CZYNNIKI 

CZYNNIKI 

MUTAGENNE

MUTAGENNE

 

 

 

 

Mutagenami nazywamy 

Mutagenami nazywamy 

czynniki indukujące 

czynniki indukujące 

powstawanie mutacji 

powstawanie mutacji 

znacznie ponad poziom 

znacznie ponad poziom 

mutacji spontanicznych. 

mutacji spontanicznych. 

Niektóre z tych mutacji 

Niektóre z tych mutacji 

mogą powodować 

mogą powodować 

transformację 

transformację 

nowotworową 

nowotworową 

(kancerogenezę), wady 

(kancerogenezę), wady 

rozwojowe 

rozwojowe 

(teratogenezę), lub 

(teratogenezę), lub 

śmierć komórek (całeo 

śmierć komórek (całeo 

organizmu).

organizmu).

 

 

 

 

 

 

 

 

Czynniki mutagenne

Czynniki mutagenne

 podzielono na:

 podzielono na:



ENDOGENNE

ENDOGENNE



EGZOGENNE:

EGZOGENNE:

- biologiczne

- biologiczne

- chemiczne

- chemiczne

- fizyczne

- fizyczne

 

 

 

 

ENDOGENNE:

ENDOGENNE:



depurynacja

depurynacja



depirymidynacja

depirymidynacja



wolne rodniki

wolne rodniki



nieenzymatyczna metylacja

nieenzymatyczna metylacja



błędy replikacji

błędy replikacji

 

 

 

 

EGZOGENNE:

EGZOGENNE:



Biologiczne:

Biologiczne:

- wirusy DNA, np. wszczepiennego 

- wirusy DNA, np. wszczepiennego 

zapalenia   wątroby typu B i C

zapalenia   wątroby typu B i C

- wirusy RNA, np. retrowirusy

- wirusy RNA, np. retrowirusy

 

 

 

 

Chemiczne:

Chemiczne:

-

kwas azotawy

kwas azotawy

-

hydroksylamina (HA)

hydroksylamina (HA)

-

związki alkilujące (np. sulfonian dietylowy, sulfonian 

związki alkilujące (np. sulfonian dietylowy, sulfonian 

etylometylowy, iperyt azotowy, diepoksybutan)

etylometylowy, iperyt azotowy, diepoksybutan)

-

analogi zasad azotowych (np. 2-aminopuryna, 5-

analogi zasad azotowych (np. 2-aminopuryna, 5-

bromouracyl)

bromouracyl)

-

barwniki akrydynowe (oranż akrydynowy, proflawina, 

barwniki akrydynowe (oranż akrydynowy, proflawina, 

akryflawina)

akryflawina)

-

wolne rodniki tlenowe (np. rodnik hydroksylowy)

wolne rodniki tlenowe (np. rodnik hydroksylowy)

-

nadtlenki 

nadtlenki 

-

policykliczne

policykliczne

 

 

 

 

Do chemicznych 

Do chemicznych 

czynników należą także 

czynników należą także 

niektóre leki:

niektóre leki:

a)

a)

cytostatyki, np.:

cytostatyki, np.:



busulfan

busulfan



cyklofosfamid

cyklofosfamid



aminopteryna

aminopteryna



azatiopryna (Imuran)

azatiopryna (Imuran)



ametopteryna (Methotrexat)

ametopteryna (Methotrexat)



winkrystyna (Oncovin)

winkrystyna (Oncovin)

b)

b)

antybiotyki o właściwościach 

antybiotyki o właściwościach 

cytostatycznych:

cytostatycznych:



aktynomycyna C i D

aktynomycyna C i D



daunomycyna

daunomycyna

 

 

 

 

Odrębną grupę mutagenów 

Odrębną grupę mutagenów 

stanowią związki chemiczne, 

stanowią związki chemiczne, 

które mogę występować w 

które mogę występować w 

produktach spożywczych:

produktach spożywczych:



produkty pirolizy aminokwasów

produkty pirolizy aminokwasów



mykotoksyny

mykotoksyny



środki konserwujące, np. azotyn 

środki konserwujące, np. azotyn 

sodowy

sodowy

 

 

 

 

Czynniki fizyczne:

Czynniki fizyczne:

Promieniowanie jonizujące:

Promieniowanie jonizujące:

-

promieniowanie X

promieniowanie X

-

promienie alfa, beta i gamma

promienie alfa, beta i gamma

-

promieniowanie kosmiczne

promieniowanie kosmiczne

-

protony i neutrony emitowane przy 

protony i neutrony emitowane przy 

promieniotwórczym rozpadzie pierwiastków

promieniotwórczym rozpadzie pierwiastków

Promieniowanie niejonizujące:

Promieniowanie niejonizujące:

-

-

promieniowanie ultrafioletowe (UVA i UVB)

promieniowanie ultrafioletowe (UVA i UVB)

 

 

 

 

 

 

 

 

Bibliografia:

Bibliografia:

Podstawy genetyki dla studentów 

Podstawy genetyki dla studentów 

i lekarzy

i lekarzy

, pod red. Gerarda 

, pod red. Gerarda 

Drewy i Tomasza Ferenca, 

Drewy i Tomasza Ferenca, 

Wydawnictwo Medyczne Urban & 

Wydawnictwo Medyczne Urban & 

Partner, Wrocław 2005

Partner, Wrocław 2005