Systemy Rozrachunku 

Papierów Wartościowych w 

Polsce i Unii Europejskiej – 

Prezentacja publikacji

Warszawa,  dnia 3 marca 2009 r.

Beata Wróbel

Karolina Nakoneczny

Małgorzata Kapis

Anna Zielińska

Elżbieta Budrewicz

Geneza i historia powstania 

publikacji

• Grudzień 2005 r. – inicjatywa zgłoszona 

na posiedzeniu Rady ds. Systemu 
Płatniczego

• 2007-2008 – prace nad publikacją
• Przygotowanie przy współpracy:

– NBP (DSP, DOK)
– KDPW
– GPW

• Koordynacja współpracy – NBP

Cel publikacji

• Usystematyzowanie i rozpowszechnienie 

wiedzy na temat procesów zachodzących 

na rynku kapitałowym ze szczególnym 

uwzględnieniem funkcji depozytowo-

rozliczeniowo-rozrachunkowych i 

świadomości, jakie znaczenie mają te 

procesy dla prawidłowego funkcjonowania 

rynku finansowego

• Popularyzacja wiedzy nt. polskiego systemu 

rozrachunku papierów wartościowych poza 

granicami kraju (publikacja w wersji 

językowej angielskiej i rosyjskiej)

Zakres tematyczny

1. Procesy zachodzące na rynku 

kapitałowym oraz podmioty biorące 

udział w tych procesach

2. Historia i obecna działalność centralnych 

kontrpartnerów oraz depozytów papierów 

wartościowych w krajach Unii 

Europejskiej i w Polsce

3. Kierunki zmian funkcjonowania 

izb rozliczeniowych, centralnych 

kontrpartnerów oraz depozytów papierów 

wartościowych na świecie, w Unii 

Europejskiej i w Polsce

Procesy zachodzące na rynku 

kapitałowym (1)

* Dla uproszczenia na schemacie pominięto, analogiczne do rejestracji, pojęcie deponowania, 
odnoszące się do powierzania instytucji świadczącej usługi depozytowe papierów wartościowych 
występujących w formie materialnej.

Procesy zachodzące na rynku 

kapitałowym (2)

– emisja papierów wartościowych
– rejestracja i deponowanie papierów 

wartościowych

– zawieranie transakcji
– rozliczenie
– rozrachunek

Procesy zachodzące na rynku 

kapitałowym – Emisja papierów 

wartościowych

– Cele i korzyści wynikające z emisji
– Proces emisji

•Publiczna oferta papierów 

wartościowych

•Oferta papierów wartościowych 

niebędąca ofertą publiczną

Zawieranie transakcji

Podmioty działające na rynku 

kapitałowym i ich rola (1)

– Emitenci

• Zapewniają podaż
• Dwie główne kategorie emitentów: 

emitenci akcji i obligacji

– Inwestorzy

• Reprezentują stronę popytową
• Dwie główne kategorie inwestorów: 

indywidualni oraz instytucjonalni

– Operatorzy platform obrotu

• Organizują obrót instrumentami 

finansowymi

• Platformy obrotu na rynku kapitałowym w 

Polsce

Podmioty działające na rynku 

kapitałowym i ich rola (2)

– Firmy inwestycyjne
– Izby rozliczeniowe i centralni 

kontrpartnerzy (CCP)

– Depozyty papierów wartościowych 

(CSD)

– Nadzorcy i regulatorzy
– Banki centralne

Historia i obecna działalność CCP 

oraz depozytów papierów 

wartościowych w krajach UE i w 

Polsce

• Infrastruktura deponowania, rozliczeń  

i rozrachunku papierów 
wartościowych w UE – rozwój i stan 
obecny

• Infrastruktura deponowania, rozliczeń 

i rozrachunku w Polsce – historia i stan 
obecny

Infrastruktura deponowania, 

rozliczeń i rozrachunku papierów 

wartościowych w UE – rozwój i 

stan obecny

• Rozwój i obecna rola centralnych 

kontrpartnerów

• Rozwój i obecna rola depozytów 

papierów wartościowych

• Obecny stopień integracji kapitałowej i 

operacyjnej depozytów papierów 

wartościowych oraz centralnych 

kontrpartnerów

Rozwój i obecna rola 

centralnych konrpartnerów

• Historia tworzenia izb rozliczeniowych i 

CCP

• Obecna rola CCP

• Regulacje i nadzór

• Tendencje

• Docelowy model rozliczeń na rynku UE

• Historia tworzenia CSD

• Obecna rola CSD

• Regulacje i nadzór

• Tendencje

• Model docelowy

Rozwój i obecna rola depozytów 

papierów wartościowych

• Poziom integracji krajowej i 

międzynarodowej

• Działalność w zakresie integracji 

infrastruktury świadczącej usługi 
posttransakcyjne

Obecny stopień integracji 

depozytów papierów wartościowych 

oraz centralnych kontrpartnerów

Infrastruktura deponowania, 

rozliczeń i rozrachunku w Polsce – 

historia i stan obecny

• Historia i obecna rola Krajowego 

Depozytu Papierów Wartościowych SA 

(KDPW SA), charakterystyka systemu 

KDPW

• Historia i obecna rola Rejestru Papierów 

Wartościowych (RPW), charakterystyka 

systemu RPW

Historia i obecna rola KDPW SA 

(1)

• 1991 -  utworzenie GPW, depozyt w ramach 

giełdy

• 1994 – utworzenie KDPW SA

• Podstawowe funkcje:

– rejestracja instrumentów finansowych,

– prowadzenie kont depozytowych i rachunków 

papierów wartościowych,

– obsługa realizacji praw z papierów wartościowych 

i operacji na papierach wartościowych,

– prowadzenie rozliczeń transakcji (rynek 

regulowany, transakcje poza rynkiem 

regulowanym)

– prowadzenie rozrachunku

– zarządzanie ryzykiem

Historia i obecna rola KDPW SA (2)

• Pozostałe funkcje:

– nadawanie kodów ISIN
– fundusz gwarancyjny dla OFE
– obsługa wypłat transferowych
– zarządzanie systemem rekompensat

• Współpraca operacyjna z 

depozytami zagranicznymi

 

Historia i obecna rola RPW

• Historia powstania RPW :

– 1990/1991 -pierwsze emisje bonów pieniężnych 

NBP i bonów skarbowych

– 1995/1996 - dematerializacja bonów skarbowych i 

bonów pieniężnych NBP

– 2003 - powstanie Rejestru Papierów Wartościowych

• Podstawowe funkcje RPW

– Prowadzenie rachunków i kont depozytowych 

papierów wartościowych oraz obsługa operacji na 

tych papierach

– Przeprowadzanie przetargów skarbowych papierów 

wartościowych przy wykorzystaniu elektronicznego 

system przetargowego

Kierunki zmian funkcjonowania 

izb rozliczeniowych, CCP 

oraz depozytów na świecie, w UE i w 

Polsce

• Cele integracji w zakresie infrastruktury 

depozytowo-rozliczeniowo-rozrachunkowej

• Inicjatywy międzynarodowe w zakresie 

integracji infrastruktury depozytowo-

rozliczeniowo – rozrachunkowej

• Inicjatywy podejmowane w ramach UE

• Rozwój infrastruktury rynku kapitałowego w 

Polsce

Cele integracji w zakresie 

infrastruktury depozytowo-

rozliczeniowo-rozrachunkowej

• Integracja rozumiana szeroko:

– konsolidacja i tworzenie wspólnych struktur
– harmonizacja zasad działania

• Dążenia integracyjne w UE (likwidacja barier, 

harmonizacja, konsolidacja, tworzenie 

struktur paneuropejskich, tj. T2S, CCBM)

• Dążenia integracyjne na świecie 

(harmonizacja, konsolidacja)

Inicjatywy międzynarodowe w 

zakresie integracji infrastruktury 

depozytowo– rozliczeniowo–

rozrachunkowej

• Międzynarodowe inicjatywy normatywne:

– konwencja haska
– UNIDROIT

• Międzynarodowe rekomendacje dla systemów 

rozrachunku papierów wartościowych i 

centralnych kontrpartnerów (BIS, CPSS-

IOSCO)

• Międzynarodowe inicjatywy branżowe (G-30, 

ISSA, SMPG)

Inicjatywy podejmowane w 

ramach UE

• Rada Europejska i Rada UE oraz 

Komisja Europejska

• Europejski System Banków Centralnych 

(ESBC) i Europejski Bank Centralny 
(EBC)

• Europejskie inicjatywy branżowe

Inicjatywy Rady Europejskiej, Rady 

UE

i Komisji Europejskiej

• Dyrektywy
• Komunikaty
• Biała księga w sprawie polityki usług 

finansowych na lata 2005 - 2010

• Raport Lamfalussy’ego
• Raporty Giovanniniego
• Przyjęcie Code of Conduct i utworzenie 

Grupy Monitorującej

Europejski System Banków 

Centralnych i Europejski Bank 

Centralny (1)

• Rola nadzorcza ESBC

– Nadzór typu oversight
– Przyczyny sprawowania nadzoru
– Podstawy prawne nadzoru (art. 105 TWE)

• ESBC jako użytkownik infrastruktury 

posttransakcyjnej

– Operacje kredytowe EBC 
– Ocena infrastruktury względem User standards

Europejski System Banków 

Centralnych i Europejski Bank 

Centralny (2)

• Udział ESBC w tworzeniu infrastruktury 

posttransakcyjnej

– CCBM
– TARGET
– TARGET2-Securities

• Rola ESBC w promowaniu bezpieczeństwa 

i efektywności rozliczeń i rozrachunku

Europejski System Banków 

Centralnych i Europejski Bank 

Centralny (3)

• ECSDA

– standardy dotyczące dni i godzin pracy 

systemów rozrachunku oraz ostateczności 

rozrachunku, 

– standardy dotyczące obsługi zdarzeń 

korporacyjnych, 

– standardy dotyczące harmonizacji zasad 

zestawiania instrukcji rozrachunku (we 

swpółpracy z European Securities Forum)

• EACH 

– standardy zarządzania ryzykiem przez 

centralnych kontrpartnerów

• FESE

Europejskie inicjatywy branżowe 

(1)

European Code of Conduct on 

Clearing and Settlement

 

• Wprowadzenie przejrzystości opłat za usługi 

(zawieranie transakcji, rozliczanie, 

rozrachunek) – publikacja porównywalnych 

cenników

• Przyjęcie niedyskryminujących, przejrzystych 

zasad dostępu do instytucji infrastruktury i 

współpracy operacyjnej między nimi

• Wprowadzenie podziału usług na kategorie i 

sposobu księgowania przychodów 

generowanych przez poszczególne kategorie 

usług

Europejskie inicjatywy branżowe 

(2)

Rozwój infrastruktury rynku 

kapitałowego w Polsce

• Programy rządowe
• Wpływ rozwoju giełdy na ewolucję 

infrastruktury deponowania, rozliczeń i 

rozrachunku papierów wartościowych

• Kierunki rozwoju systemu KDPW oraz 

udział w pracach harmonizacyjnych

• Działalność NBP w zakresie rozwoju usług 

posttransakcyjnych

Programy rządowe

• Harmonogram rozwoju rynku 

kapitałowego w Polsce do 2001 r. (1998 
r.)

• Przedsiębiorczość – Rozwój – Praca 

(2002 r.)

– Zarys strategii rozwoju rynku kapitałowego
– Program działań mających na celu rozwój 

rynku kapitałowego

• Agenda Warsaw City 2010 (2004 r.)

– Konieczność zapewnienia efektywnej 

infrastruktury rozliczeniowej w związku z 

umiędzynarodowieniem rynku, dywersyfikacją 

oferty produktowej oraz rynkowej

– Potrzeba usuwania ograniczeń regulacyjnych w 

celu zapewnienia możliwości stosowania 

rozwiązań obecnych na innych rynkach m.in. 

uruchomienie krótkiej sprzedaży, umożliwienie 

prowadzenia rachunków zbiorczych dla 

pośredników zagranicznych

– Spójna polityka konkurencyjności w zakresie 

opłat transakcyjnych i rozliczeniowych 

Wpływ rozwoju GPW na rozwój 

systemu rozliczeniowego

• Realizacja strategii KDPW SA

– Poszerzanie oferty świadczonych usług
– Modernizacja technologiczna, wprowadzanie 

światowych standardów komunikacyjnych

– Współpraca operacyjna z zagranicznymi 

instytucjami depozytowo-rozliczeniowymi

– Prace standaryzacyjne i harmonizacyjne

• Udział w pracach stowarzyszeń 

międzynarodowych (ECSDA, EACH, SMPG)

• Udział w pracach RRRF
• Udział w pracach legislacyjnych

Kierunki rozwoju systemu KDPW 

oraz udział w pracach 

harmonizacyjnych

• Na poziomie krajowym:

– Udział w pracach legislacyjnych
– Operator systemów płatności w złotych i 

euro

– Operator systemu RPW

• Na poziomie międzynarodowym

– Udział w inicjatywach ESBC

Działalność NBP w zakresie 

rozwoju usług 

posttransakcyjnych