Profilaktyka, 
promocja zdrowia i 
edukacja 
zdrowotna

 

 

Profilaktyka

Jest to szereg działań mających na celu 

zapobieganie chorobie lub innemu 

niekorzystnemu zjawisku zdrowotnemu 

przed jej rozwinięciem się poprzez 

kontrolowanie przyczyn i czynników ryzyka. 

Polega na zapobieganiu poważniejszym 

konsekwencjom choroby poprzez jej 

wczesne wykrycie i leczenie. Celem 

profilaktyki jest podjęcie szybkich i 

skutecznych działań przywracających 

zdrowie, ma ona również na celu 

zahamowanie postępu lub powikłań 

choroby już istniejącej. Dzięki temu 

prowadzi do ograniczenia niesprawności.

 

 

Fazy profilaktyki



Profilaktyka wczesna-

 

utrwalanie 

prawidłowych wzorców zdrowego 

stylu życia i zapobieganie szerzeniu 

się niekorzystnych wzorców zachowań 

w odniesieniu do ludzi zdrowych;



Profilaktyka pierwotna, I fazy-

 

zapobieganie chorobie przez 

kontrolowanie czynników ryzyka w 

odniesieniu do osób narażonych na 

czynniki ryzyka;

 

 

Fazy profilaktyki



Profilaktyka wtórna, II fazy-

 

wczesne 

jej wykrycie i leczenie (przesiewowe 
badania skriningowe mające na 
celu wykrycie osób chorych);



Profilaktyka III fazy-

 

zahamowanie 

postępu choroby oraz ograniczanie 
powikłań

 

 

Promocja zdrowia

Jest to proces umożliwiający ludziom 

zwiększenie kontroli nad własnym 

zdrowiem, poprawę zdrowia poprzez 

budowanie zdrowotnej polityki 

publicznej, tworzenie środowiska życia 

i  pracy sprzyjającego zdrowiu, 

zachęcanie całego społeczeństwa do 

działań na rzecz zdrowia, rozwijanie 

indywidualnych umiejętności 

służących zdrowiu, reorientację służby 

zdrowia

.

 

 

Edukacja zdrowotna

Proces, w trakcie którego ludzie uczą się 

dbać o zdrowie własne i innych osób. 

Koncentruje się ona na uświadamianiu 

związków między zdrowiem człowieka a 

jego stylem życia oraz środowiskiem 

fizycznym i społecznym. Edukacja 

zdrowotna obejmuje głównie działania 

informacyjne, których bezpośrednim 

celem jest ukształtowanie sprzyjających 

zdrowiu przekonań i motywacji oraz 

umiejętności.

 

 

Modele edukacji 
zdrowotnej



Edukacja autorytatywna

Oddziałuje na grupy ryzyka, zagrażających 

jednostce, przekaz informacji przebiega od 

jednostki posiadającej wiedzę do osoby 

pragnącej ją zdobyć, komunikacja między 

uczestnikami procesu edukacji jest 

asymetryczna, informacje są przekazywane 

w jednym kierunku: od nauczyciela do 

ucznia, model ten nie modyfikuje kontekstu 

społeczno- kulturowego, w jakim 

funkcjonuje dana jednostka, sama „sucha” 

wiedza może okazać się niewystarczająca.

 

 

Modele edukacji 
zdrowotnej



Edukacja uczestnicząca

Oddziałuje na obie strony, będące w relacji. 
Ekspert posiada ogólną wiedzę i 
umiejętności, a klient- zna warunki, w 
których żyje i pragnie podzielić się swą 
wiedzą na ten temat z ekspertem, aby 
poprawić swój stan zdrowia. Związek między 
uczestnikami procesu oparty na empatii i 
zaufaniu. Rezultaty uczenia się  nowych 
zachowań są bardziej zadowalające niż w 
modelu poprzednim, ale nie optymalne.

 

 

Modele edukacji 
zdrowotnej



Edukacja promująca

Relacja oparta na wzajemności: osoby 
uczestniczące w tej relacji posiadają inne 
kompetencje i poglądy, ale obie są na 
równi zainteresowane aktywizacją procesu 
edukacji skierowanego na zmianę. 
Komunikacja wzajemna polega na 
porównywaniu różnic, w wyniku czego 
osoba edukująca reorganizuje to, co wie, a 
osoba edukowana reorganizuje to, co 
doświadcza w codziennym życiu.

 

 

Modele edukacji 
zdrowotnej

Model zorientowany na chorobę

Cel: zapobieganie określonym jednostkom chorobowym. 

Zaleta: edukuje, jak uchronić się przed chorobą. Wada: 

pomija całkowicie aspekt pozytywnego oddziaływania 

zachowań zdrowotnych jednostek.

Model zorientowany na czynniki ryzyka

Cel: eliminacja czynników ryzyka w celu zapobiegania 

kilku chorobom jednocześnie. Zaleta: koncentruje się na 

unikaniu czynników ryzyka.
Wada: nie uwzględnia aspektu zdrowia pozytywnego

Model zorientowany na zdrowie

Cel: budowanie ekologii stosunków międzyludzkich i 

zdrowych miejsc, w których przebywają ludzie.
Zaleta: perspektywa zorientowana na tu i teraz, ale 

również na przyszłość

 

 

Socjologia a zdrowie 



Socjologia dysponuje wiedzą w zakresie 

kulturowo- społecznego kontekstu ludzkich 

zachowań oraz bada środowisko społeczne 

człowieka, analizuje dane społeczno- 

demograficzne i ich zestawienia z 

kategorią zdrowia. Teoria socjologiczna i 

badania empiryczne są cennym 

materiałem , który warto wykorzystać na 

gruncie profilaktyki i promocji zdrowia. 



Socjologia dysponuje także wiedzą z 

zakresu socjotechniki- za pomocą jakich 

technik i metod wpływać na ludzi, aby 

zmienili swoje dotychczasowe postawy.