„Wszelka władza społeczności 

ludzkiej początek swój bierze z 

woli narodu”

Sejm RP

• "Między zachodem i wschodem 

Europy, na bardzo poczesnym miejscu 
mieszczą się dzieje Sejmu polskiego: 
późniejszego niż angielski parlament i 
francuskie Stany Generalne, 
równorzędnego niemieckiemu 
Reichstagowi i Landtagom, 
wcześniejszego niż rosyjski Sobór, o 
wielkim jednak znaczeniu 
politycznym.”

prof. dr hab. Stanisław Grodziski 

Sejm RP

• „Kiedy w monarchiach absolutnych 

parlamentaryzm sprowadzany był do 
roli ornamentu ustrojowego, w 
Rzeczypospolitej rozwinął on szeroko 
swą działalność. Burzliwy i 
nieuporządkowany przez długie wieki, 
przecież jednak, wcale był wydajny. 
Jego dorobek (...) czyni dziś 
imponujące wrażenie."

prof. dr hab. Stanisław Grodziski 

Sejm - początek

• Za początek polskiego parlamentu uznaje 

się rok 1493, kiedy to odbył się pierwszy 
Sejm walny oparty na reprezentacji 
poselskiej, wybranej na sejmikach 
ziemskich. 

• Historia jednak zaczęła się wcześniej…
• Kolebką polskiego parlamentaryzmu są 

Chęciny, do których - przed bitwą pod 
Płowcami - Władysław Łokietek zwołał 
ogólnopolski wiec (w dniach od 26 maja 
do 14 czerwca 1331 r.).   

Historia polskiego sejmu 

• w skład sejmu wchodzili reprezentanci 

szlachty (ok. 10% ogółu społeczeństwa)

• W 1505 r. uchwalono konstytucję Nihii novi 

– (zgodnie z którą król nie mógł ustanowić nowego 

prawa „nic nowego” bez zgody senatu i posłów 
ziemskich).

– zapewniała ona równorzędność (w 

kompetencjach ustawodawczych) „stanów 
sejmujących" — Senatu, Izby Poselskiej i króla.

• Silna pozycja króla z czasem — na skutek 

kolejnych uchwał sejmowych — malała.

Historia polskiego sejmu 

• Porządek obrad Sejmu: 

– uroczyste nabożeństwa; 
– powitanie króla przez posłów; 
– Kanclerz przedstawiał intencje króla; 
– zabierali głos senatorowie. 
– Następnie król z senatem radzili nad sprawami wagi 

państwowej (zwłaszcza międzynarodowymi) i 

sprawowali sądy; 

• Posłowie obradowali osobno pod 

przewodnictwem obieranego marszałka. 

• W sprawach największej wagi i po zakończeniu 

obrad posłowie udawali się do senatu i obie izby 

obradowały razem

Historia polskiego sejmu 

• podejmowane uchwały zwane były konstytucjami 

sejmowymi

• ich drukowane teksty posłowie zabierali, by 

przedstawić je na sejmikach (zwanych relacyjnymi). 

• w czasie obrad polskiego obowiązywała zasada 

jednomyślności — zgodnie z regułą: „co dotyczy 

wszystkich musi uzyskać też zgodę wszystkich", 

– dochodzono jednak do niej w drodze dyskusji; 

– unikano głosowania, 

– za zgodę uznawano sytuację, gdy nikt nie zgłaszał 

sprzeciwu, 

– jeżeli nie udało się przekonać do zgody jakiejś opozycji, 

uchwałę mimo to podejmowano, 

– a następnie grupę oponentów przekonywano na zwołanym 

specjalnie w tym celu sejmiku

Historia polskiego sejmu

• Na mocy konstytucji z 1673 r. co trzeci sejm obradował na 

terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego (w Grodnie). 

• W większości państw europejskich zgromadzenia stanowe 

traciły od XVI w. znaczenie, a nawet — w monarchiach 

absolutnych — przestały być zwoływane. 

• W Rzeczypospolitej Sejm odgrywał ważną rolę w życiu 

publicznym: 

– uchwalał ustawy i podatki, 

– kontrolował skarb, 

– wpływał na główne linie polityki zagranicznej, 

– nadawał szlachectwo; 

• od połowy XVII w. wstrząsy polityczne oraz kryzysy 

gospodarcze odbiły się również i na polskim 

parlamentaryzmie (problem liberum veto)

Sala obrad

Wybory do Sejmu

Funkcje Sejmu

•

Funkcje Sejmu możemy podzielić 
na:

•

ustrojodawczą, 

•

ustawodawczą, 

•

kreacyjną, 

•

kontrolną. 

Funkcja ustrojodawcza

• Polega na określaniu zasad 

ustroju politycznego i 
społeczno-gospodarczego. 

• Realizując swój udział w 

wykonywaniu tej funkcji 
Sejm uczestniczyć może w 
procedurze nowelizacji 
konstytucji 

Funkcja ustawodawcza

• Funkcja ustawodawcza jest 

najważniejszą kompetencją organu 
przedstawicielskiego, jakim jest Sejm. 

• Polega na stanowieniu prawa 

Postępowanie legislacyjne

• Postępowanie legislacyjne jest 

zespołem czynności 
podejmowanych przez parlament i 
inne uprawnione podmioty, których 
celem i ostatecznym efektem jest 
dokonanie regulacji określonej 
sfery stosunków społecznych w 
formie ustawy.

• Podstawowe elementy postępowania 

legislacyjnego określone zostały w 

Konstytucji RP z 1997 r.  

– określenie podmiotów powołanych do 

podejmowania inicjatywy ustawodawczej; 

– ujecie posiedzenia plenarnego Sejmu jako 

miejsca ostatecznego uchwalania ustaw; 

– jawność obrad parlamentu jako istotny i 

niezbędny element trybu ustawodawczego; 

– ogólne zasady wnoszenia poprawek do 

projektów ustaw w trakcie ich rozpatrywania 

przez Sejm; 

– regulamin Sejmu jako dokument szczegółowo 

normujący tryb ustawodawczy, oraz 

– instytucję pilnych projektów ustaw.

• Postępowanie legislacyjne jest procesem 

sekwencyjnym, dzieli się na zwarte 
okresy, charakteryzujące się swoistymi 
odrębnościami, potocznie zwane etapami 
procesu ustawodawczego. 

• Przejście do kolejnego etapu nie jest 

możliwe bez spełnienia warunków 
określonych w etapie poprzedzającym.

• Spełnienie warunków koniecznych do 

prowadzenia dalszej pracy nad projektem 
ustawy uzewnętrznia się poprzez 
podjęcie decyzji politycznej 

Etapy postępowania 

• przygotowanie projektu i jego złożenie przez 

upoważniony podmiot,

• postępowanie w Sejmie (procedura trzech 

czytań),

• postępowanie w Senacie (rozpatrzenie 

przedłożonego przez Sejm projektu ustawy), 

• ewentualne ponowne postępowanie sejmowe (w 

wypadku podjęcia przez Senat uchwały o 

odrzuceniu ustawy lub zgłoszeniu do niej 

poprawek), 

• procedura kontroli prewencyjnej, w związku 

rozpatrzenie ewentualnym wnioskiem 

prezydenta do TK, 

• rozpatrzenie ewentualne wniosku prezydenta o 

ponowne rozpatrzenie ustawy (weto 

prezydenckie), 

• podpisanie ustawy przez prezydenta i 

zarządzenie jej ogłoszenia 

W Polsce średnio raz dziennie stanowi się nową ustawę, 
co godzina wydawane jest nowe rozporządzenie i raz na 
siedem minut drukowana jest jedna strona Dziennika 
Ustaw. To jest zalew ustawodawstwa.

Janusz Wojciechowski 

Funkcja kontrolna 

• Funkcja ta polega na kontroli sprawowanej 

przez Sejm nad działalności innych organów 

państwowych (w szczególności Rady 

Ministrów). 

• Kontrola taka może być wykonywana: 

• przez Sejm działający in pleno, 

• przez komisje sejmowe, 

• przez parlamentarzystów działających indywidualnie.

• Sejm, w realizacji funkcji kontrolnej dysponuje 

również wyspecjalizowanym organem, jaki jest 

Najwyższa Izba Kontroli.

Funkcja kontrolna realizowana na posiedzeniu 

plenarnym

• absolutorium za wykonanie budżetu państwa, 

• interpelacje, zapytania poselskie oraz pytania w 

sprawach bieżących 

(kierowane do Premiera lub 

poszczególnych ministrów),

• wyrażanie Radzie Ministrów wotum nieufności 

(większością ustawowej liczby posłów na wniosek zgłoszony przez 

co najmniej 46 posłów i wskazujący imiennie kandydata na 

premiera),

• wyrażanie wotum nieufności ministrowi 

(większością 

ustawowej liczby posłów na wniosek co najmniej 69 posłów)

,

• wyrażanie wotum zaufania - na wniosek Premiera - 

Radzie Ministrów 

(większością głosów w obecności co 

najmniej połowy ustawowej liczby posłów),

• rozpatrywanie sprawozdań 

(m.in. prezesa NIK, KRRiTV, 

GIODO, wysłuchanie corocznej informacji Rzecznika Praw 

Obywatelskich w sprawie stanu przestrzegania wolności i praw 

człowieka i obywatela)

 

Funkcja kontrolna realizowana przez 

komisje sejmowe

• rozpatrywanie sprawozdań i informacji 

przedkładanych przez ministrów,

• uchwalanie dezyderatów i opinii 

skierowanych, między innymi, do:

– Rady Ministrów 

– członków Rady Ministrów (indywidualnie),

– Prezesa Najwyższej Izby Kontroli, 

– Prezesa Narodowego Banku Polskiego.

• Sejm może też powołać komisję śledczą 

do zbadania określonej sprawy 

Funkcja kontrolna realizowana przez 

posłów

• Posłowie mają prawo uzyskiwać 

informacje i wyjaśnienia co do 
spraw związanych z 
wykonywaniem obowiązków 
poselskich od:

– członków Rady Ministrów, 
– organów, 
– instytucji i przedsiębiorstw 

państwowych i samorządu lokalnego 

Funkcja kreacyjna

– Sejm uczestniczy w:

• tworzeniu rządu udzielając wotum zaufania powołanej przez 

Prezydenta RM lub samodzielnie wybierając Prezesa RM i 

proponowany przez niego skład rządu.

– Sejm (za zgodą Senatu) powołuje:

• Prezesa Najwyższej Izby Kontroli, 
• Rzecznika Praw Obywatelskich 
• Generalnego Inspektora Danych Osobowych.

– na wniosek Prezydenta Sejm 

• powołuje Prezesa Narodowego Banku Polskiego.

– Sejm powołuje członków

• Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Stanu, 
• część składu Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, Krajowej 

Rady Sądownictwa i Rady Polityki Pieniężnej.

Działalność Sejmu wkraczająca w sferę 

zarezerwowaną dla organów innych 

władz

• - art. 89 – 90 Konstytucji RP
• - art. 116 Konstytucji RP
• - art. 171 ust. 3 Konstytucji RP
• - art. 230 ust. 1 Konstytucji RP
• - art. 231 Konstytucji RP
• - art. 232 zd. 2 Konstytucji RP

Organy Sejmu 

Organami Sejmu są:

• Marszałek Sejmu, 
• Prezydium Sejmu, 
• Konwent Seniorów, 
• komisje sejmowe.

Marszałek Sejmu 

Marszałek  (art. 10 r.s.)

- reprezentuje Sejm, 

- stoi na straży jego praw i 

godności, 

- przewodniczy obradom Sejmu,

- kieruje pracami Prezydium 

Sejmu oraz Konwentu 

Seniorów. 

W razie opróżnienia urzędu 

Prezydenta Marszałek Sejmu 

sprawuje funkcje głowy 

państwa.

Prezydium Sejmu 

• W skład wchodzą: Marszałek 

i wicemarszałkowie

Prezydium Sejmu - 

kompetencje

•

ustala plan prac Sejmu, po zasięgnięciu opinii 

Konwentu Seniorów, 

•

ustala tak zwane tygodnie posiedzeń z 

wyprzedzeniem co najmniej 3-miesięcznym, 

•

dokonuje wykładni Regulaminu Sejmu, po 

zasięgnięciu opinii Komisji Regulaminowej i Spraw 

Poselskich, 

•

opiniuje sprawy wniesione przez Marszałka Sejmu, 

•

organizuje współpracę między komisjami 

sejmowymi i koordynuje ich działania, 

•

ustala zasady organizowania doradztwa 

naukowego na rzecz Sejmu i jego organów, 

powoływania doradców sejmowych oraz 

korzystania z opinii i ekspertyz, 

•

podejmuje inne czynności wynikające z 

Regulaminu Sejmu. 

Konwent Seniorów

W jego skład wchodzą: 

• Marszałek Sejmu i wicemarszałkowie (czyli 

Prezydium Sejmu), 

oraz: 

• przewodniczący lub wiceprzewodniczący klubów 

• przedstawiciele porozumień ustanawianych przez 

kluby i koła, 

• klubów parlamentarnych, jeśli reprezentują co 

najmniej 15 posłów 

• kół parlamentarnych reprezentujących w dniu 

rozpoczęcia kadencji Sejmu osobną listę wyborczą 

Komisje Sejmowe

• Sejm wyłania ze swego grona komisje, 

które rozpatrują i przygotowują sprawy 

przekazane pod ich obrady przez Sejm 

lub Prezydium Sejmu. 

• Komisje sejmowe są również organami 

Sejmu w zakresie kontroli działalności 

organów państwowych, samorządu 

terytorialnego oraz innych organizacji w 

zakresie wprowadzania w życie i 

wykonywania ustaw i uchwał Sejmu.

Komisje

Stałe

Nadzwyczajne

Śledcze

Resortowe

Nieresortowe

Liczba miejsc przysługująca klubom w trzech kategoriach 

komisji

Klub

Komisje duże

Komisje 
średnie

Komisje małe

PO

18

12

8

PiS

12

8

5

RP

4

2

2

PSL

2

2

1

SLD

2

2

1

SP

2

1

1

Liczba miejsc przysługująca klubom w Komisji do Spraw Unii 

Europejskiej
PO

PiS

RP

PSL

SLD

SP

21

14

4

3

3

Polska w UE

Proces ustawodawczy
• Projekt każdej ustawy musi 

zawierać oświadczenie o zgodności 
projektu ustawy z prawem Unii 
Europejskiej albo oświadczenie, że 
przedmiot projektowanej regulacji 
nie jest objęty prawem Unii 
Europejskiej.

• Projekty ustaw i uchwał, co do których 

istnieje wątpliwość, czy nie są 
sprzeczne z prawem, w tym z prawem 
Unii Europejskiej, Marszałek Sejmu, po 
zasięgnięciu opinii Prezydium Sejmu, 
może skierować celem wyrażenia 
opinii do Komisji Ustawodawczej, która 
może większością 3/5 głosów 
zaopiniować projekt jako 
niedopuszczalny.

Polska w UE

Marszałek Sejmu, po otrzymaniu 
projektu ustawy, z wyjątkiem 
projektów wnoszonych przez 
Prezydenta oraz Radę Ministrów, 
przed skierowaniem projektu do 
pierwszego czytania zarządza 
sporządzenie przez ekspertów 
Kancelarii Sejmu opinii w sprawie 
zgodności wniesionego projektu z 
prawem Unii Europejskiej.

Postępowanie z projektami ustaw 

wykonujących prawo Unii Europejskiej 

Obowiązek przedłożenia deklaracji

 

Rada Ministrów, wnosząc projekt ustawy, 

deklaruje, czy jest to projekt ustawy 

wykonującej prawo Unii Europejskiej.

W stosunku do pozostałych projektów 

Marszałek Sejmu przed skierowaniem 

projektu do pierwszego czytania rozstrzyga, 

czy jest to projekt ustawy wykonującej 

prawo Unii Europejskiej.

Zasada związania terminem wykonania 

prawa UE

Marszałek Sejmu, nadając bieg projektowi ustawy 
wykonującej prawo Unii Europejskiej, ustala 
jednocześnie kalendarz prac w Sejmie nad 
projektem, biorąc pod uwagę terminy wykonania 
prawa Unii Europejskiej.

Właściwa komisja ustala harmonogram prac nad 
tym projektem zgodny z kalendarzem prac w 
Sejmie

Zasady związane z procedurą 

wewnątrzsejmową

- poprawkę do projektu ustawy wykonującej prawo Unii 
Europejskiej może, na posiedzeniu komisji, zgłosić grupa 
co najmniej 3 posłów w formie pisemnej. 

- propozycje poprawek odrzucone przez komisję, po ich 
zgłoszeniu w formie pisemnej, na żądanie co najmniej 3 
wnioskodawców, zamieszcza się w sprawozdaniu jako 
wnioski mniejszości; wniosek mniejszości dotyczący 
konkretnego przepisu lub jego części powinien zawierać 
wynikające z tego wniosku konsekwencje dla tekstu 
projektu ustawy wykonującej prawo Unii Europejskiej. 

- przyjęcie wniosku o odrzucenie projektu ustawy przez 
komisję następuje bezwzględną większością głosów

Dziękuję 

i do zobaczenia