System źródeł prawa

dr Aleksandra Sołtysińska

Pojęcie źródeł prawa



acquis communautaire



prawo pozytywne – akty wiążące i 
niewiążące 



zasady ogólne 



orzecznictwo Europejskiego Trybunału 
Sprawiedliwości

Hierarchia źródeł prawa



prawo pierwotne



 zasady ogólne prawa



umowy międzynarodowe



prawo wtórne:

-

rozporządzenia,

-

dyrektywy,

-

decyzje

Prawo pierwotne



Traktat o Unii Europejskiej oraz Traktat 
o funkcjonowaniu Unii Europejskiej 
wraz z 37 protokołami, 2 
załącznikami, 65 deklaracjami i Kartą 
Praw Podstawowych UE



Traktat o Europejskiej Wspólnocie 
Energii Atomowej



Umowy akcesyjne

Zasady ogólne prawa



dotyczące systemu prawa, w tym zasady 
procesowe (np. pewność prawa, niedziałanie 
wstecz, proporcjonalność, ochrona praw nabytych, 
legitymowanych oczekiwań, ne bis id idem), 



dotyczące prawa UE jako specyficznego systemu 
prawnego (pierwszeństwo, bezpośrednia 
skuteczność, autonomia)



podstawowe prawa jednostki 

Umowy międzynarodowe – 

stan poprzednio 

obowiązujący



umowy zawierane przez WE



umowy mieszane 



umowy zawarte przez państwa 
członkowskie na mocy traktatów, art. 
293 TWE

Umowy międzynarodowe

art. 3 ust. 2 i art. 216 TFUE

UE ma prawo zawierania umów:

-

gdy przewidują to Traktaty,

-

gdy zawarcie umowy jest niezbędne do 
osiągnięcia, w ramach polityk UE, jednego 
z celów, o których mowa w Traktatach,

-

gdy zawarcie umowy jest przewidziane 
prawnie wiążącym akcie UE,

-

gdy może mieć wpływ na wspólne zasady 
lub zmienić ich zakres

Akty prawa wtórnego

art. 288 TFUE



rozporządzenia - środek unifikacji 
prawa,



dyrektywa – środek harmonizacji,



decyzja – akt indywidualny lub 
generalny,



akty niewiążące – zalecenia, opinie, 
komunikaty, itd.

Prawo wtórne 



akty ustawodawcze – przyjęte w drodze 
procedury prawodawczej (zwykłej i 
specjalnej)



akty nieustawodawcze – akty delegowane, 
wykonawcze i pozostałe



akty delegowane (władza wykonawcza 
działająca w charakterze ustawodawczym) 



akty wykonawcze (realizacja władzy 
wykonawczej) 

Akty delegowane

art. 290 TFUE



upoważnienie do wydania wynika z 
aktu ustawodawczego



mają przymiotnik „delegowany”



wydawane w celu uzupełnienia lub 
zmiany niektórych, mniej istotnych 
elementów aktu ustawodawczego



kontrola

Akty wykonawcze



art. 291 TFUE – kompetencja wykonawcza 
należy do państw członkowskich



akty unijne są wydawane, gdy konieczne są 
jednolite warunki wykonywania prawnie 
wiążących aktów UE



przymiotnik „wykonawczy”



upoważnienie w akcie prawnie wiążącym 
(również innym niż ustawodawcze)

Inne akty nieustawodawcze



porozumienia międzyinstytucjonalne,



akty wydawane przez Radę na podstawie 
traktatów – głównie decyzje np. art. 31 TFUE 
cła wspólnej taryfy celnej



decyzje Komisji na podstawie traktatów np. 
art. 105.2 TFUE – prawo konkurencji, art. 108 
TFUE pomoc publiczna



rozporządzenia Komisji na podstawie 
traktatów – art. 105.3 TFUE prawo 
konkurencji

Instrumenty prawne z 

dawnego III filara



WSPÓLNE STANOWISKA



DECYZJE RAMOWE



DECYZJE



KONWENCJE



UMOWY MIĘDZYNARODOWE – art. 38 i 24 TUE



REZOLUCJE, UCHWAŁY, ZALECENIA



POPRZEDNIO OBOWIĄZUJĄCE AKTY:



wspólne stanowiska 



wspólne działania

Wybór instrumentu 

prawnego



wybór aktu – przesądza TFUE



w przypadku możliwości wyboru – 
pierwszeństwo dla dyrektyw (Protokół do 
TA)



obowiązek uzasadniania aktów – 296 
TFUE



obowiązek publikacji aktów – 297 TFUE

Zasada pomocniczości

Protokół w sprawie stosowania zasad 
pomocniczości i proporcjonalności

rola parlamentów krajowych

Miejsce orzecznictwa TS w 

systemie źródeł prawa



formalnie nie należy do źródeł prawa,



rola w tworzeniu zasad prawa UE,



zasady wykładni prawa UE



zakres obowiązywania

Definicje unijne



wykładnia wyrażeń prawnych 
stosowanych w instrumentach 
unijnych



wskazówki zawarte w preambule



wykładnia dokonana przez ETS w 
ramach orzeczeń wstępnych

Dostępność

www.europa.eu

www.europa.eu

http://eur-lex.europa.eu/pl/legis/index.htm

http://curia.europa.eu/jcms/jcms/Jo1_6308/

Dziennik Urzędowy UE

Instrument prawa pochodnego

dyrektywy

-

dyrektywy skierowane są do państw 
członkowskich i wiążą tylko co do 
celu, jaki należy osiągnąć, 
pozostawiając swobodę wyboru form i 
metod

-

dwustopniowy proces stanowienia 
prawa

-

termin implementacji

Wdrażanie prawa UE

implementacja dyrektyw

-

dyrektywy skierowane są do państw 
członkowskich i wiążą tylko co do 
celu, jaki należy osiągnąć, 
pozostawiając swobodę wyboru form i 
metod

-

dwustopniowy proces stanowienia 
prawa

-

termin implementacji

Zasada pierwszeństwa 

prawa unijnego

-

deklaracja nr 17 o pierwszeństwie

-

obowiązki sądów i organów 
administracji

-

wpływ na trwałość orzeczeń 
sądowych i decyzji administracyjnych

-

obowiązek stosowania prawa UE z 
urzędu

Bezpośrednia skuteczność 

prawa UE



bezpośrednie stosowanie



bezpośredni skutek:

-  przepisy traktatowe,

-

przepisy rozporządzeń,

-

przepisy dyrektyw,

-

przepisy decyzji.

Warunki bezpośredniego 

skutku dyrektyw



brak prawidłowej implementacji



przepis dyrektywy jest wystarczająco 
precyzyjny i bezwarunkowy



przepis dyrektywy przyznaje prawa 
jednostce

Bezpośrednia skuteczność 

dyrektyw



w układzie wertykalnym



w układzie horyzontalnym



w układzie triangularnym

Obowiązek wykładni prounijnej



wykładnia „zgodna” z dyrektywą



domniemanie zamiaru pełnej 
implementacji



zakaz wykładni niekorzystnej dla 
jednostek

Roszczenia odszkodowawcze



przepisy dyrektywy przyznają prawa 
jednostce



przepisy dyrektywy nie zostały 
prawidłowo implementowane



związek przyczynowy pomiędzy 
naruszeniem obowiązku 
implementacji, a powstaniem szkody