Wprowadzeni

e do ekologii

 

 

EKOLOGIA 

(gr. oíkos + lógos - dom + słowo, wiedza, nauka) 

to nauka o strukturze 

i funkcjonowaniu przyrody, 

zajmująca się badaniem 

oddziaływań pomiędzy 

organizmami, a ich 

środowiskiem.

We współczesnym znaczeniu słowo ekologia zostało 

użyte w 1985 roku przez Stephena Forbesa.

 

 

Zakres badań ekologii jest bardzo 
szeroki, 
a badania ekologiczne są bardzo 
złożone

POPULACJA → BIOCENOZA 

→ EKOSYTEM → BIOM 

→ BIOSFERA

 

 

OSOBNIK

Osobnik - organizm, 

pojedyncza niezależna 

jednostka zdolna do 

zdobywania pożywienia. 

Osobnik zazwyczaj wchodzi 

w interakcje z innymi 

organizmami 

i środowiskiem, stając się tym 

samym niejako najbardziej 

podstawowym elementem 

biosfery. 

 

 

POPULACJA

Populacja — zespół organizmów 
jednego gatunku żyjących 
równocześnie 
w określonym środowisku i 
wzajemnie na siebie wpływających, 
zdolnych do wydawania płodnego 
potomstwa. Nie jest to jednak suma 
osobników jednego gatunku, a 
zupełnie nowa całość.  

 

 

BIOCENOZA

(gr. bios - życie i koinos - wspólny) - naturalny zespół 

populacji organizmów żywych danego środowiska 

(biotopu), należących do różnych gatunków, ale 

powiązanych ze sobą różnorodnymi czynnikami 

ekologicznymi i zależnościami pokarmowymi, 

tworzących całość, która pozostaje w przyrodzie 

w stanie homeostazy (czyli dynamicznej równowagi). 
Biocenoza wraz ze środowiskiem fizycznym to 

ekosystem. 
Biocenozy można podzielić na naturalne (sawanna, 

las, jezioro) i sztuczne (park, ogród).
Biocenozę tworzą:

• fitocenoza - organizmy roślinne 

• zoocenoza - organizmy zwierzęce 

• drobnoustroje (mikroorganizmy) 

 

 

EKOSYTEM

To jedno z podstawowych pojęć w ekologii. Termin ten został 

utworzony przez brytyjskiego ekologa Arthura Tansley'a w 

1895 roku jako skrót od angielskich słów ecological system.

Na ekosystem składają się dwa składniki:

• BIOCENOZA - czyli ogół organizmów 

występujących na danym obszarze powiązanych 

ze sobą w jedną całość różnymi zależnościami, 

• BIOTOP - czyli nieożywione elementy tego 

obszaru, 

a więc: podłoże, woda, powietrze (środowisko 

zewnętrzne). 

 

 

Ekosystem stanowi 

największą jednostkę 

funkcjonalną biosfery.

Przykłady ekosystemów: staw, las, dżungla, łąka, moczary, 
rafa koralowa, pole, plantacja sosnowa, ocean, morskie wybrzeża.

 

 

Ekosystem stanowi funkcjonalną całość, w 
której zachodzi wymiana materii między 
biocenozą 
i biotopem. 
Przez ekosystem jednokierunkowym 
strumieniem przepływa energia.

 

 

BIOM

  To duży obszar o jednakowym klimacie, 

charakterystycznej szacie roślinnej 
i szczególnym świecie zwierzęcym. Typ 
roślinności biomu jest charakterystyczny, 
choć skład gatunkowy może być różny w 
zależności od położenia geograficznego. 
Podobnie rzecz się ma ze składem 
gatunkowym zwierząt.
Większe biomy wyróżnia się na podstawie 
roślinności i dużych zwierząt, często ssaków.

 

 

Podstawowe biomy to: pustynia, półpustynia, sawanna, 

step, las równikowy, las podzwrotnikowy, las strefy 

umiarkowanej, tajga, tundra.

 

 

BIOSFERA

  Strefa kuli ziemskiej zamieszkana przez 

organizmy żywe, gdzie odbywają się procesy 

ekologiczne. 

Biosfera jest częścią zewnętrznej skorupy 

Ziemi, która obejmuje również powietrze, ląd, i 

wodę. 

Z najobszerniejszego punktu widzenia 

geofizyki, biosfera jest światowym systemem 

ekologicznym i obejmuje wszystkie żyjące 

organizmy i ich powiązania ze sobą i z litosferą 

(skorupą ziemską), hydrosferą (wodą), 

i atmosferą (powietrzem). 

 

 

Biosfera Światowa: mapa o sztucznych barwach odznaczająca 
skupienia planktonu i roślin (też zwane biomasą) po 

powierzchni Ziemi. Dane zebrane przez CZCS.

 

 

 

ŚRODOWISKO

To ogół elementów nieożywionych, 
zarówno naturalnych jak 
i powstałych w wyniku działalności 
człowieka, występujących na 
określonym obszarze oraz ich 
wzajemne powiązania, oddziaływania 
i zależności. Jest to pojęcie podrzędne 
w stosunku do przyrody, obejmującej 
również elementy ożywione. 

 

 

PRZYRODA

  To świat organizmów wraz z ich środowiskiem 

życia. Na przyrodę składają się obiekty, 
procesy, zjawiska przyrodnicze, które człowiek 
bada, opisuje, zmienia poprzez użytkowanie. 
Jako składnik przyrody można wydzielić jej 
elementy ożywione (np. rośliny, zwierzęta i 
nieożywione (np. atmosfera, gleby, wody, 
jeziora, rzeki), jak również zachodzące w niej 
zjawiska i procesy (np. sukcesja). Składa się z 
biocenozy (przyroda ożywiona) i biotopu 
(przyroda nieożywiona). 

 

 

Termin ten jest także potocznie 
używany na określenie 

sozologii

, tj. nauki o ochronie 

środowiska lub samej ochrony 
środowiska jako takiej.

 

 

Wyróżniamy dwa podstawowe działy 
ekologii:

• Autekologię

 czyli ekologię organizmów, 

zajmującą się badaniem wzajemnego 
oddziaływania środowiska abiotycznego 
na poszczególne organizmy, i odwrotnie. 

• Synekologię

 czyli ekologię 

ekosystemów, zajmującą się badaniem 
grup organizmów (jako całości) w 
biocenozach oraz zależności między 
zbiorowiskami organizmów a ich 
siedliskiem.