Slajd 1

Henryk Januszek

SOCJOLOGIA

Wykład II

GŁÓWNE NURTY

TEORETYCZNE

WSPÓŁCZESNEJ

SOCJOLOGII

2. Poj

cie teorii socjologicznej

Teorią socjologiczną nazywamy

powiązany ze sobą zbiór pojęć

i twierdzeń dotyczących

wyjaśnienia współżycia

społecznego ludzi;

Poj

cie teorii socjologicznej

Teoria socjologiczna dotyczy

zjawisk i procesów

społecznych występujących w

trakcie współżycia społecznego

ludzi

Teoria socjologiczna pozwala

odpowiedzie



dlaczego pewne zjawiska czy

procesy przebiegają w taki właśnie

a nie inny sposób?



na tej bazie można sformułować

prognozę, jak będzie w przyszłości?

a także



co robić aby było tak jak chcemy?

Przydatno

ść

teorii

W tym sensie, ze względu na

odpowiedź na powyższe pytania

nie ma nic bardziej praktycznego

od dobrej teorii, która mówi:

1) dlaczego tak jest?

2) jak będzie?

3) co zrobić aby było tak jak

chcemy?

Teoria socjologiczna w swej strukturze obejmuje najogólniejsze idee

na temat tego:

1) czym jest społeczeństwo?

(społeczeństwo to twór analogiczny do organizmów

biologicznych, czy im przeciwstawny?)

Odp. Naturalizm - antynaturalizm

2) jak społeczeństwo badać? (społeczeństwo należy

badać tak samo jak każdy element świata przyrody,

czy przy pomocy metod humanistycznych,

nieznanych przyrodoznawstwu?)

Odp. Pozytywizm - humanizm

3) jaki jest zbiór twierdzeń i obserwacji empirycznych

ukazujących charakterystyczne dla życia

społecznego prawidłowości.

Teorie socjologiczne



Podstawowe współczesne teorie

socjologiczne są wyrazem

uporządkowanego i

zorganizowanego dążenia do

zrozumienia świata społecznego

w kategoriach pojęć

teoretycznych, wspartych

starannie prowadzonymi

badaniami empirycznymi.

Wiedza socjologiczna obejmuje

rozmaite nurty

Wiedza socjologiczna w miarę jej

gromadzenia staje się użyteczna

praktycznie i pozwala na

konstruowanie i przekształcanie

współżycia społecznego w duchu

humanizmu.

W socjologii można wymienić wiele

szkół i kierunków charakteryzujących

się różną wartością i siłą

oddziaływania praktycznego.

W socjologii pojawiają się i utrzymują różne

nowe nurty i orientacje ponieważ:



uczestnicy życia społecznego

postrzegają perspektywy teoretyczne

przez pryzmat własnej wiedzy,

doświadczeń, statusu społecznego oraz

wartości



stosowanie się do surowych rygorów

metodologicznych badań naukowych nie

przesądza o sposobie ich wartościowania

i interpretowania przez badacza

Funkcjonalizm

Kierunek ukształtowany w latach

20 XX wieku, dążący do

wyjaśnienia faktów spo

ecznych

poprzez ustalenie funkcji, jakie

pełnią one w systemie

kultury danego społeczeństwa.

Funkcjonalizm

Funkcjonaliści traktują całą

rzeczywistość społeczną jako system

wzajemnych powiązanych części, które

analizują pod kątem ich konsekwencji

bądź funkcji, jakie pełnią w większym

systemie, np. rodzina jest podstawową

komórką społeczną bo umożliwia

istnienie społeczeństwa jako większej

całości, reguluje życie człowieka w

społeczeństwie itd.

Funkcjonalizm

Funkcjonaliści głoszą, że

podstawową tendencją

systemów społecznych jest

postępujące zróżnicowanie

strukturalne ich elementów,

podsystemów, instytucji, ról i

pozycji.

Funkcjonalizm

Funkcjonalizm polega na

zrozumieniu, w jaki sposób

zjawiska społeczne zaspakajają

potrzeby większych struktur

społecznych, w ramach których

funkcjonują. Czyli jak część pracuje

na rzecz, lub jak przyczynia się do

powodzenia całości?

Funkcjonalizm



Rozwinął się w Stanach Zjednoczonych po II wojnie światowej



Wyrasta z wcześniejszych koncepcji rozwijanych w Europie,

bezpośrednio zaś z wyników badań brytyjskich antropologów

kultury



Nawiązuje do tradycji organicyzmu (Spencer, Durkheim oraz

badań antropologów społecznych (Malinowski)



Ujmowanie społeczeństwa jako systemu, całości, składającej

się z powiązanych wzajemnie elementów, podsystemów

(kulturowych, ekonomicznych, politycznych)



System jest zintegrowaną całością, zmieniającą się przy

zachowaniu własnej ciągłości



Cechą systemu jest zdolność do samoregulacji



Poszczególne elementy systemu oraz podsystemy pełnią

istotną rolę w utrzymaniu go w stanie równowagi, kształtują

i nie pozostają w systemie przypadkowo

Słabe strony funkcjonalizmu



Nie wszystkie składniki w systemie

pełnią funkcje pozytywne



Niektóre mogą utrudniać realizację

potrzeb oraz być dysfunkcjonalne

(np. nałogi, przestępczość)



Przekonanie, że podstawą ładu

społecznego jest wspólnota wartości i

zgoda członków społeczeństwa

idealizuje rzeczywistość

Główni przedstawiciele

funkcjonalizmu to:



Herbert Spencer,



Emil Durkheim,



Ted Turner,



Talcott Parsons,



Bronisław Malinowski,



Wilbert E. Moore,



Robert K. Merton,



Kingsley Davis,

Funkcjonalizm jest teorią socjologiczną

wyjaśniającą na czym polega

mechanizm

życia społecznego

czyli

wskazującą jak jest? Funkcjonalizm nie

wyjaśnia natomiast dynamiki

społecznej i jej źródeł czyli tego skąd

się biorą zmiany społeczne, co jest ich

przyczyną?

Teorią socjologiczną, która kładzie nacisk

na dynamikę społeczeństwa i próbuje

wyjaśnić przyczyny występujących

zmian jest teoria konfliktu.

Teoria konfliktu

Teoria konfliktu, zwana czasami

też szkołą frankfurcką, to

kierunek ukształtowany w latach

50 XX w. przez D.C. Arona,

ujmujący społeczeństwo jako

całościowy system ulegający

ciągłym zmianom wskutek

występujących w nim

sprzeczności i konfliktów.

Teoria konfliktu

Teoria konfliktu wskazuje, że

społeczeństwo jest zróżnicowane

według zasady podporządkowania

jednych grup społecznych innym

grupom. Interesy poszczególnych

grup są z natury sprzeczne, jedne

grupy dążą do utrzymania i

utrwalenia istniejącego

podporządkowania a inne do zmiany

tej sytuacji.

Teoria konfliktu

Teoria konfliktu kładzie nacisk na

konfliktotwórcze skutki różnic

społecznych między ludźmi, ze względu

na: pieniądze, władzę, prestiż,

mieszkania, opiekę zdrowotną,

własność, itd. Różnice te doprowadzają

do napięć i wybuchu różnych konfliktów

w postaci: zamieszek, protestów,

demonstracji, strajków społecznych,

agresji biednych wobec bogatych,

kobiet wobec mężczyzn, pracowników

wobec kierowników itd.

Teoria konfliktu



wywodzi się głównie z opracowań K. Marksa, G. Simmela, M. Webera, R.

Dahrendorfa



Jest opozycją do teorii funkcjonalnej, odrzuca podstawowe założenia

funkcjonalizmu (uznanie społeczeństwa za wewnętrznie zintegrowany i

zrównoważony system)



Dowodzi, że zmiana społeczna nie jest czymś wyjątkowym i patologicznym,

a normalnym stanem każdego społeczeństwa



Przedmiotem jej badań jest społeczeństwo jako całość



Wszystkie społeczeństwa składają się z grup społecznych różniących się od

siebie statusem społecznym oraz interesami ( są w nim grupy

uprzywilejowane oraz upośledzone, pomiędzy którymi pojawiają się konflikty)



Podstawą ładu społecznego jest przymus



Konflikt między grupami może prowadzić do zmiany całego systemu

społecznego, jeśli grupa uzyska odpowiednie poparcie społeczne



Między grupami konflikty mogą pełnić funkcje równoważące i stabilizujące,

zwiększają spójność integrację (konflikt zewnętrzny sprzyja integracji

wewnątrzgrupowej)



Odwoływanie się do t

eori

konfliktu

wzrast

a w okresach „przesileń”

historycznych

kryty

istniejącego porządku (np. Ruchy wolnościowe lat 60.

XX w.; radykalizm XIX

, ruch oburzonych

)

Główni przedstawiciele teorii

konfliktu to:



Karol Marks,



Georg Simmel,



Max Weber,



Ralph Dahrendorf,



Lewis Coser



Daniel Cohn-Bendit

Interakcjonizm symboliczny

- to teoria, która usiłuje wyjaśnić

całokształt współżycia

społecznego za pomocą

procesów wzajemnych

oddziaływań

ludzi na siebie, w

ramach

tzw. interakcji

międzyludzkich

Interakcjonizm



Terminu interakcjonizm po raz pierwszy

użył Herbert Blumer w 1937 roku ale za

„ojca" interakcjonizmu symbolicznego

uważany jest George Herbert Mead, który

dokonał syntezy teorii Williama Jamesa,

Charlesa H. Cooley'a i Johna Dewey'a



Przedmiotem badań interakcjonistów

symbolicznych jest mikrostruktura

społeczna (małe grupy, człowiek)



Brak styczności z teoriami

konfliktu oraz

funkcjonalistyczn

Interakcjonizm symboliczny

Interakcjoniści zwracają uwagę na

konkretnych ludzi, wchodzących ze

sobą w bezpośrednie kontakty w

trakcie, których za pomocą różnych

symbolicznych gestów, znaków

przekazują sobie swoje nastroje,

zamiary, sposób postępowania i

odwrotnie odczytując gesty innych

ludzi

owiadujemy się, co inni myślą i

jak się będą zachowywać

Założenia interakcjonizm :



Ludzie działają na bazie znaczeń, jakie mają dla nich

rzeczy

naczenia pochodzą z interakcji

naczenia są modyfikowane przez ich

interpretacje,

dokonywane przez ludzi w aktualnych sytuacjach



Dramaturgiczna koncepcja E. Goffmana, „człowiek w

teatrze życia społecznego”



Przedmiotem zainteresowania Goffmana są

interakcje międzyludzkie oraz ich reguły



ycie człowieka

jako s

cena oraz „kulisy”, gra na

scenie (prawdziwa, fałszywa)



Prawdziwe interakcje wymagają wyrazistej gry

(„dobre wychowanie”)

Interakcjonizm symboliczny

Postrzega społeczeństwo jako zbiór

jednostek, a człowieka jako jednostkę

aktywną mającą refleksyjny stosunek

do siebie i swoich czynów,

selektywnie

i twórczo

odnoszącą się do sytuacji,

której się znajduje.

Teoria wymiany społecznej

Teoria wymiany społecznej (zwana też

czasami utylitarną) wychodząc od idei

człowieka racjonalnego (Adama Smitha),

ujmuje współżycie społeczne jako sieć

wzajemnych międzyludzkich

oddziaływań w trakcie, których

zachowanie każdego człowieka jest

wyuczoną reakcją na zachowanie innego

człowieka, kierowaną dążeniem do

maksymalizacji nagród

minimalizacji kar.

Teoria wymiany społecznej

Wszystkie relacje między lud

mi są po

prostu wymianą pomiędzy ich

uczestnikami określonych kosztów i

korzyści w osiąganiu celów. Całokształt

życia społecznego traktowany jest jako

swoisty rynek ekonomiczny, na którym

dokonuje się rozmaitych transakcji

wymiany wartości związanych z

nagrodami i karami.

Teoria wymiany społecznej

Społeczeństwo i jego kultura

powstają, ponieważ przynoszą

kierującym się rozumnym wyborem

ludziom korzyści, takie jak: dobre

samopoczucie, miłość, duma

szacunek, kontrola, i inne elementy,

które cementują społeczeństwo.

Teoria wymiany



Nawiązuje do tradycji behawioryzmu (zachowa

ludzki

ch i

interakcj

jednostek)



Społeczeństwo traktuje jako sieć wzajemnych oddziaływań,

interakcji



Zachowanie człowieka jako wyuczoną reakcję na zachowania

innych (nagrody, kary)



Życie społeczne

rynek ekonomiczny (

obejmujący

transakcje

wartości nagradzających czy karzących materialnie

lub

moralnie



Wyjaśnia przez zasady instrumentalnego uczenia się:



nagrody otrzymane wcześniej warunkują podobne zachowanie

w przyszłości



artość nagrody za zachowanie

jest

tym mniejsza, im częściej

była

uprzednio otrzymywana (prawo malejącej użyteczności krańcowej)

T.W. w w

ersj

współczesne

wskazuje na: szerszy kontekst norm,

instytucji, stosunków społecznych

oraz

nierówność pozycji

partnerów wymiany

(

zob.

G.C. Homans, P.M. Blau

)

Główni przedstawiciele teorii wymiany

społecznej:



A.Smith



J. Coleman



G.C. Hommans



P.M. Blau



R. Emerson



D.F. Skiner

Wielość nurtów współczesnej socjologii

Nurtów współczesnej socjologii jest o

wiele więcej niż te, które zostały

przedstawione w prezentacji ale już

na podstawie omówionych można

zauważyć, że każd

z nich

przedstawia odmienną koncepcję

społeczeństwa, współżycia

społecznego i interakcji

międzyludzkich.

Cechą wspólną wszystkich n

urtów

i kierunków

socjologii jest

to, że

dążą d

wykrycia trwałych związków

i zależności czyli praw rządzących

współżyciem ludzi w rozmaitych

grupach społecznych.

Document Outline