, rozmawia, zatyka uszy, nadsłuchuje (omamy 

słuchowe).

4. Komunikowanie:

nie utwierdzać chorego w jego przekonaniach, 

można powiedzieć „ja tego nie widzę (nie słyszę), 

ale wierzę, że pan tak to odczuwa i na tym polega 

pana choroba”. Wyjaśnianie choremu 

nieprawdopodobieństwa przeżyć blokuje go i może 

spowodować utratę kontaktu i zaufania. Do pacjenta 

należy mówić w sposób jasny i otwarty, aby nie 

dawać mu pola do domysłów i błędnych 

interpretacji. 

5. Kontrola własnych zachowań i emocji:

pacjenci z psychozą są szczególnie uczuleni na 

nasze zachowanie w stosunku do nich, podobnie jak 

małe dzieci potrafią pod maską uprzejmości wyczuć 

niechęć, złość i inne negatywne uczucia. 

Czasami trudno jest się powstrzymać od 

roześmiania się słysząc treści urojeniowe, czy od 

skomentowania ich w sposób zgodny z naszym 

odbiorem zdarzeń. Ważne jest aby nie dać się 

pacjentowi sprowokować do zachowań 

agresywnych, trzeba starać się zachować spokój i 

opanowanie. Nie dać się wciągnąć w grę „kto tu jest 

ważniejszy” Należy uważać na dotyk, gdyż niektórzy 

chorzy nie lubią być dotykani.

6. Zaplanować zajęcia dla chorego:

należy uwzględnić jego możliwości intelektualne i 

społeczne. Podczas terapii zajęciowej nie łączy się 

chorych skłonnych do dominacji, agresji z 

pacjentami depresyjnymi czy lękowymi. Należy 

dyskretnie czuwać, aby pacjent agresywny nie 

zagrażał sobie i innym podczas pracy. Jeżeli 

zachodzi konieczność interwencji, należy to zrobić w 

sposób zdecydowany i nim dojdzie do konfliktu. 

7. Dbałość o stan higieniczny chorego:

pacjenci z psychozą omamowo-urojeniową najczęściej 

sami dbają o własną higienę, jednakże w okresie 

zaostrzenia objawów bądź w starszym wieku mogą 

wymagać pomocy przy tych czynnościach. 

8. Dbałość o prawidłowe odżywianie: chorzy ze 

względu na urojenia mogą odmawiać przyjmowania 

posiłków, mogą je chować, wyrzucać, prowokować 

wymioty. W takiej sytuacji można zaproponować 

pacjentowi możliwość obserwowania przyrządzania 

posiłków lub spożywania z nim pokarmów. Czasami 

podejrzliwość znika, gdy pielęgniarka spróbuje dany 

pokarm. Nie należy zmuszać chorego do jedzenia 

posiłku, co do którego ma podejrzenia , stosowanie 

przymusu może utwierdzić chorego w jego 

podejrzeniach. Jeżeli odmowa przyjmowania posiłków 

przedłuża się wówczas może dojść do konieczności 

karmienia przez sondę żołądkową. Pacjenci z 

urojeniami trucia i tendencjami samobójczymi mogą 

po karmieniu wywoływać odruchy wymiotne. Należy 

pamiętać o udokumentowaniu ilości podanych płynów 

i pożywienia.

9. Dbałość o sen i wypoczynek:

jest bardzo ważny w powrocie do zdrowia. Obecność 

zaufanej pielęgniarki przy chorym może korzystnie 

wpłynąć na jego sen, szczególnie wtedy gdy 

przeżywa urojenia prześladowcze. Poprzez 

właściwie ukierunkowaną rozmowę można odwrócić 

uwagę chorego od przykrych myśli i domniemanych 

prześladowców.

Pacjenta paranoidalnego oprócz usystematyzowanych 

urojeń charakteryzują ilościowe zaburzenia 

emocjonalne polegające na utrzymywaniu się przez 

długi czas napięcia afektywnego, zalegania afektu, 

znacznej drażliwości, połączonej niekiedy z 

nietrzymaniem afektu, nieufnością, podejrzliwością i 

dysforii. Postawa paranoidalna jest związana z 

poczuciem stałego prześladowania.

Paranoja rozwija się od urojeń ksobnych, do urojeń 

prześladowczych lub wielkościowych. Projekcja 

podejrzeń pacjenta na innych i przekonanie, że chcą 
go skrzywdzić lub zabić, czyni z osoby paranoidalnej 

trudnego w kontakcie chorego. Osoba paranoidalna 

rzeczywistym zdarzeniom i błahym zajściom nadaje 

wielkie znaczenie, aby podtrzymać swe przekonanie o 

zmowie otoczenia. Jeśli swoje podejrzenia wyładuje na 

zewnątrz w agresywnych aktach przeciwko swoim 

"wrogom", niemal nieunikniona jest kontr agresja, 

która utwierdza go w urojeniowym przekonaniu o 

grożącym niebezpieczeństwie.

Osobowość paranoidalna cechuje się napięciem, 

brakiem poczucia bezpieczeństwa, jest sztywna, 

tajemnicza i izolująca się, a ludzie nie są godni 

zaufania. Jest nadmiernie zainteresowana opinią 

innych o sobie, oraz jest niezdolna do współpracy. 

Mogą pojawić się halucynacje słuchowe o treści 

samooskarżającej, w wyniku zaś zaburzeń 

organicznych pojawiają się halucynacje wzrokowe, 

których treścią są sytuacje zagrażające życiu 

pacjenta. Pod wpływem urojeń i halucynacji pacjent 

jest sarkastyczny, szyderczy, agresywny i 

gwałtowny.

POSTĘPOWANIE PIELĘGNIARSKIE. 

Komunikacja:

używaj prostego, jasnego języka i unikaj kontaktu 

fizycznego, by pacjent nie zinterpretował mylnie 

słów, działań lub znaczeń.

unikaj walki typu "kto jest silniejszy", przyjmuj 

spokojnie wyższość pacjenta i jego sarkastyczne 

zachowanie.

dostarczaj mu oparcia będąc pewną siebie i 

niekarzącą.

unikaj wykorzystywania logiki i prób rozumowania 

wraz z pacjentem.

akceptuj jego lęki, a uwagę skierowuj na inne 

zajęcia. 

Potrzeby fizyczne:

dieta - pacjent może unikać jedzenia (bojąc się, że 

zostanie otruty), pozwól mu jadać własne posiłki, we 

własnych naczyniach lub jedz razem z nim.

sen - pacjent może bać się spać z innymi w jednym 

pokoju.

wygląd - pacjent jest zwykle w stanie dbać o swoje 

własne potrzeby, próby pomocy podejmowane przez 

pielęgniarkę mogą sprawiać mu przykrość.

 

Ochrona:

Zawsze istnieje groźba dla innych i dla samego 

pacjenta. Czuwaj nad nim, gdy przeżywa 

halucynacje i dokładnie obserwuj go.

 

Rozrywki:

Wskazane są indywidualne, nie wiążące się ze 

współzawodnictwem zadania, wymagające 

pewnego stopnia koncentracji. Nie oczekuj od 

pacjenta, by współzawodniczył z innymi lub nawet 

współpracował z nimi. Składanki, krzyżówki - 

wszystko to jest dobrą terapią, ponieważ wymaga 

znacznego skupienia i zostawia mniej czasu na 

koncentrowanie się na urojeniach.

Podstawowym zadaniem pielęgniarki w pracy z 

pacjentem paranoidalnym jest zmniejszenie jego 

poczucia winy i uczucia odrzucenia oraz pomoc mu 

w nawiązaniu bliższego kontaktu z rzeczywistością.