Granice poznania
1
Granice poznania.
Granice poznania
1
Granice poznania.
Granice poznania
2
Kant i problem transcendentalny
Immanuel Kant
1724-
1804
Krytyka czystego rozumu
1781
Hume ma rację, gdy twierdzi, że
wiedza naukowa na podstawie
samego tylko doświadczenia nie jest
możliwa.
Mamy jednak całkiem sporą wiedzę
naukową.
Musimy zatem mieć jakąś wiedzę
a priori.
Jak można
wykroczyć
w poznaniu
poza treści doświadczenia?
Granice poznania
3
Kant i problem transcendentalny
Źródłem a priori nie są idee wrodzone
(treści poznania), lecz
uposażenie
podmiotu
, które nadaje przedmiotowi
poznania określoną
formę
.
Przewrót kopernikański w filozofii:
nie podmiot dopasowuje się do przedmiotu,
lecz przedmiot do podmiotu.
Granice poznania
4
Kant i problem transcendentalny
Pytania transcendentalnego część
pierwsza:
Jak jest możliwa czysta matematyka?
Granice poznania
5
Kant i problem transcendentalny
Pytania transcendentalnego część
pierwsza:
Jak jest możliwa czysta matematyka?
Jak można przedmiot a priori oglądać?
Granice poznania
6
Kant i problem transcendentalny
Pytania transcendentalnego część pierwsza:
Jak jest możliwa czysta matematyka?
Jak można przedmiot a priori oglądać?
Formy zmysłowości:
przestrzeń
czas
Granice poznania
7
Kant i problem transcendentalny
przestrzeń i czas są a priori, bo są
koniecznym warunkiem doświadczenia
skoro jednak mogę je oglądać, to są one
we mnie, są formami zmysłowości
zjawisko
rzecz sama w sobie
zjawisko = konstrukcja z wrażeń,
dokonana za pomocą form zmysłowości
Granice poznania
8
Kant i problem transcendentalny
przestrzeń i czas są a priori, bo są koniecznym warunkiem
doświadczenia
skoro jednak mogę je oglądać, to są one we mnie, są formami
zmysłowości
zjawisko
rzecz sama w sobie
zjawisko = konstrukcja z wrażeń, dokonana za pomocą form
zmysłowości
matematyka jest nauką a priori:
geometria o przestrzeni,
arytmetyka o czasie
Granice poznania
9
Dygresja: inne poglądy na przestrzeń
i czas
Substancjalizm: czas i przestrzeń istnieją
niezależnie od umysłów i ciał, czas i przestrzeń
mogłyby być puste.
Argument: istnieje przestrzeń absolutna, bo
istnieje ruch absolutny (Newton)
Izaak Newton 1643-1727
Granice poznania
10
Dygresja: inne poglądy na przestrzeń
i czas
Relacjonizm: czas i przestrzeń są ogółem
relacji między ciałami, bez zdarzeń nie ma
czasu, bez ciał nie ma przestrzeni.
Argument: pytanie o to, czemu Bóg nie
stworzył świata godzinę wcześniej, jest
absurdalne (Leibniz)
Gottfried Wilhelm Leibniz 1646-1716
Granice poznania
11
Dedukcja transcendentalna
(fragment)
Pojęcie przyczyny nie może pochodzić z
doświadczenia.
Jest ono jednak niezbędne do wydawania sądów
o zjawiskach.
Czyli bez niego wiedza naukowa jest
niemożliwa.
Mamy wiedzę naukową.
Wniosek: mamy a priori pojęcie
przyczyny
.
Granice poznania
12
Dedukcja transcendentalna
(fragment)
Podobnie mamy a priori pojęcie
substancji
i
10 innych
kategorii czystego intelektu
.
przyroda
= konstrukcja ze zjawisk,
dokonana za pomocą kategorii czystego
intelektu
Inaczej: umysł jest aktywny w procesie
poznania. Poznanie nie polega na biernym
odbiorze wrażeń.
Granice poznania
13
Kantowskie rozwiązanie problemu
indukcji
Pojęcie przyczyny funkcjonuje jako
aprioryczna forma sądu, do wypełnienia
przez doświadczenie
…jest przyczyną…
Granice poznania
14
Kantowskie rozwiązanie problemu
indukcji
Mieć taką formę sądu znaczy tyle, co
znać a priori zasadę przyczynowości.
Zasada przyczynowości gwarantuje,
że w przyrodzie zachodzą prawidłowości.
Granice poznania
15
Przewrót kopernikański w
filozofii
Pytanie o:
Przykładowe odpowiedzi
źródła poznania
skąd można cokolwiek
wiedzieć?
granice poznania
co można wiedzieć?
Kartezjusz
idee wrodzone
w zasadzie wszystko
(gdybyśmy byli doskonali)
Hume
doświadczenie
(wrażenia)
w zasadzie nic
(
nie znamy związków
między faktami)
Kant
?
matematyka
fizyka Newtona
Granice poznania
16
Realizm i idealizm
epistemologiczny
Realizm epistemologiczny
przedmiot poznania istnieje rzeczywiście
(niezależnie od podmiotu poznającego)
Idealizm epistemologiczny
przedmiot poznania zależy od podmiotu
poznającego
Granice poznania
17
Realizm i idealizm
epistemologiczny
Realizm epistemologiczny
transcendentalny:
przedmiot poznajemy takim, jaki jest
(Kartezjusz)
immanentny (krytyczny)
przedmiot poznajemy takim, jaki się nam
jawi (Locke)
Granice poznania
18
Realizm i idealizm
epistemologiczny
Rozróżnienie na jakości pierwotne i wtórne (Locke):
wtórne: barwy, dźwięki, czucia dotykowe, smaki,
zapachy
pierwotne: kształt, wielkość, liczba, ruch
jakości wtórne powstają przez działanie na nas
jakości pierwotnych rzeczy
Berkeley: jakości pierwotne są poznawalne tylko
dzięki jakościom wtórnym
Granice poznania
19
Realizm i idealizm
epistemologiczny
Współczesne rozróżnienie:
jakości
przypadłościowe
(occurent) i
dyspozycyjne
:
Jakości dyspozycyjne (według realizmu
krytycznego) są
ugruntowane
w jakościach
przypadłościowych.
Granice poznania
20
Realizm i idealizm
epistemologiczny
Idealizm epistemologiczny
immanentny:
poznajemy tylko przedmioty w umyśle
(Berkeley)
transcendentalny (krytyczny)
poznanie wykracza poza treści
doświadczenia (Kant)
