Jan Łazowski
Fizykoterapia
Wykład 1.
Definicje, energia i reakcje
organizmu
1. Rok fizjoterapii, semestr letni
Dn. 01. 03. 2009
Jan Łazowski
Fizykoterapia
Wykład 1.
Definicje, energia i reakcje
organizmu
1. Rok fizjoterapii, semestr letni
Dn. 01. 03. 2009
07:43
2
Definicja fizykoterapii
Stosowanie energii
fizycznych do
leczenia, rehabilitacji,
odnowy biologicznej i
profilaktyki
07:43
3
Dyscypliny pokrewne
Fizjoterapia
Medycyna fizykalna
Balneologia – lecznictwo
uzdrowiskowe
Fizjatria
Przyrodolecznictwo
Wodolecznictwo - hydroterapia
07:43
4
Rodzaje energii
Stosowane w fizykoterapii
Promieniowania elektromagnetycznego (pem)
Cieplna
Elektryczna
Mechaniczna
Występujące w organizmie człowieka
Chemiczna
Cieplna
Mechaniczna
Elektryczna
Pem podczerwone
07:43
5
Zasady dotyczące energii
Zasada zachowania energii
Energia nie może być wytwarzana ani zniszczona
Do wykonania pracy konieczna jest
różnica potencjałów energii i energia
swobodna
Różnica potencjałów to np. różnica temperatur,
napięcia elektrycznego, mechaniczna energia
potencjalna
Tu występuje pojęcie entropii i fizycznego końca
świata, oraz powiązanie fizyki z teorią informacji
a także zasada równoważności energii i materii
07:43
6
Jednostki energii
Podstawowa jednostka:
dżul
(J)
Stara jednostka: kaloria (kal)
1 J = 0,24 kal
1 kal = 4,18 J
Kilogramometr. 1 kgm = 9,8 J
Kilowatogodzina. 1 kWh = 3 600 000 J
07:43
7
JEDNOSTKI MOCY
Podstawową jednostka mocy
jest wat (W)
Moc wynosi 1 W gdy praca
wielkości 1 J jest wykonywana
przez jedną sekundę.
Koń mechaniczny (moc samochodów)
1 koń mech. = 736 W
07:43
8
Podwielokrotności
decy = 0,1
centy = 0,01
mili = 0,001
µ (mikro) = 0,000 001 (jedna
milionowa)
nano = 0,000 000 001 (jedna
miliardowa)
piko = 0.000 000 000 001 (jedna
bilionowa)
07:43
9
Wielokrotności
hekto = x 100
kilo = x 1000
Mega = x 1000 000
giga = x 1000 000 000
Przykłady
1000 W = kW 1 000 000 W = 1 MW
0,001 W = mW 0,000 001 W = 1 µW
07:43
10
Nośniki energii
Dla ciepła każda substancja
Dla energii elektrycznej przewodniki i
pole elektryczne
Dla energii mechanicznej substancje
nieelastyczne i pole grawitacyjne
Energia elektromagnetyczna rozchodzi
się przez promieniowanie nie potrzebuje
żadnego nośnika
07:43
11
Natężenie
Natężenie to ilości energii, przechodzącej przez
przewodnik w jednostce czasu, zależy od
potencjału i mocy źródła oraz przewodności
przewodnika
Przewodnik posiada ograniczona zdolność
przewodzenia energii – przewodność
Odwrotnością przewodności jest opór jaki
stawia przewodnik
Natężenie zależy także od różnicy potencjałów
czyli napięcia
Pem nie potrzebuje nośnika, nie jest
ograniczane przewodnością. Natężenie pem
zależy od mocy źródła, przenikalności
środowiska i rozproszenia promieniowania
07:43
12
JEDNAKOWE, POWTARZAJĄCE SIĘ
NIEZMIENNIE PRZEPŁYWY ENERGII,
SĄ REGUŁĄ W PRZYRODZIE
Cykle, drgania, rytmy
Kosmiczne
Kwantowe
Biologiczne
Społeczne
Cykliczność łączy zmienność ze stałością
Można je mierzyć w czasie i w przestrzeni
07:43
13
Miary cykli, rytmów (w
czasie)
Okres czas trwania cyklu (T)
jednostka czas
Częstotliwość (F), jednostka Herc (H)
T = 1/F F= 1/T
Amplituda oznaczana jednostkami
natężenia
Fazy
Cykle ciągłe i impulsowe (przerywane)
07:43
14
Miary cyklu
07:43
15
Fazy cyklu
07:43
16
FALE I DRGANIA
Są to jednostajne zmiany
obserwowane w przestrzeni
Długość fali (jednostki długości)
Częstotliwość (Herce)
Prędkość rozchodzenia się fal
Amplituda
Fazy
07:43
17
Cykle impulsowe
okres
faza przerwy
0
faza impulsu
10
20
25
35
40
45
50
55
60
65 ms
5
15
30
Faza impulsu = 10 ms
Faza przerwy = 15 ms
Okres = 25 ms
Wypełnienie = 10 : 25 = 40%
07:43
18
Kształty najczęściej
stosowanych impulsów
Prostokątny
Sinusoidalny
Trójkątny
Trapezoidalny
Eksponencjalny
07:43
19
Organizm a energia
Organizm potrzebuje następujących
energii:
Ciepła wyrażanego temperaturą od -20
0
C
do +36
0
C
Światła – tj. pem
w zakresie od 200 do 15 000 nm
o natężeniu od 0,12 do 0,005 W/cm
2
Energii pola grawitacyjnego ziemi i
mechanicznej z rąk innych ludzi
Energii pola magnetycznego ziemi
Energii pól elektrycnych
07:43
20
Biologiczne rodzaje energii
Energie w postaciach
biologicznie naturalnych
Energie nienaturalne,
niespotykane w biosferze
człowieka
07:43
21
Cechy naturalnych form
energii
Występują obficie w biosferze. Niskie napięcia
energii elektrycznej, występują obficie w
organizmie,
i w biosferze
Są niezbędne do powstania i zachowania życia na
ziemi.
Ustrój wykształcił specjalne receptory dla ich
rozpoznania, człowiek zmysłami rozpoznaje ich
obecność i nasilenie.
Zmysły ostrzegają o szkodliwym natężeniu tych
energii, aparatura uzupełnia spostrzeganie, nie
jest niezbędna do ochrony życia.
07:43
22
Cechy nienaturalnych form
energii
Nie występuje w biosferze wcale lub tylko
śladowo. Zostają wytwarzane przez
człowieka
Nie są niezbędne do utrzymania życia.
Nie są percepowane przez żadne
receptory zmysłowe, człowiek nie
dostrzega ich obecności
O ich szkodliwym działaniu ostrzega
wyłącznie aparatura pomiarowa,
niezbędna do ochrony życia ludzi i
środowiska.
07:43
23
Zmiany wywołane w
organizmie przez energie
naturalne
Są to czynne reakcje adaptacyjne, dla każdej
energii inne, które przeważają nad zmianami
biernymi.
Działa energia, która została przez tkanki
zaabsorbowana, ale wielkość reakcji jest zależna
od pobudliwości ustroju a nie tylko od ilości
absorbowanej energii
Reakcje są różnorodne w wielu narządach,
zawierają elementy miejscowe i oddalone,
chwilowe i trwałe
Wywierają bezpośredni wpływ na psychikę oraz
mogą działać przez sugestie.
07:43
24
Schemat reakcji na energię
naturalną
ENERGIA
zmiana bierna
Układ nerwowy
i hormonalny
reakcja
reakcja
reakcja
NATURALNA
receptory
efektory
07:43
25
Zmiany wywołane energiami
nienaturalnymi - sztucznymi
Bierne, miejscowe zmiany fizyko-
chemiczne i molekularne. Nieswoiste
reakcje komórkowe.
Zmiany występują w czasie podawania
energii i w miejscu jej absorpcji
Działa tylko ta energia, która została
przez tkanki zaabsorbowana, wielkość
zmiany jest proporcjonalna do ilości
zaabsorbowanej energii.
Na psychikę mogą oddziaływać tylko
wtórnie, np. przez sugestię.
07:43
26
Schemat reakcji na energię
sztuczną
Układ nerwowy
i hormonalny
zmiana bierna
Powłoki skórne
receptory niepobudzone
efektory nie reagują
SZTUCZNA
ENERGIA
07:43
27
Rodzaje zmian wywołanych w
ustroju
Miejscowe i oddalone
Chwilowe i trwałe
Reakcje czynne (adaptacyjne),
zmiany bierne (lokalne)
Po jednym zabiegu i po serii
zabiegów (sumowane
)
07:43
28
Mierzenie dawki energii
Miarami fizycznymi
ilość
moc
gęstość
Miarami fizjologicznymi
wg reakcji tkanek
wg odporności tkanek
07:43
29
Ilość energii
Jule i kalorie,
Moc energii
Waty i miliwaty,
Natężenie
ampery
Gęstość energii
Jule na cm
2
, waty na cm
2
, ampery
na cm
2
,
Fizyczne miary energii leczniczych
07:43
30
Fizjologiczne miary dawek
energii określa się wielkością
reakcji
Podprogowa,
Progowa
Nadprogowa
Średnia terapeutyczna
Submaksymalna
Maksymalna
Szkodliwa
07:43
31
Terapeutyczne miary dawek
określa się wielkością reakcji
leczniczej
ś
07:43
32
FIZYCZNE MIARY DAWEK
ILOŚĆ ENERGII wyrażona w DŻULACH
Energia rozłożona w czasie wyrażą się
MOCĄ mierzoną w WATACH tj. liczbą dżuli na sekundę
Energia rozłożona w przestrzeni wyraża się
GĘSTOŚCIĄ tj. liczbą dżuli na CENTYMETR 2
W sumie najważniejsze parametry dawki to:
1. Ilość energii
2. Wielkość czasu w którym jest podawana
3. Wielkość powierzchni przez którą jest
podawana
07:43
33
Tolerancja energii
Granica tolerancji
Różna dla różnych energii
Wyraża się wielkością dawki,
która uszkadza tkanki
Dawki terapeutyczne musza
się mieścić poniżej granicy
tolerancji
07:43
34
Objawy nietolerancji
Występujące u wszystkich ludzi
Miejscowe uszkodzenie tkanek
Ogólne zaburzenie zdrowia
Ból i zaburzenia emocjonalne (np. lęk)
Odczyny indywidualne
Alergiczne
Nadwrażliwość
Reakcje paradoksalne
07:43
35
Rodzaje zakładów
fizykoterapii
Szpitalne
Ambulatoryjne
Specjalistyczne (wg chorób)
Małe, na 1 do 4 metod
Uniwersalne (wieloprofilowe,
polikliniczne)
07:43
36
Wymagania, które musi
spełniać gabinet fizykoterapii
Personel
Pomieszczenie
Ekonomia – finanse
Sanitarno-epidemiologiczne
Bezpieczeństwa i higieny pracy
Estetyczne
07:43
37
Personel, kompetencje
Lekarze
Magistrowie fizjoterapii (rehabilitacji)
Licencjaci fizjoterapii (technicy)
Masażyści dyplomowani
Pielęgniarki (mgr, dypl. licenc.
przyuczone)
Sanitariusze
Kąpielowi (w uzdrowiskach)
Sprzątaczki
07:43
38
Pomieszczenia -
funkcjonalność
Pomieszczenia główne
Gabinet lekarski
Stanowiska zabiegowe
Aparatura lecznicza
Poczekalnie i wypoczywalnie
Sanitariaty
Pomieszczenia dodatkowe
Rejestracja i archiwa
Pokój socjalny
Pomieszczenia na sprzęty i środki czystości
07:43
39
Dokumentacja zabiegów
Wymagane prawnie
Zlecenie lekarskie
Książka ewidencji leczonych
Dowód wykonania
Dodatkowe
Plany zabiegów
Kartoteki alfabetyczne pacjentów
Harmonogramy pracy
I inne
07:43
40
Przygotowanie zabiegu
Przywitanie
Zapoznanie się ze skierowaniem
Postępowanie rozpoznawczo-informacyjne
rozmowa z pacjentem
Przygotowanie stanowiska zabiegowego i
aparatu
Ułożenie pacjenta
Ustawienie aplikatorów i parametrów
zabiegu
Włączenie energii
07:43
41
Przebieg zabiegu
Rodzaje zabiegów wg udziału terapeuty
Przez cały czas zabiegu działa terapeuta
Terapeuta działa tylko w określonych
fazach
Terapeuta daje instrukcje a pacjenta sam
wykonuje zabieg w przychodni lub w
domu
Kontrola wykonania
07:43
42
Zakończenie zabiegu
Na sygnał dźwiękowy i ewentualnie
świetlny
Odstawienie aparatury
Udzielenie pomocy przy wstaniu,
ubieraniu
Udzieleniu wyjaśnień
Ustaleniu dalszego postępowania
07:43
43
Ocena wyniku fizykoterapii
Może być oczywista
Może być utrudniona przez:
Jednoczesne stosowanie innych
metod leczenia
Samoistne ustępowanie chorób
Działanie psychoterapeutyczne
(placebo)
07:43
44
Placebo
Jest oddziaływaniem psychologicznym a
nie fizykalnym
Towarzyszy wszystkim terapiom, często
również fizykoterapii
Jest zjawiskiem korzystnym
Należy powiększać działanie placebo
Planowo i świadomie stosowane
oddziaływanie psychologiczne, to już nie
jest placebo lecz psychoterapia
07:43
45
KONTAKT Z PACJENTEM
Odbywa się w czterech obszarach
Etyczno-prawnym,
Poznawczym (wiedza
profesjonalna)
Emocjonalnym
INTERWENCJI TERAPEUTYCZNEJ
(ZABIEG)
07:43
46
Zeszyt ćwiczeń
Student jest zobowiązany prowadzić
zeszyt ćwiczeń, w którym opisuje zabiegi
wykonywane osobiście lub obserwowane.
Zeszyt powinien zawierać 10 opisów na
każdy semestr z różnych rodzajów
zabiegów. W sumie trzydzieści opisów.
Jest to warunek dopuszczenia do
egzaminu z fizykoterapii.
Jakość zeszytu może zaważyć na stopniu
z egzaminu
07:43
47
Rubryki zeszytu ćwiczeń
O pacjencie
O zabiegu
Data Inicjały
pacjen-
ta lub
nr
ewiden
.
Rozpo-
znanie
lub
objawy
Rodzaj
zabiegu
Lokali-
zacja
Para-
metry
energi
i
Czas
trwania/
liczba
kolejna
zabiegu
Skutki
i
uwagi
07:43
48
KONIEC WYKŁADU